सयमा सत्यमोहन

सोमबार, ३० बैशाख २०७६, ०६ : ३४ शिवहरि घिमिरे  | @shivsamir

ललितपुर - ठमठमी हिँड्दै कुरा गरिरहेका उनलाई देख्दा सय वर्षमा टेकेजस्तो लाग्दैन। उनको बोलीमा तन्नेरी ओज छ। फोनमा मज्जैले गफिन सक्छन्। पाटन मंगलबजार आसपासमा हुने कार्यक्रममा लौरीबिनै हिँडेर पुग्छन्। उनीसँग बसेर भलाकुसारी गर्दा पाँच बीस उमेर पुगेको महसुस हुँदैन। उनी हुन्– संस्कृतिविद् एवं शताब्दी वाङ्मय पुरुष सत्यमोहन जोशी।

जन्ममितिअनुसार सोमबार उनी १०० वर्षमा टेक्छन्। देशकै परिचय बोकेका यस्ता व्यक्तिको उमेरले शताब्दी चुम्नु गौरवको विषय हो। उनको दीर्घजीवन सिंगो मुलुकका लागि जिउँदो इतिहास बनेको छ। उमेरले सय टेके पनि उनको उत्साह तन्नेरी छ। कार्यक्रममा पुगेर जोसिलो मन्तव्य दिन्छन्। आफ्ना कुरा खुलस्त राख्छन्। दशकौं पुराना संस्कृति र कलाबारे नयाँ पुस्तालाई जानकारी गराउँछन्।

उनको जन्म १९७७ वैशाख ३० गते पाटन मंगलबजारमा भएको हो। जोशीको जन्मोत्सव मनाउन र सम्मानका लागि ललितपुर महानगरपालिकाले सोमबार महानगरभित्रका कार्यालयमा सार्वजनिक बिदा दिएको छ। गत वर्ष पनि महानगरपालिकाले विविध कार्यक्रम गरी उनको जन्मोत्सव मनाएको थियो। यसपटक उनको सम्मान र कदरका लागि महानगरले विभिन्न कार्यक्रम बनाएको छ।

जन्मदिनको सँघारमा आइतबार निवासमा पुगेर कुराकानी गरिरहँदा उनी घरी बाल्यकालतर्फ फर्कन्थे त घरी तन्नेरी उमेरमा। ‘मलाई त भगवान्ले अदृश्य शक्ति र वरदान दिएका छन्। म त्यति धेरै आशावादी मान्छे त होइन तर काम गरेपछि चाहना र इच्छा धेरै बढ्दा रहेछन्। मैले पनि काम गरेको थिएँ,’ पुरानौ शैलीमा बनेको होचो घरको अगाडि राखिएको काठे कुर्सीमा बस्दै उनले भने, ‘अहिले म धेरै खुसी छु किनभने मभित्र भएको प्रतिभा र काम राज्यले चिनिदिएको छ। मेरो काम देशको इतिहास बनेको छ। मेरा लागि योभन्दा खुसीको कुरा अर्को हुन सक्दैन।’

कुराकानीका क्रममा उनले सयौं वर्ष पुरानो वामनजात्राको कथालाई जोडे। त्यो १५÷१६ सय वर्षअघिको जात्रा थियो। त्यसबेला हाल चलिरहेको रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्राभन्दा पनि चर्चित मानिन्थ्यो वामनजात्रा। ‘त्यतिखेर वामनजात्रा निकै चर्चित रहेछ, अहिले त्यस्तो चर्चित जात्रा पात्रोमा मात्र सीमित रहेको देख्दा दुःख लाग्छ। त्यो जात्राबारे भन्न सक्ने धेरै मानिस छैनन्। मैले पनि अध्ययन गरेपछि वामनजात्राको महŒव र चर्चा बुझेको हुँ,’ उनले सुनाए।

सय वर्षमा पाइला टेकेपछिको आशा र संकल्प सोध्दा उनी त्यतिधेरै बोल्न चाहेनन्। विगतमा गरेका काम र अध्ययनलाई नै स्मरण गर्दै लिपिबद्ध गर्दै जाने उनको सोच छ। ‘मेरो अबको आशा र संकल्प खासै छैन तर हातखुट्टाले साथ दिएसम्म म केही न केही काम गर्छु। चाहे त्यो कोठाभित्र बसेरै किताब अध्ययन गर्ने काम किन नहोस्।’

उनलाई गत वर्ष ललितपुर महानगरपालिकाले गाडी र चालक सुविधा पनि दिएको थियो। महानगरपालिकाले उनको सम्मानमा सोमबार विविध कार्यक्रम गर्दैछ। महानगरपालिकाको सम्मानप्रतिको धारणा बुझ्दा उनले त्यसलाई आफ्नो कर्मसँगै जोड्दै भने, ‘सम्मान मलाई होइन, भाषा, साहित्य र संस्कृतिलाई गरेको हो, मेरो प्रतिभा र कर्मलाई बुझेकोमा ललितपुर महानगरपालिकाप्रति निकै खुसी छु।’

सिर्जना र शक्तिले साथ दिइरहेकोमा उनी आफूलाई भाग्यमानी ठान्छन्। संस्कृति संरक्षण, खोजी र समाजलाई बदल्ने प्रयासमा तल्लीन उनी आफूले गरेका काम समाजकै लागि भएको बताउँछन्। ‘मृत्युको क्युमा बसेको छु,’ ठट्यौली शैलीमा उनले भने,’ तर, आशा कहिल्यै मर्दैन, त्यसैले लाग्छ मभन्दा अघि धेरै मानिस लाममा छन्, मेरो पाला अझै आएको छैन।’

जोशीले शताब्दी उमेर टेक्दा उनका छरछिमेकी पनि निकै खुसी छन्। देशका लागि अनेक क्षेत्रमा योगदान पु¥याएका जोशीले देशैभर चर्चा कमाइरहँदा छिमेकीमा पनि हौसला उब्जिएको छ। ‘सत्यमोहन दाइ र म सानोदेखि नै सँगै खेल्दा आएका हौं। उहाँको हरेक काममा मैले प्रायः सहभागिता जनाएको छु। कति काममा त हातेमालो पनि गरेका छौं,’ तत्कालीन ललितपुर नगरपालिकाका पहिला मेयर बुद्धिराज बज्राचार्यले भने, ‘हामी मिलेर पाटन दरबार र यहाँका बौद्ध बिहार जोगाउन धेरै काम गरेका छौं, अहिले पनि इन्डियन एम्बेसीसँगको सहकार्यमा पाटन क्षेत्रका सम्पदा संरक्षणमा लागिपरेका छौं।’

मंगलबजारका अर्का अगुवा तथा ललितपुर उद्योग वाणिज्य संघका पूर्वअध्यक्ष अजरमान जोशीले स्वस्थ जीवनशैली, आनन्द मन र काममा सधैं सक्रिय रहिरहने भएकाले जोशीको स्वास्थ्य अवस्थामा कुनै समस्या नआएको बताउँछन्। ‘उहाँलाई जीवित राख्नु हामीले इतिहासलाई जोगाइराख्नु जस्तै हो, आइतबार उनकै घर अगाडि उभिएका छिमेकी अजरमानले भने, ‘उहाँको सक्रियता र जोश देख्दा अझै कयौं वर्ष बाच्नुहुन्छ भन्ने हामीलाई लागेको छ।

तिष्ण दिमाग
उमेरले शताब्दी पुगेका अधिकांशको स्मरण शक्ति पनि कमजोर हुँदै जान्छ। तर, संस्कृतिविद् जोशी भने शारीरिक र बौद्धिक दुवै तबरले तिष्ण छन्। उनी दशकौं पुराना अनुभव मज्जाले स्मरण गर्न सक्छन्। विगतका अनुभव हाँस्दै व्यक्त गर्न सक्छन्। बाल्यकालीन अवस्था उनको दिमागमा ताजै छ।

यस्तो छ दैनिकी

शताब्दी पुरुष जोशी आफूलाई कसरी स्वस्थ राख्न सकिन्छ भन्ने निकै सजग छन्। पारिवारिक वातावरण र शारीरिक व्यायामका कारण उनले अझै बुढ्यौलीको अनुभूति गरेका छैनन्। बेलुकी सुत्ने बेलामा उनी दिनहुँ ँएक पेक ऐला (घरमा बनाएको रक्सी) सेवन गर्छन्। ऐला पिउन बिर्सिएर सुतेको दिन टाउको दुख्ने उनी सुनाउँछन्।

‘मलाई धेरैले तपाई के खाएर यति फुर्तिलो हुनुहुन्छ भनेर सोध्छन्,’ उनले भने, ‘बुढेसकाल लागेपछिको खान्की त सादा नै हो तर म दाल, भात, तरकारी, दूधबाहेक एक पेक लाउँछु।’ उनी प्रायः बिहान करिब ७ बजेतिर ब्युँझिन्छन्। ओछ्यानमै चिन्तन गर्छन्। संस्कृत, साहित्य र भाषा विधामा लेखिएका किताब पढ्छन्। यसबाहेक दैनिकी कल्पना गर्ने बानी पनि छ उनको। जस्तोसुकै काम छुटाएर भए पनि उनी खाना भने समयमै खान्छन्।







यसमा तपाईको मत


अन्य समाचार

ज्वेलरी एक्सपोको रौनक

ज्वेलरी एक्सपोको रौनक

नेपाली आभुषण तथा मौलिक हस्तकलालाई बिश्वसामु उजागर गरि अन्तर्रा्ष्ट्रिय क्षेत्रमा निर्यात तथा प्रवद्र्धन गर्नुका साथै राजश्व अभिवृद्धि गर्ने अभिप्रायका साथ...

म्यागाटो बेल्जियमले आफ्नो प्रविधि र उत्पादनहरु नेपालमा भित्राउदैं ।

म्यागाटो बेल्जियमले आफ्नो प्रविधि र उत्पादनहरु नेपालमा भित्राउदैं ।

म्यागाटो इन्डिया प्रा.लि.ले अरभिन्द इम्पोरियम प्रा.लि.को सहकार्यमा आफ्ना विभिन्न उत्पादनहरुको नेपाली बजारमा सेवा बिस्तार गरेको छ । विश्वका १५० राष्ट्रमा...

स्मार्टफोन फोटोग्राफीका लागि उपयोगी एप्सहरू

स्मार्टफोन फोटोग्राफीका लागि उपयोगी एप्सहरू

स्मार्टफोन फोटोग्राफीका लागि उपयोगी केहि एन्ड्रोइड र आइफोनका एपहरू ...

सिटिसि मोबाइल हबमा मोबाइल एक्सचेन्ज अफर, शून्य ब्याजदरमा किस्ताबन्दीमा मोबाइल

सिटिसि मोबाइल हबमा मोबाइल एक्सचेन्ज अफर, शून्य ब्याजदरमा किस्ताबन्दीमा मोबाइल

सुनधारा स्थित सिभिल ट्रेड सेन्टरमा रहेको सिटिसी मोबाइल हबमा जेठ ३ गते शुक्रबारदेखि मोबाइल एक्सचेन्ज मेला सुरु भएको छ ।...

जगदम्बा स्टील्स् सर्वोत्कृष्ट प्रदर्शनका भारतको प्रतिष्ठित स्टील (SAIL)
संगठनद्वारा सम्मानित

जगदम्बा स्टील्स् सर्वोत्कृष्ट प्रदर्शनका भारतको प्रतिष्ठित स्टील (SAIL) संगठनद्वारा सम्मानित

जगदम्बा स्टील्स् भारतको प्रतिष्ठित स्टील संगठन स्टील अथोरटी अफ् इण्डिया (SAIL)द्वारा एक कार्यक्रम बीच सम्मानित भएको छ । यही मे...

मर्जरका लागि सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर

मर्जरका लागि सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर

बैंकको पुँजीगत आधार सुदृढ गरी प्रतिस्पर्धात्मक क्षमताको विकास गर्ने उद्वेश्यका साथ् राष्ट्रीय स्तरको "ख" वर्गको ओम डेभलपमेन्ट बैंक लिमिटेड "क"...

स्मार्टफोन ब्याट्रीको प्रयोग आयु बढाउने तरिका

स्मार्टफोन ब्याट्रीको प्रयोग आयु बढाउने तरिका

स्मार्टफोनको ब्याट्रीलाई धेरै वर्षको प्रयोग पछि पनि राम्रो टिक्ने कसरी बनाउने ? ...

कम लागतमा बलियो घर कसरी बनाउने ?

कम लागतमा बलियो घर कसरी बनाउने ?

सस्तो भनेर अत्याधिक सस्तो खोज्यौं भने हामीले सोचे जस्तो बलियो घर बन्दैन । हामीले घरको नक्साको कुरादेखी घरको डिजाइन, घर...