अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आर्मेनिया र अजरबैजानबीचको करिब चार दशक लामो द्वन्द्व अन्त्य गर्न ऐतिहासिक शान्ति सम्झौता गराएका छन्।
शुक्रबार ह्वाइट हाउसमा आयोजित शान्ति शिखर सम्मेलनमा आर्मेनियाका प्रधानमन्त्री निकोल पशिन्यान र अजरबैजानका राष्ट्रपति इल्हाम अलियेभले शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका हुन्।
यो सम्झौताले दक्षिण ककेशस क्षेत्रमा ‘ट्रम्प रुट फर इन्टरनेशनल पिस एन्ड प्रोस्पेरिटी’ नामक प्रमुख पारवहन मार्ग खोल्ने छ, जसले अजरबैजान र यसको स्वायत्त क्षेत्र नाखचिवानलाई जोड्नेछ।
यो मार्ग आर्मेनियाको ३२ किलोमिटर चौडा भूभागबाट गुज्रनेछ, जुन विगतमा शान्ति वार्तामा बाधक थियो। यो मार्गमा रेल, तेल र ग्यास पाइपलाइन, र फाइबर अप्टिक लाइनहरू समावेश हुनेछन्, जसको विकासका लागि अमेरिकाले विशेष अधिकार प्राप्त गर्नेछ।
आर्मेनिया र अजरबैजानले अमेरिकासँग छुट्टै द्विपक्षीय सम्झौताहरूमा पनि हस्ताक्षर गरेका छन्। सम्झौतामा ऊर्जा, प्रविधि, र आर्थिक सहकार्यलाई बढावा दिने उल्लेख गरिएको छ। ट्रम्पले यो सम्झौतालाई दक्षिण ककेशस क्षेत्रको व्यापार, पारवहन, र ऊर्जा सम्भावनालाई उजागर गर्ने ऐतिहासिक कदम भनेका छन्।
नागोर्नो-काराबाख क्षेत्रलाई लिएर १९८० को दशकदेखि यी दुई देशहरूबिच द्वन्द्व चलिरहेको थियो। सोभियत संघको पतनपछि सन् १९९१ मा दुवै देश स्वतन्त्र भए, तर नागोर्नो-काराबाख, जुन अजरबैजानभित्र रहेर पनि मुख्य रूपमा आर्मेनियालीहरूले बसोबास गरेको क्षेत्र थियो, द्वन्द्वको केन्द्र बन्यो। सन् १९९४ को युद्धविरामपछि पनि हिंसात्मक झडपहरू जारी रहे। सन् २०२३ मा अजरबैजानले यो क्षेत्र पूर्ण रूपमा कब्जा गरेपछि करिब एक लाख आर्मेनियालीहरू आर्मेनिया तर्फ भागे।
आर्मेनियालीहरू क्रिश्चियन र अजरबैजानीहरू टर्की मूलका मुस्लिम हुन्, जसले धार्मिक र सांस्कृतिक भिन्नताहरूलाई द्वन्द्वको कारक बनायो। दुवै पक्षले एकअर्कालाई सांस्कृतिक सम्पदा, मस्जिद, र चर्चहरूमा क्षति पुर्याएको आरोप लगाए।
यो सम्झौताले रुसको क्षेत्रीय प्रभावलाई कमजोर बनाएको छ। विगतमा रुसले मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलेर दक्षिण ककेशसमा आफ्नो प्रभाव राखेको थियो। तर सन् २०२२ मा युक्रेनमाथि आक्रमणपछि उसको प्रभाव घट्दै गएको छ। एजेन्सी
प्रकाशित: २४ श्रावण २०८२ १०:०९ शनिबार
