इरानसँग हार्दै ट्रम्प प्रशासन ः पुराना
जेडी भान्स र ट्रम्प टोलीले इरानमाथि आफ्ना लक्ष्यहरू परिवर्तन गर्न जारी राखेका छन्
इरानसँगको युद्धबाट बाहिर निस्कन ट्रम्प प्रशासनका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती भनेको राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उनको टोलीले सुरुदेखि नै राखेका कडा लक्ष्यहरू हुन्।
ती लक्ष्यहरूमा इरानको पूर्ण आत्मसमर्पण, शासन परिवर्तन, इरानले कहिल्यै आणविक हतियार बनाउन नपाउने र हेजबुल्लाहजस्ता मध्यपूर्वका प्रोक्सी समूहहरूलाई तेहरानले गर्ने समर्थन अन्त्य गर्ने कुरा समावेश थिए।
युद्ध अहिले छैटौं महिनामा प्रवेश गरिसकेको छ। यसबीच प्रशासनका यी लक्ष्यहरू विस्तारै परिवर्तन हुँदै गएका छन्।
हालै उपराष्ट्रपति जेडी भान्सको अभिव्यक्तिले पनि प्रशासन पहिलेका सबै लक्ष्यमा अडिग नरही कममा पनि सहमत हुन तयार देखिएको संकेत दिएको छ।
शुक्रबार फक्स न्यूजसँगको अन्तर्वार्तामा भान्सलाई युद्ध कसरी अन्त्य हुन सक्छ भनेर सोधिएको थियो। उनले दुई प्रमुख लक्ष्य बताए।
‘पहिलो, खाडी क्षेत्रबाट विश्व बजारमा तेल र ग्यासको आपूर्ति निरन्तर भइरहोस्, जसले ऊर्जा मूल्य स्थिर राख्न मद्दत गर्छ। हाम्रो देशका अमेरिकीहरूले सस्तो मूल्यमा तेल र ग्यास पाउनुपर्छ’ उनले भने, ‘दोस्रो, इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार नबनाओस् भन्ने सुनिश्चित गर्नु हो।’
यो प्रशासनले पहिले बताउँदै आएको लक्ष्यहरूको सूचीभन्दा फरक थियो। अझ भान्सले यी दुई लक्ष्यलाई जुन क्रममा राखे त्यो पनि अर्थपूर्ण मानिएको छ।
शनिबार भान्सको भनाइबारे सोध्दा ह्वाइट हाउसकी प्रेस सचिव क्यारोलिन लेभिटले ‘दुवै लक्ष्य राष्ट्रपति ट्रम्पका लागि समान रूपमा महत्त्वपूर्ण छन्’ भनेर प्रतिक्रिया दिइन्।
यसअघि भने प्रशासनले लगभग सधैं इरानले कहिल्यै आणविक हतियार नपाओस् भन्ने कुरालाई सबैभन्दा ठूलो प्राथमिकता भन्दै आएको थियो।
यदि अहिले प्रशासनका लागि दुवै लक्ष्य साँच्चै बराबर महत्त्वका हुन् भने तेल र ग्यासको मूल्यलाई प्राथमिकतामा राखिनु आफैंमा एउटा उल्लेखनीय परिवर्तन हो।
यसअघि मे महिनामा ट्रम्पले यस्तो तर्कलाई स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गरेका थिए। युद्ध समाधान गर्दा अमेरिकीहरूको आर्थिक अवस्थालाई ध्यानमा राख्नुहुन्छ कि भनेर सोध्दा उनले ‘अलिकति पनि होइन’, भनेर जवाफ दिएका थिए।
उनको भनाइले आणविक निशस्त्रीकरण यति महत्त्वपूर्ण छ कि अन्य कुनै विषय प्राथमिकतामा छैन भन्ने देखाएको थियो। तर शनिबार पनि ट्रम्पले इरानको विषयमा बोल्दै अमेरिकीहरूले ग्यासका लागि केही बढी मूल्य तिर्नुपरे पनि ‘म त्यसका लागि कहिल्यै माफी माग्दिनँ’ भने।
उनले भने,‘मैले मार्चमै लेखेको थिएँ कि प्रशासनले युद्धका लागि बारम्बार चारवटा लक्ष्य उल्लेख गर्थ्यो, तर बोल्ने व्यक्ति अनुसार ती चार लक्ष्य नै फरक–फरक हुन्थे।’
कतिपयले प्रोक्सी समूहलाई दिइने आर्थिक सहयोग अन्त्य गर्ने कुरा गर्थे भने कतिपयले त्यसको उल्लेख नै गर्दैनथे। कसैले इरानको क्षेप्यास्त्र पूर्वाधार नष्ट गर्ने कुरा गर्थे भने अरूले त्यसलाई बेवास्ता गर्थे। कसैले इरानको वायुसेना र नौसेना दुवै कमजोर बनाउने कुरा गर्थे भने कसैले केवल नौसेनाको मात्र उल्लेख गर्थे।
हेर्दा प्रशासनले आफ्ना लक्ष्यहरू समयअनुसार परिवर्तन गरिरहेको जस्तो देखिन्थ्यो। तर एउटा कुरा स्पष्ट छ—ती कुनै पनि सूचीमा अमेरिकीहरूका लागि तेल र ग्यासको मूल्य कम राख्ने लक्ष्य थिएन।
युद्ध सुरु हुनुअघि पनि हर्मुज जलमार्ग खुला नै थियो। त्यसैले अहिले यो लक्ष्य राखिनुको अर्थ युद्धअघिको अवस्थामै फर्किनु हो। त्यस अवस्थामा नयाँ उपलब्धि भनेको केवल इरानलाई आणविक हतियार बनाउन नदिने उद्देश्य मात्र हुनेछ।
प्रशासनका केही सदस्यहरूले हाल ग्यासको मूल्यमा दिएको जोडले ट्रम्पले सुरुमा राखेका महत्वाकांक्षी लक्ष्यहरूभन्दा धेरै सीमित परिणाम स्वीकार गर्ने तयारी भइरहेको संकेत दिन्छ।
मे महिनासम्म आइपुग्दा प्रशासनले केही प्रारम्भिक लक्ष्यहरूलाई जोड दिन छोडिसकेको स्पष्ट देखिन्थ्यो।
जुन महिनामा ट्रम्प प्रशासनले इरानसँग एउटा समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गर्यो, जसमा पहिलेका मुख्य अमेरिकी लक्ष्यहरू उल्लेख गरिएको थिएन।
पछिल्ला दुई महिनाभन्दा बढी समयदेखि ट्रम्पले दिएका अभिव्यक्तिहरूले पनि उनले आफ्ना आणविक मागहरू केही नरम बनाउन सक्ने संकेत दिएका छन्।
यसअघि प्रशासनले इरानले आफ्नो समृद्ध युरेनियम बाहिर निकाल्नुपर्नेमा जोड दिएको थियो। तर पछि ट्रम्पले इरानको आणविक कार्यक्रम निकै क्षति भइसकेको र त्यसका सामग्रीहरू धेरै गहिरो भूमिगत भएकाले सजिलै प्रयोग गर्न नसकिने बताए।
उनले अमेरिकाले अन्तरिक्षबाट निगरानी गरेर इरानले ती सामग्री फेरि प्रयोग गर्ने प्रयास नगरेको सुनिश्चित गर्न सक्ने दाबी पनि गरेका छन्।
यति मात्र होइन, ट्रम्पले इरान पहिले नै प्रभावकारी रूपमा आणविक रूपमा निशस्त्रीकरण भइसकेको दाबी समेत गरे।
ट्रम्पका अभिव्यक्तिले उनी इरानलाई अत्यन्त कडा आणविक सम्झौतामा सहमत गराउन सक्नेमा पूर्ण विश्वस्त नरहेको संकेत दिन्छन्।
त्यसैले अहिले प्रशासनका केही अधिकारीहरूले ऊर्जा मूल्यलाई ‘पहिलो लक्ष्य’ भन्न थालेको कुरा पनि प्रारम्भिक कडा लक्ष्यहरूबाट पछि हट्दै बढी व्यवहारिक निष्कर्षतर्फ जान खोजिएको संकेत हुन सक्छ।
यदि अहिलेको वास्तविक ‘पहिलो लक्ष्य’ युद्धअघिको अवस्थामै फर्किनु हो भने यसले यो युद्धले अपेक्षाअनुसार धेरै उपलब्धि हासिल गर्न नसकेको देखाउँछ।
प्रकाशित: ३१ श्रावण २०८३ ११:३७ आइतबार