सर्दै भूराजनीतिक टेक्टोनिक प्लेट

बिहिबार, ३१ जेठ २०७५, १० : २८ डा. दीपेश केसी

41


अमेरिकाले उत्तर कोरियालाई ‘दुष्टहरूको अक्ष’मध्येको देश भन्थ्यो । उत्तर कोरियाले अमेरिकालाई साम्राज्यवादी भन्दै दुश्मन मान्थ्यो । त्यसैले दुवै देशका नेताबीच भेटघाट भएन । दुवै देशबीचको तनावले कहिलेकाहीँ आणविक अस्त्रको प्रयोगको खतरा समेत निम्त्यायो । राजनीति र विदेश सम्बन्धमा असम्भव भन्ने हुँदैन भन्ने यथार्थ डोनाल्ड ट्रम्प र किम जोङ उनबीचको हातेमालोले देखाएको छ । एक अर्कासँग शत्रुतापूर्ण व्यवहार गर्दै आएका दुवै देशका नेताबीच १२ जुनको बिहान सिंगापुरमा ऐतिहासिक भेटघाटपछि आइसब्रेक भयो । कोरिया प्रायद्वीपमा शान्तिको नयाँ ज्योति छर्ने गरी भएको भेटले विश्व भूराजनीतिको टेक्टोनिक प्लेट सरिरहेको स्पष्ट संकेत गरेको छ । त्यो संकेत भनेको अबको युग एसियाको युग हो र अमेरिका एसियाका बलिया देशहरूसँग समझदारी विकास गर्दै रक्षात्मक ढंगले बढ्ने रणनीतिमा छ । उत्तर कोरियासँग अमेरिकाको ऐतिहासिक सम्झौता हुनु भनेको चीन र रुससँग उसको समझदारी अझ विकसित हुनु हो । किनभने उत्तर कोरियामा चीन र रुसको बलियो प्रभाव छ । रुस त कोरिया युद्धको प्रारम्भिक अवस्थामा नै उत्तर कोरियाको सबैभन्दा सहयोगी मुलुक हो । चीनसँग उसको युगौँदेखिको बलियो सम्बन्ध कायमै छ ।

अमेरिकाले अबको युग एसियाको युग हो भन्ने यथार्थलाई स्वीकारेर पूर्वतर्फ ध्यान मोडेको छ ।
उत्तर कोरियासँग अमेरिकाको ऐतिहासिक सम्झौता हुनु भनेको चीन र रुससँग उसको समझदारी अझ विकसित हुनु हो । किनभने उत्तर कोरियामा चीन र रुसको बलियो प्रभाव छ ।
 

कोरिया युद्धपछिको घटनाक्रम
कोरिया युद्धको दौरान सन् १९५० देखि १९५३ बीच मात्र २५ लाख मानिसले ज्यान गुमाएका थिए, त्यति नै मानिस विस्थापित हुनुका साथै लाखौँ टन बम र बम बनाउने प्रयोग हुने तरल पदार्थ खसालिएको थियो । संयुक्तराष्ट्रसंघले सन् १९५२ मा सार्वजनिक गरेको तथ्यांकमा प्रत्येक ९ जना उत्तर कोरियालीमा एकजना युद्धमा मारिएका थिए । दक्षिण कोरियामा ५० लाख मानिस विस्थापित भएका थिए भने एक लाख केटाकेटी टुहुरा भएका थिए । मानव सभ्यताकै कलंकित घटनामा दर्ज छ कोरिया युद्ध । विभाजित दुवै कोरिया ६८ वर्षसम्म प्राविधिक रूपमा युद्धकै अवस्थामा रहे । यो अवधिमा पीडादायक घटनाहरूले कोरियाली जनताको आँसु र रगत धेरै बग्यो । जतिसुकै युद्ध गरेपनि अन्तिममा शान्तिको मार्गमा आउनैप¥यो । दुवै कोरियाले ६८ वर्षपछि युद्ध अन्तको घोषणा गर्दै शान्तिको मार्गमा बढेका छन् । एक अर्काको नागरिकलाई समेत राज्यको सीमारेखा कोर्न नदिनेहरू आफैँ सीमा नाघेर शान्तिको पाइला सार्न पुगे । सन् १९५३ मा दुवै कोरियाबीच भएको घमासान युद्ध अन्तपछि दक्षिण कोरिया पुग्ने पहिलो उत्तर कोरियाली शीर्ष नेता बन्न पुगे, किम जोङ उन । विश्व राजनीतिमा सायदै देखिने दृश्यले संसारको ध्यान खिच्यो । कोरियाली प्रायद्वीपमा बलेको शान्तिको दीपले एसियामा मात्र नभई विश्व राजनीतिमा सकारात्मक सन्देश दियो— आणविक हतियारको होडबाजी छाडेर विश्व शान्तिको मार्गमा जानुको विकल्प छैन । दुई कोरियाली नेताबीचको ऐतिहासिक भेटले उत्तर कोरियाको अमेरिकासँगको सम्बन्धमा समेत सुधार ल्याउने माहोल तयार ग¥यो । उत्तर कोरियाली नेता उन आफँै चीन र रुसको भ्रमणमा निस्किए । दुवै देशबाट उत्तर कोरियामा उच्च तहको भ्रमण भयो । यी सबै घटनामा अमेरिकाको पूर्वीय मुलुकहरूसँग अझ सम्बन्ध प्रगाढ बनाउँदै जाने उद्देश्य लुकेको देखिन्छ ।
सरेको भूराजनीतिक टेक्टोनिक प्लेट
जब पृथ्वीको टेक्टोनिक प्लेट सर्छ तब तरङ्ग पैदा हुन्छ । त्यसले भूगोललाई समेत यताउता पार्छ । क्षतिको सम्भावना पनि रहन्छ । विश्व राजनीतिमा समेत टेक्टोनिक प्लेट सर्दै गएको छ । कुनैबेला युरोपेली युनियनसम्बद्ध मुलुकसँग अति नजिकिएको अमेरिका टाढिँदै गएको छ । उसको निकटता रुस र चीनसँग बढ्दै गएको देखिन्छ । आर्थिक कारोबार र राजनीतिक सम्बन्धका दृष्टिले पनि अमेरिकाका लागि पनि पश्चिमबाट पूर्वतर्फ हातेमालो गर्नुपर्ने अवस्था पैदा भएको छ । डोनाल्ड ट्रम्पको उदय र जीतका पछाडि अमेरिकालाई टेक्टोनिक प्लेट नै सार्न सक्ने नेतृत्वको खाँचोले भूमिका खेल्यो । ट्रम्पले त्यही साहस र क्षमता देखाउँदै गएका छन् ।
विश्वका शक्तिशाली देशहरूको समूह ‘जी सेभेन’मा ट्रम्पले रुसको सहभागिता हुनुपर्नेमा जोड दिए । चाहे पनि नचाहे पनि रुस विश्वको महत्वपूर्ण शक्ति भएकाले उसको सहभागिता अनिवार्य रहेको ट्रम्पको भनाइप्रति जी सेभेनका मुख्य सदस्यराष्ट्रहरूले असन्तुष्टि जनाए । विशेषगरीः युरोपेली युनियन सम्बद्ध शक्तिशाली देशहरू जर्मनी, फ्रान्सका अलावा बेलायतको असन्तुष्टि रह्यो । रुससँग बेलायतको सम्बन्ध चिसो रहनु र युरोपेली युनियनसँग उसको सम्बन्ध सुमधुर नभएको अवस्थामा ट्रम्पको भनाइले ती राष्ट्रहरूका नेताहरूलाई बिझायो । रुस र युरोपेली युनियनबीच एक अर्कामाथि नाकाबन्दी लगाउने प्रतिस्पर्धा छ । युरोपेली युनियनका देशहरूबाट जाने खाद्य सामग्रीको रोकावटपछि रुसले पनि युरोपेली युनियनसम्बद्ध देशहरूमा ग्यास पाइपलाइन विस्तारको योजना रोकिदियो । क्रिमियाको युद्ध र युक्रेनसँग रुसको तनावपूर्ण सम्बन्धमा युरोपेली युनियनले चासो बढाउँदा धेरै तनाव बढ्यो । बेलायतले रुस छाडेर बसेका पुटिनविरोधी पूर्व उच्च अधिकारी र धनाढ्यहरूलाई संरक्षण दिएपछि सम्बन्ध झन् चिसिएको थियो । रुसको अर्थतन्त्रलाई नोक्सान पुग्ने अवस्था निर्माण गरेको भन्दै युरोपेली युनियनका देशहरू र बेलायतसँग पुटिन प्रशासन असन्तुष्ट रह्यो । विश्व बजारमा तेल र ग्यासको मूल्य घट्दा तिनै स्रोतको निर्यातमा भर पर्ने रुसको अर्थतन्त्रमा नकारात्मक असर प¥यो । युरोपेली युनियन सम्बद्ध देशहरूले दैनिक उपभोग्य सामग्री निर्यातमा रोक लगाउँदा रुसभित्र भारी मूल्यवृद्धि भयो । जसका कारण रुसले बिस्तारै पूर्वीय देशहरूमा आर्थिक सम्बन्ध विकास र विस्तार गर्दै लग्यो । चीनसँगको परम्परागत सम्बन्धलाई अझ विकास गर्दै भारतलगायतका एसियाली मुलुकहरूसँग नयाँ सम्झौता निर्माण ग¥यो । युरोपेली युनियनसँगरुसको बिग्रँदो सम्बन्धका कारण अमेरिकी नीतिमा समेत फेरबदल आयो । जसका कारण अमेरिका रुस र चीनसँगको आर्थिक सम्बन्धमा बढी ध्यान दिन थाल्यो ।
ट्रम्प अमेरिका युरोपसँगको सम्बन्धमा मात्र भर पर्ने पक्षमा देखिएका छैनन् । उनी रुस र चीनसँगको सम्बन्ध सुमधुर बनाएर अमेरिकालाई लाभ दिलाउन चाहिरहेका छन् । आर्थिक र अन्य सम्बन्धमा युरोपभन्दा रुस र चीनसँग समझदारी विकास गर्ने रणनीति ट्रम्पमा देखिँदै गएको छ । राष्ट्रपतिको चुनावमा समेत ट्रम्पलाई रुसको बलियो समर्थन रहेको प्रचार हुनुमा उनको भावी योजना बुझेरै गरिएको थियो । पछिल्लो समय उत्तर कोरियाली नेतासँग ट्रम्पको भेट र सम्झौताले धेरै विषय प्रस्ट पार्दै लगेको छ । चीन र रुसको सकारात्मक भूमिका र पहलविना उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उन अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग हातेमालो गर्न पुग्दैनथिए । त्यसैगरी, अमेरिकासँग निकै नजिकको सम्बन्ध रहेको दक्षिण कोरियाली नेताले ऐतिहासिक भेट र समझदारी विकास गर्न मध्यस्थकर्ताको भूमिका निभाए ।
विगतका राष्ट्रपतिहरूको तुलनामा रुसप्रतिट्रम्पको नरम र समझदारी विकास गरेर अगाडि बढ्ने नीति व्यवहारमा देखिँदै गएको छ । यही नीतिप्रति युरोपेली युनियन र बेलायतले असन्तुष्टि प्रदर्शन गर्दै आएका छन् । क्यानडामा भएको जी सेभेनका नेताहरूको भेटमा ट्रम्पप्रतिको असन्तुष्टि देखियो । आणविक योजनालाई सीमित बनाउने उद्देश्यसहित सन् २०१५ मा अमेरिका, रुस, चीन, फ्रान्स, बेलायत र जर्मनीसँगको संयुक्त आणविक सम्झौताबाट अमेरिका हटेपछि अमेरिका र युरोपेली युनियनबीचको दूरी झन् सतहमा देखियो । यो सम्झौतामा युरोपेली युनियन र बेलायतले निकै महत्व दिएका थिए । ट्रम्पलाई सम्झौताबाट हात नझिक्न जर्मनी र फ्रान्सका नेताहरूले ह्वाइट हाउस पुगेर आग्रह नगरेका होइनन् । तर, उनीहरूको भ्रमणले काम गरेन । बरू ट्रम्पको विवादास्पद अभिव्यक्तिले फ्रान्समा असन्तुष्टि पैदा ग¥यो । ट्रम्पले इजरायलको चाहनालाई पूरा गरिदिए तर फ्रान्स र जर्मनीको चाहनालाई बेवास्ता गरे । यसबाट ट्रम्पको नेतृत्वमा अमेरिकी नीतिमा व्यापक फेरबदल आएको र भूराजनीतिक चासो समेत बदलिँदै गएको बुझ्न सकिन्छ । अमेरिका युरोपको आर्थिक र सामरिक स्वार्थमा आफूलाई साथ साथ जोडेर बढाउने पक्षमा देखिएन । उसले बदलिँदो राजनीतिक परिवेशमा आफूलाई समेत बदल्न खोजेको देखियो । राजनीतिक जोखिम मोलेर उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनसँग डोनाल्ड ट्रम्पले हातेमालो गर्नुले धेरै उत्तरहरू दिइसकेको छ । अमेरिका रुस र चीनका अलावा ती देशहरूसँग नजिकको सम्बन्ध रहेका देशहरूसँग हातेमालो गर्दै अगाडि बढ्न खोज्दैछ ।पश्चिममा भन्दा पूर्वतर्फ अमेरिकाकाबढ्दो ध्यान र समझदारीले विकासको संकेत गरेको छ । बहुध्रवीय विश्व राजनीतिसँगै भूराजनीतिको टेक्टोनिक प्लेट सर्दै जाँदा कुनै शक्तिले क्षति र कुनै शक्तिले लाभ लिन सक्ने अवस्था समेत बन्दैछ । अहिलेको घटनाक्रमले पूर्वीय मुलुकहरूलाई निकै लाभ पुग्ने अवस्था बनेको छ । अमेरिकाले समेत अबको युग एसियाको युग हो भन्ने यथार्थलाई स्वीकारेर पूर्वतर्फ ध्यान मोडेको छ ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

कमेडी र एक्सनलभस्टोरीको वर्चस्व

कमेडी र एक्सनलभस्टोरीको वर्चस्व

सातामा दुईदेखि तीनवटा फिल्म रिलिजको निरन्तरता चलिरहँदा शुक्रबारबाट चार फिल्म ‘ब्ल्याक’, ‘जय शम्भु’, ‘मिष्टर भर्जिन’ र ‘बाह्रमासे’ एकसाथ प्रदर्शनमा आउँदैछन्।

ट्रेलरमा ‘मेरी मामु’

ट्रेलरमा ‘मेरी मामु’

आमा र बच्चाको सम्बन्ध प्रस्तुत गरिएको फिल्म ‘मेरी मामु’को ट्रेलर सार्वजनिक भएको छ । ललितपुरको जावलाखेलस्थित डिएभी स्कुलमा बिहीबार विद्यार्थीमाझ...

फेसन नाइटका लागि १४ मोडल

फेसन नाइटका लागि १४ मोडल

आउँदो भदौ २३ मा आयोजना हुन लागेको ‘इबिजा फेसन नाइट’का लागि १४ मोडल छनोट भएका छन्। ...

गोविन्द नेपालको ‘तर्कको साम्राज्य’

गोविन्द नेपालको ‘तर्कको साम्राज्य’

कवि गोविन्द नेपालले आफ्नो तेस्रो कविता संग्रह तर्कको साम्राज्य पाठकमाझ ल्याएका छन्। ...