इरान र ओमान हर्मुज जलमार्ग पार गर्ने जहाजका लागि नयाँ समुद्री मार्ग र संयुक्त व्यवस्थापनको ढाँचामा सहमतिको अन्तिम चरणमा पुगेका छन्।

यद्यपि तेहरानले रणनीतिक जलमार्ग पूर्ण रूपमा सहज बनाउन अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहमाथिको नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने अडान दोहोर्‍याएको छ।

इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाकाईले दुवै देशबीच प्रस्तावित समुद्री मार्गको भौगोलिक निर्देशाङ्कमा सहमति भइसकेको र तेस्रो पक्षबाट अवरोध नभए संयुक्त वक्तव्य पनि चाँडै अन्तिम रूप दिइने बताए।

उनका अनुसार ओमानसँगको वार्ता सकारात्मक रूपमा अघि बढिरहेको भए पनि त्यसले तत्काल सबै जहाजका लागि जलमार्ग पूर्ण रूपमा सुरक्षित भइसकेको अर्थ नलाग्ने स्पष्ट पारे।

बाकाईले हर्मुजमा विद्यमान सुरक्षा जोखिमको मुख्य कारण अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहमाथि कायम राखेको नौसैनिक नाकाबन्दी तथा इरानविरुद्धका अन्य आक्रामक गतिविधि रहेको दाबी गरे।

अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरी २८ मा इरानविरुद्ध युद्ध सुरु गरेपछि इरानले हर्मुज जलमार्गमाथि कडा नियन्त्रण कायम गर्दै अनधिकृत समुद्री मार्ग प्रयोग गर्ने जहाजलाई चेतावनी दिँदै आएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरान हर्मुज पुनः खोल्ने सहमतिनजिक पुगेको दाबी गर्दै आएका छन्। तर इरानले वासिङ्टनसँग कुनै वार्ता नभएको र समाधान ओमानसँगको समन्वयमार्फत खोजिरहेको जनाएको छ।

यसैबीच, बेलायतको समुद्री सुरक्षा निकाय (युकेएमटीओ) ले ओमानको कुम्जार क्षेत्रनजिक हर्मुज पार गरिरहेको एक तेल ट्याङ्करका चालकदलले दुईवटा विस्फोटको आवाज सुनेको जानकारी दिएको छ। घटनामा जहाज र चालकदल सुरक्षित रहेको जनाइएको छ।

यमनका हुथी विद्रोहीले पनि दुई साउदी तेल ट्याङ्करमाथि क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको दाबी गरेका छन्।

उनीहरूका सैन्य प्रवक्ता याह्या सारीले उत्तरी लालसागरस्थित यानबु बन्दरगाहनजिक रहेको ‘वाफा’ र एडेनको खाडीमा रहेको ‘डेजी’ नामक ट्याङ्करलाई लक्षित गरिएको बताए। यसबारे साउदी अरबले तत्काल कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन।

युद्धअघि विश्वको करिब पाँचौँ भाग तेल तथा तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) निर्यात हर्मुज जलघाँटीमार्फत हुने गरेको थियो।  

त्यसयता यस क्षेत्रमा उत्पन्न तनावले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा पटक–पटक मूल्य वृद्धि गराएको छ।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जे. डी. भान्सले इरानसँगको कूटनीतिक प्रक्रिया जटिल र समय लाग्ने स्वीकार गर्दै इरानी नेतृत्वभित्रको आन्तरिक विभाजनले पनि वार्तालाई कठिन बनाएको बताए।

फक्स न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा उनले इरानसँग सहमति गर्न सहज नहुने बताए।

इरानले जलमार्ग प्रयोग गर्ने जहाजलाई आफ्नो तटीय मार्ग प्रयोग गर्न आग्रह गर्दै आएको छ भने धेरै अन्तर्राष्ट्रिय जहाजहरूले ओमानतर्फको दक्षिणी समुद्री मार्ग रोजिरहेका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार इरान हर्मुज जलमार्गमाथि थप प्रत्यक्ष नियन्त्रण कायम गरी शुल्क प्रणाली लागू गर्ने तयारीमा छ भने अमेरिकाले त्यसको कडा विरोध गर्दै आएको छ।

यसैबीच राष्ट्रपति ट्रम्पले गत साता इरानमाथि कडा आक्रमण गर्न सकिने चेतावनी दिएका थिए। त्यसको केही समयपछि उनले सम्झौताको सम्भावना नजिक रहेको सङ्केत दिएका थिए। तर इरानको विदेश मन्त्रालयले वासिङ्टनसँग कुनै प्रत्यक्ष वार्ता भइरहेको दाबीलाई पुनः अस्वीकार गरेको छ।एएफपी