होर्मुज जलमार्ग पुनः सञ्चालनमा ल्याउन कूटनीतिक प्रयासहरू तीव्र भएका छन्। इरानले ओमानसँगको वार्ता सकारात्मक रूपमा अगाडि बढिरहेको बताएको छ।
अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले जलमार्गसम्बन्धी वार्तामा प्रगति भएको जानकारी दिएका छन् भने अमेरिकी कोषाध्यक्ष स्कट बेसेन्टले आज वा भोलि नै सम्झौता सम्भव हुन सक्ने संकेत गरेका छन्। प्राविधिक र राजनीतिक स्तरमा होर्मुजबाट जहाजहरू पार गर्ने व्यवस्था मिलाउने विषयमा इरान र ओमानबिच छलफल भइरहेको छ। हालसम्म अन्तिम सम्झौता भएको छैन।
एक प्राविधिक रूपरेखामा छलफल चलिरहेको बताइएको छ। यसअनुसार इरानलाई भित्रिने ढुवानीमा पूर्ण नियन्त्रण दिने र ओमानले इरानलाई सूचना दिएर बाहिरिने जहाजहरूलाई अनुमति दिने व्यवस्था हुन सक्छ। क्षेत्रीय अधिकारीहरूका अनुसार जहाजहरू इरानी नियन्त्रित मार्गबाट खाडीमा प्रवेश गर्ने र ओमानी मार्गबाट बाहिरिने व्यवस्था हुन सक्छ। सुरक्षा र वातावरण संरक्षणका लागि सेवा शुल्क लिने कुरा पनि छलफलमा छ। यो सम्झौता अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउने सर्तसँग जोडिएको हुन सक्ने स्रोतहरूले बताएका छन्।
इरानी अधिकारीहरूले यो ओमान र इरानबिचको द्विपक्षीय छलफल मात्र भएको र अमेरिकासँग कुनै प्रत्यक्ष वार्ता नभएको प्रस्ट्याएका छन्। इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बागाईले यस क्षेत्रको संकटका लागि अमेरिकालाई दोष दिएका छन्। बागाईले वार्ता प्राविधिक र राजनीतिक दुवै स्तरमा सकारात्मक भएको र सुरक्षित आउने-जाने मार्ग तोक्ने कुरामा केन्द्रित रहेको बताए। अन्तिम नतिजा वार्ता सकिएपछि मात्र सार्वजनिक हुने उनले जनाए।
कतारको विदेश मन्त्रालयले अमेरिका र इरानबिचको सम्भावित सम्झौताको मस्यौदा प्रसारित भइरहेको र वार्ता धेरै प्रगतिशील चरणमा रहेको जनाएको छ। कतारी प्रवक्ता माजेद अल-अन्सारीले कतार, पाकिस्तान र ओमानले मध्यस्थता गरिरहेको र दुवै पक्षबिच विचार तथा मस्यौदा आदानप्रदान भइरहेको बताए। उनले अहिलेको ध्यान तनाव घटाउने, होर्मुज खोल्ने र कूटनीतिलाई फेरि सुरु गर्नेमा केन्द्रित रहेको जनाए। कतारी अमिर शेख तमिम बिन हमद अल थानीले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग टेलिफोन संवाद गर्दै मध्यस्थकर्ताहरूले युद्धको कूटनीतिक समाधान खोज्न सबै पक्षसँग समन्वय गरिरहेको जानकारी गराएका छन्।
यसअघि जुन महिनामा अमेरिका र इरानबिच प्रारम्भिक समझदारी भएको थियो। तर होर्मुजसम्बन्धी व्यवस्था र अन्य मुद्दाहरूका कारण तनाव जारी रह्यो। इरानले फेब्रुअरीतिर जलमार्गमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो भने पछिल्ला महिनामा सैन्य कारबाहीहरू भएका थिए। अहिलेको वार्ताले यस तनावलाई कम गर्ने आशा गरिएको छ।
यसैबिच, यमन नजिकै रेड सीमा एक भारतीय व्यावसायिक जहाज आक्रमणमा परेको छ। एमएसभी फैजे नुरे ओलिया नामक जहाज प्रोजेक्टाइल वा विस्फोटक डुंगाले प्रहार गरेपछि डुब्यो। जहाजमा सवार १३ जना भारतीयसहित १४ जना चालक दलका सदस्यलाई यमनी तटरक्षकले सकुशल उद्धार गरी मोखा बन्दरगाहमा पुर्याएका छन्। भारतले आक्रमणको निन्दा गरेको छ भने यमनको सरकारले हुथी समूहलाई दोषी ठहर्याएको छ। यस घटनाले क्षेत्रीय समुद्री सुरक्षामा थप चुनौती थपेको छ।
होर्मुज विश्वको महत्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्ग हो। यसको पुनः सञ्चालनले ऊर्जा बजार र क्षेत्रीय स्थिरतामा प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर अन्तिम सम्झौता नभएसम्म स्थिति अनिश्चित नै रहेको छ। एजेन्सीको सहयोगमा
प्रकाशित: २० श्रावण २०८३ ०७:२८ बुधबार