नेपाल आज एक ऐतिहासिक मोडमा उभिएको छ। देशको भविष्य निर्धारण गर्ने सबभन्दा ठुलो शक्ति भनेको युवा पुस्ता हो। बदलिँदो विश्व परिवेश, तीव्र प्रविधि विकास, बढ्दो प्रतिस्पर्धा र सामाजिक–आर्थिक चुनौतीहरूको सामना गर्दै नेपालले अब युवालाई नीति निर्माण र विकासको केन्द्रविन्दुमा राखेर अघि बढ्नुपर्ने आवश्यकता झन् स्पष्ट हुँदै गएको छ।

संविधानअनुसार नेपालमा १६ देखि ४० वर्ष उमेर समूहका व्यक्तिलाई युवा मानिन्छ। तथ्यांकअनुसार, ४२.५६ प्रतिशत जनसंख्या युवा हुन्। युवा नीति २०८२ अनुसार १८ देखि ३५ वर्ष उमेर समूहलाई ‘युवा’का रूपमा परिभाषित गरिएको छ। देशभित्र यति ठुलो हिस्साले योगदान पुर्‍याउँदा नीति निर्माणमा युवाको सक्रिय सहभागिता अपरिहार्य छ।

राष्ट्रिय युवा वर्ष र परिषद्को सशक्तीकरण

सबैभन्दा पहिला राष्ट्रिय युवा वर्ष घोषणा गर्दै देशव्यापी रूपमा युवाको क्षमता, सिर्जनशीलता र नेतृत्व विकासमा केन्द्रित कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नु जरुरी छ। यस कार्यक्रमले युवालाई आफ्नो क्षमता पहिचान गर्ने अवसर दिनेछ, नयाँ विचार र सामाजिक अभियानमा सहभागी गराउनेछ।

राष्ट्रिय युवा परिषद्लाई प्रभावकारी, स्वतन्त्र र सक्षम नेतृत्वमार्फत सञ्चालन गर्दै नीतिगत स्तरमा युवाको आवाज सुनिश्चित गर्नु अत्यावश्यक छ। यस परिषद्ले युवासँग सम्बन्धित नीति, रोजगार, शिक्षा, स्वास्थ्य र उद्यमशीलतासँग सम्बन्धित निर्णय प्रक्रियामा प्रत्यक्ष भूमिका खेल्नेछ।

रोजगार र उद्यमशीलता: युवाका लागि अवसरको सिर्जना

सरकारको पहिलो प्राथमिकता राष्ट्रिय युवा रोजगार अभियान हुनुपर्छ। प्राविधिक, डिजिटल, उत्पादनमूलक र सेवा क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना गर्दै युवालाई देशभित्रै अवसर दिनु आजको आवश्यकता हो। यस अभियानअन्तर्गत युवालाई नयाँ व्यवसाय, स्टार्टअप र कृषि उद्यममा लगानीका लागि सहुलियतपूर्ण ऋण, अनुदान र प्राविधिक सहायता उपलब्ध गराउन सकिन्छ।

स्टार्टअप तथा युवा उद्यमशीलता कोष स्थापना गर्नु पनि अत्यावश्यक छ । यस कोषमार्फत नवप्रवर्तनशील सोच भएका युवाले सिडफन्ड, वित्तीय सहायता र व्यावसायिक प्रशिक्षण प्राप्त गर्न सक्नेछन्। उदाहरणका लागि सूचना प्रविधि, डिजिटाइजेसन, कृषिप्रविधि र हरित ऊर्जा क्षेत्रमा युवालाई लक्षित लगानीले रोजगार मात्र होइन, नवप्रवर्तनमा पनि योगदान पुर्‍याउनेछ।

सिप र प्राविधिक शिक्षा क्रान्ति

वर्तमान विश्व डिजिटल र प्रविधि आधारित छ। त्यसैले, आइटी, एआई, डिजिटल सिप, इन्जिनियरिङ र व्यावसायिक तालिममा प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ। शिक्षालाई विश्व बजारसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्षम बनाउन जरुरी छ।

युवालाई दक्षता र सिपमा आधारित रोजगारीतर्फ मार्गदर्शन गर्न नीति निर्माणमा युवाको सक्रिय सहभागिता सुनिश्चित गर्दै सबै तहमा युवा सल्लाहकार परिषद् गठन गर्न सकिन्छ। यसले दीर्घकालीन विकास रणनीतिमा नवप्रवर्तन र युवा नेतृत्व सुनिश्चित गर्नेछ।

डिजिटल नेपाल: प्रविधिको केन्द्र बन्ने अवसर

नेपाललाई डिजिटल युगसँग जोड्न डिजिटल नेपाल परियोजना, आइटी हब र टेक्नोलोजी पार्क स्थापना अपरिहार्य छ। स्टार्टअप इकोसिस्टम, डिजिटल सेवाको विस्तार र प्रविधिमा लगानीमार्फत नेपाललाई दक्षिण एसियामा प्रतिस्पर्धी सूचना प्रविधि केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्न सकिन्छ।

डिजिटल सेवा विस्तार, स्मार्ट सहर परियोजना, ई–गभर्नेन्स प्रणाली र मोबाइल एप्समार्फत सरकारी सेवामा पारदर्शिता र दक्षता वृद्धि गर्न सकिन्छ। यसले सरकारी सेवामा समय, ऊर्जा र लागत बचत मात्र होइन, युवाको सिर्जनात्मक प्रयोगमा पनि योगदान पुर्‍याउँछ।

कृषि र ग्रामीण उद्यमशीलता: रोजगारी र समृद्धिका लागि अवसर

कृषि क्षेत्रमा युवालाई आकर्षित गर्न आधुनिक कृषि र एग्रोटेक उद्यमशीलता प्रवर्र्धन गर्नुपर्छ। यसले खाद्य सुरक्षा मात्र होइन, रोजगारी सिर्जना र आय वृद्धि पनि सुनिश्चित गर्नेछ।

ग्रामीण पर्यटन, होमस्टे, स्थानीय उत्पादन प्रवर्धन, साना उद्योग र हस्तकला विकासले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई सुदृढ बनाउँछ। उदाहरणका लागि पहाडी जिल्लामा होमस्टे पर्यटन र स्थानीय कृषि उत्पादनलाई जोड्दा रोजगार सिर्जना, सांस्कृतिक प्रवर्धन र स्थानीय आम्दानीमा वृद्धि हुन्छ।

नेतृत्व विकास र नवप्रवर्तन कार्यक्रम

युवा सशक्तीकरणका लागि नेतृत्व विकास कार्यक्रम, फेलोसिप, नमुना युवा संसद्, राष्ट्रिय युवा नवप्रवर्तन केन्द्र, ब्रेन ग्रेन अभियान, नेपाल फर्क अभियान र राष्ट्रिय स्वयंसेवक अभियानजस्ता पहलहरू प्रभावकारी ढंगले सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

यी कार्यक्रमले युवालाई अनुसन्धान, सेवा, नवप्रवर्तन र उद्यमशीलतामा जोड्नेछन् । उदाहरणका लागि ‘नेपाल फर्क अभियान’ले विदेशमा रहेका दक्ष युवालाई देशमा ल्याएर कृषि, प्रविधि र शिक्षा क्षेत्रमा योगदान दिन उत्प्रेरित गर्न सक्छ।

सहरी युवाका लागि अवसर

सहरी क्षेत्रमा काम गर्ने युवाका लागि अफोर्डेबल हाउजिङ, खेलकुद विकास कार्यक्रम र वातावरण संरक्षणका लागि ‘युथ क्लाइमेट एक्सन’ कार्यक्रम आवश्यक छन्। साथै संगीत, फिल्म, डिजिटल कन्टेन्ट, क्रिएटिभ उद्योग प्रवर्धन गरेर युवालाई नयाँ अवसर उपलब्ध गराउन सकिन्छ। यसले आर्थिक मात्र होइन, सांस्कृतिक समृद्धिमा पनि योगदान पुर्‍याउँछ।

पारदर्शी शासन र मेन्टरसिप नेटवर्क

युवा नीतिको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि स्वतन्त्र कार्यान्वयन निकाय स्थापना गर्नुका साथै अनुभवी व्यक्तिहरूसँग युवालाई जोड्ने नेसनल मेन्टरसिप नेटवर्क विकास गर्न जरुरी छ। यसले नीति कार्यान्वयनमा पारदर्शिता र दक्षता सुनिश्चित गर्नेछ।

निष्कर्ष

यी कार्यक्रम, योजना र अजेन्डाहरूलाई स्पष्ट रोडम्याप, दृढ नेतृत्व र पारदर्शी कार्यान्वयनका साथ अघि बढाइयो भने नेपाललाई नवप्रवर्तन, उद्यमशीलता र युवा नेतृत्वको केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्न सकिन्छ। युवा मात्र भविष्यको शक्ति होइन, समृद्ध नेपालको मार्गदर्शक पनि हुन्।

नेपालले आफ्नो युवालाई सशक्त बनाउने, रोजगार र उद्यमशीलतामा अवसर दिने, शिक्षा र सिप विकास गर्ने, डिजिटल तथा प्रविधि क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धी बनाउने र नेतृत्व विकासका कार्यक्रमहरू प्रभावकारी ढंगले कार्यान्वयन गर्ने हो भने आगामी दशकमा देशले दिगो विकास र समृद्धिको नयाँ अध्याय सुरु गर्न सक्नेछ।