म अहिले जापानमा छु। बिहान काम, बेलुका मोबाइल। नेपाल टाढा छ, तर नेपालको राजनीति हरेक दिन नजिकै महसुस हुन्छ। जापान, कोरिया, खाडी वा युरोपमा रहेका हजारौँ नेपाली युवाजस्तै म पनि देश छाडेर बसेको हुँ—र एउटा साझा प्रश्न बोकेर बसेको छुः नेपालमा विकल्प किन देखिँदैन?
यो प्रश्नको केन्द्रमा बारम्बार उभिन्छ—नेपाली कांग्रेस।
नेपाली कांग्रेस कुनै साधारण पार्टी होइन। यो पार्टीसँग आन्दोलनको इतिहास छ, बलिदानको विरासत छ, र लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो दाबी पनि यही पार्टीले गर्छ। तर आज परदेशबाट हेर्दा कांग्रेस इतिहासको गौरवभन्दा वर्तमानको बोझ जस्तो देखिन थालेको छ।
इतिहासको पार्टी, तर इतिहासमै अड्किएको?
बीपी कोइरालाको कांग्रेस विचारको पार्टी थियो—स्वतन्त्रता, समाजवाद र मानव गरिमाको स्पष्ट दर्शन बोकेको पार्टी। तर आजको कांग्रेस विचारभन्दा बढी व्यवस्थापनको पार्टी जस्तो देखिन्छ। चुनाव जित्ने गणित, गुट मिलाउने सम्झौता र शक्ति सन्तुलनले विचारलाई ओझेलमा पारेका छन्।
परदेशिएका नेपाली युवाले कांग्रेसलाई हेर्दा एउटै प्रश्न सोध्छन्ः यो पार्टीले हाम्रो भविष्यको कथा सुनाउँछ कि केवल आफ्नो अतीतको?
नेपालमा रोजगारी नपाएर जापान आएका युवालाई कांग्रेसले कहिले गम्भीर रूपमा सम्बोधन गर्यो? विदेशिएका लाखौँ नेपालीलाई पार्टीको नीति, बहस र निर्णय प्रक्रियामा कहिले समेटियो? यी प्रश्नहरूको जवाफ प्रायः मौन छ।
संगठन छ, तर आत्मा हराउँदै
कांग्रेससँग अझै पनि देशकै सबैभन्दा ठूलो संगठन छ। गाउँ–टोलदेखि केन्द्रसम्म फैलिएको संरचना छ। तर संरचना मात्रै पर्याप्त हुँदैन, आत्मा चाहिन्छ। आज कांग्रेसको संगठन धेरै ठाउँमा विचार बोकेको छैन, टिकट बोकेको छ। कार्यकर्ता नेता बन्ने सपना होइन, टिकट पाउने लाइनमा उभिएको देखिन्छ। यही कारण हो—कांग्रेसभित्रैबाट असन्तुष्टि बढिरहेको छ।
परदेशमा बसेका हामीले देखेका छौँ, यहाँ पार्टीको कार्यकर्ता हुनु भनेको विचारप्रति प्रतिबद्ध हुनु हो। नेपालमा भने कार्यकर्ता हुनु भनेको चुनावमा प्रयोग हुने साधन मात्र बन्नु हो। यो अन्तर कांग्रेसले गम्भीर रूपमा बुझ्नैपर्छ।
गगन थापा: आशा कि अन्तिम भ्रम?
आज कांग्रेसको बहस गगन थापा वरिपरि घुमिरहेको छ—युवा, स्पष्ट वक्ता र परिवर्तनको भाषा बोल्ने नेता। धेरै परदेशी नेपालीको नजर पनि गगन थापामै अडिएको छ। तर यहाँ गम्भीर प्रश्न उठ्छः गगन थापा कांग्रेसको आशा हुन् कि कांग्रेसले बनाएको अर्को ‘प्रोजेक्ट’?
समस्या गगन थापाको व्यक्तिगत होइन, संरचनागत हो। कांग्रेसभित्र निर्णय गर्ने शक्ति अझै पनि पुरानै नेतृत्वको हातमा केन्द्रित छ। भाषणले होइन, संगठन र निर्णय प्रक्रियामा पकड भए मात्रै परिवर्तन सम्भव हुन्छ।
यदि गगन थापा पनि सम्झौताको राजनीतिमा सीमित भए भने, कांग्रेससँग युवा पुस्तालाई देखाउने अर्को अनुहार रहने छैन।
नयाँ शक्तिको उदय, कांग्रेसको संकट
रास्वपा जस्ता नयाँ दलहरूको उदय कांग्रेसका लागि सामान्य चुनावी प्रतिस्पर्धा होइन—यो विश्वासको संकट हो। नयाँ दलहरू पूर्ण छैनन्, कमजोरी उनीहरूमा पनि छन्। तर एउटा कुरा स्पष्ट छ—जनताले पुरानालाई प्रश्न गर्न थालेका छन्।
परदेशमा बसेका नेपालीहरूले नयाँ शक्तिलाई ‘पर्फेक्ट’ भएर होइन, ‘फरक’ भएर समर्थन गरिरहेका छन्। कांग्रेस भने अझै पनि आत्मसुधारभन्दा आलोचकलाई दोष दिनमै व्यस्त देखिन्छ।
विशेष महाधिवेशन: अन्तिम अवसर
आज कांग्रेसभित्र विशेष महाधिवेशनको बहस चलिरहेको छ। यो केवल संगठनात्मक कार्यक्रम होइन—पार्टी बाँच्ने कि नबाँच्ने मोड हो। यदि यो महाधिवेशन पनि गुट मिलाउने, पद बाँड्ने र पुरानै अनुहार दोहोर्याउने थलो बन्यो भने कांग्रेसको पतन रोकिने छैन। तर यदि नेतृत्व चयनमा साहस गरियो, विचारलाई केन्द्रमा राखियो र युवालाई वास्तविक अवसर दिइयो भने कांग्रेस अझै फर्किन सक्छ।
परदेशी नेपालीको सन्देश
जापानमा बसेका नेपाली युवाले कांग्रेससँग असम्भव माग गरेका छैनन्। हामी चाहन्छौँ:
• स्पष्ट नीति
• इमानदार नेतृत्व
• भविष्यप्रति भरोसा
हामी कांग्रेसको विरोधी होइनौँ। हामी निराश समर्थक हौँ। कांग्रेस सुध्रियो भने देश सुध्रिन्छ भन्ने विश्वास अझै पूर्ण रूपमा मरेको छैन। नेपाली कांग्रेस आज चौराहामा उभिएको छ। एउटा बाटो इतिहासको नाममा वर्तमान गुमाउने हो। अर्को बाटो आत्मसमीक्षा गरेर पुनर्जन्म लिने।
परदेशबाट हेर्दा स्पष्ट देखिन्छ, कांग्रेससँग अझै मौका छ, तर समय सकिँदैछ। अब निर्णय कांग्रेसकै हातमा छ— इतिहासको पार्टी भएर बाँच्ने कि भविष्यको पार्टी बन्ने?
(लेखक : राजन बाँस्कोटा जापान बस्छन्)
प्रकाशित: २९ पुस २०८२ १९:४३ मंगलबार
