“विद्यार्थीले विश्वविद्यालय मात्र रोज्दैनन्, उनीहरूले त्यो देशको व्यवस्था र वातावरणलाई पनि विश्वास गरेका हुन्छन्।”

विद्यार्थीको निर्णय, परिवारको भविष्य

काठमाडौंको एउटा परिवारले छोराछोरीलाई अस्ट्रेलिया पढ्न पठाउने तयारी गरिरहेको छ। विश्वविद्यालयको शुल्क कति लाग्छ, बस्न कति खर्च हुन्छ र पढाइ सकेपछि के अवसर पाइन्छ—यी सबै कुरा बुझेर मात्र निर्णय लिन खोजिरहेको छ। त्यही बेला अस्ट्रेलियाबाट विद्यार्थी भिसामा कडाइ हुने वा आप्रवासन घटाउने समाचार आउँछ। परिवारमा स्वाभाविक प्रश्न उठ्छ—हामीले आज गरेको निर्णय भोलि पनि उत्तिकै सही साबित होला?

अस्ट्रेलियाका लागि आप्रवासन जनसङ्ख्या, आवास, रोजगारी र पूर्वाधारसँग जोडिएको नीतिगत विषय हो। तर नेपालका परिवारका लागि यो छोराछोरीको भविष्यसँग जोडिएको विषय हो। एउटै बहसलाई दुई ठाउँबाट हेर्दा त्यसको अर्थ फरक पर्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा क्षेत्रमा काम गर्दा मैले बुझेको एउटा कुरा छ—विद्यार्थीले विश्वविद्यालय मात्र रोज्दैनन्, उनीहरूले त्यो देशको व्यवस्था र वातावरणलाई पनि विश्वास गरेका हुन्छन्।

विद्यार्थीलाई तथ्याङ्कमा मात्र नसमेटौँ

अस्ट्रेलियाले आफ्नो आवश्यकताअनुसार आप्रवासन नीति बनाउन सक्छ। भिसाको दुरुपयोग रोक्नु, शिक्षाको गुणस्तर कायम राख्नु र आवास तथा पूर्वाधारमा परेको चाप सम्बोधन गर्नु आवश्यक काम हुन्। तर यी विषयमा छलफल गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीलाई केवल सङ्ख्याका रूपमा हेर्नु हुँदैन।

नेपालबाट विदेश पढ्न जाने निर्णयमा धेरैजसो अवस्थामा परिवारको वर्षौँको बचत र मेहनत जोडिएको हुन्छ। कसैले ऋण लिएका हुन्छन्, कसैले अरू खर्च कटौती गरेका हुन्छन्। विद्यार्थीले पनि आफ्नो जीवनका महत्त्वपूर्ण वर्ष त्यसैमा लगाउने निर्णय गरेको हुन्छ।

विद्यार्थी भिसा स्थायी बसोबासको ग्यारेन्टी होइन। सबै विद्यार्थीको लक्ष्य पनि एउटै हुँदैन। कसैलाई राम्रो शिक्षा चाहिएको हुन्छ, कसैलाई पढाइसँग सम्बन्धित अनुभव। उनीहरूले माग्ने मुख्य कुरा भनेको स्पष्ट नियम, निष्पक्ष मूल्याङ्कन र सम्मानजनक व्यवहार हो।

अस्ट्रेलियाप्रतिको विश्वास कसरी बनेको हो?

अस्ट्रेलिया नेपाली विद्यार्थीको रोजाइमा एकै दिन परेको होइन। पहिले पढ्न गएका विद्यार्थीका अनुभव, उनीहरूको उपलब्धि र परिवारबीच हुने कुराकानीले यो सम्बन्ध बलियो बनाएको हो। एउटा विद्यार्थीले राम्रो अनुभव सुनाउँदा उसका भाइबहिनी, साथी वा आफन्तले पनि अस्ट्रेलियालाई सम्भावनाको देशका रूपमा हेर्न थाल्छन्।

तर विश्वास कमजोर हुन धेरै समय लाग्दैन। पढाइको खर्च बढ्नु, भिसा प्रक्रियामा अनिश्चितता हुनु वा अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीबारे नकारात्मक भाषा प्रयोग हुनु—यी सबै कुराले परिवारको निर्णयमा असर पार्न सक्छन्। अहिले विद्यार्थीले अस्ट्रेलियासँगै अन्य देशका विकल्प पनि तुलना गरिरहेका छन्।

कुनै देश लोकप्रिय हुँदैमा सधैँ लोकप्रिय रहन्छ भन्ने हुँदैन। विश्वासलाई निरन्तर जोगाउनुपर्छ।

कडाइ होस्, तर नियम बुझ्न सकिने होस्

शिक्षा क्षेत्रमा नक्कली कागजात, गलत परामर्श, कमजोर संस्था र भिसा दुरुपयोगका समस्या छन्। यस्ता गतिविधि रोक्न कडा निगरानी आवश्यक छ। यसले वास्तविक विद्यार्थी र जिम्मेवार शैक्षिक संस्थालाई नै फाइदा पुर्‍याउँछ।

तर कडाइ र अस्पष्टता एउटै कुरा होइनन्। विद्यार्थीले आफ्नो आवेदन कुन आधारमा जाँचिन्छ, के कागजात चाहिन्छ र निर्णय किन गरियो भन्ने बुझ्न पाउनुपर्छ। नियम फेरिँदा पहिल्यै पढिरहेका वा तयारीमा रहेका विद्यार्थीको अवस्थालाई पनि विचार गर्नुपर्छ।

अध्ययनपछि काम गर्ने अवसर वा परिवारका सदस्यसँग सम्बन्धित नियममा परिवर्तन हुँदा त्यसको प्रभाव पढाइको योजनाभन्दा धेरै पर पुग्न सक्छ। त्यसैले नीतिमा स्पष्ट सूचना र उचित सङ्क्रमणकालीन व्यवस्था महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

राजनीतिक बहसको भाषा पनि महत्त्वपूर्ण छ

अस्ट्रेलियामा आवास, जनसङ्ख्या र आप्रवासनबारे बहस हुनु स्वाभाविक हो। फरक विचार राख्ने पक्षका आफ्नै तर्क छन्। तर अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीलाई नै सबै समस्याको कारणजस्तो देखाइयो भने त्यसको सन्देश विदेशमा पनि पुग्छ।

काठमाडौंमा बसेको विद्यार्थीले समाचार पढेर आफूलाई त्यहाँ स्वागत गरिन्छ कि गरिँदैन भनेर सोच्न सक्छ। विश्वविद्यालयको विज्ञापनले दिएको सकारात्मक सन्देश र सार्वजनिक बहसमा सुनिने नकारात्मक भाषाबीच अन्तर देखियो भने विद्यार्थी अलमलिन सक्छ।

बहस रोक्नुपर्छ भन्ने होइन। बहस तथ्यमा आधारित, सन्तुलित र जिम्मेवार हुनुपर्छ भन्ने हो।

नेपालले के गर्न सक्छ?

अस्ट्रेलियाको नीतिबारे प्रश्न उठाउँदा नेपालले आफ्नो जिम्मेवारी पनि सम्झनुपर्छ। विदेश अध्ययनलाई भिसा पाउने बाटोका रूपमा मात्र हेर्नु ठीक होइन। विद्यार्थीले आफ्नो रुचि, शैक्षिक क्षमता र परिवारको आर्थिक अवस्थाअनुसार निर्णय गर्नुपर्छ। परामर्शदाताले सही जानकारी दिनुपर्छ; निश्चित रोजगारी वा स्थायी बसोबासको आश्वासन दिनु हुँदैन।

यससँगै नेपालका विश्वविद्यालयलाई बलियो बनाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ। राम्रो पाठ्यक्रम, उद्योगसँगको सहकार्य, अनुसन्धान र अन्तर्राष्ट्रिय शैक्षिक साझेदारी बढेमा नेपालमै पढ्ने आकर्षक विकल्प विस्तार हुन सक्छन्।

ट्रान्सनेसनल एजुकेसन अर्थात् विदेशी र नेपाली संस्थाबीचको नियमनयुक्त शैक्षिक सहकार्य यसका लागि एउटा सम्भावना हो। यसको सफलता नाम मात्रको विदेशी सम्बन्धमा होइन, पढाइको गुणस्तर, योग्य शिक्षक, स्पष्ट जिम्मेवारी र विद्यार्थीले पाउने वास्तविक लाभमा निर्भर हुन्छ।

विदेश जाने अवसर खुला रहोस्, तर नेपालमै राम्रो शिक्षा लिन सकिने विकल्प पनि बढोस्—हाम्रो लक्ष्य दुवै हुनुपर्छ।

अन्त्यमा, विश्वास नै सबैभन्दा ठूलो कुरा हो

अस्ट्रेलियाले आफ्नो आप्रवासन नीति परिवर्तन गर्न सक्छ। अनियमितता नियन्त्रण गर्नु उसको अधिकार र जिम्मेवारी दुवै हो। तर त्यस्ता निर्णयले वास्तविक विद्यार्थी र उनीहरूका परिवारमा पार्ने असरलाई पनि गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ।

आज काठमाडौंको कुनै घरमा अस्ट्रेलिया पढ्न जाने कि नजाने भन्ने छलफल भइरहेको छ। त्यो परिवारले शुल्क र विश्वविद्यालय मात्र हेरिरहेको छैन; अस्ट्रेलियाबाट आउने समाचार र त्यहाँ अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीलाई गरिने व्यवहार पनि हेरिरहेको छ।

अस्ट्रेलियाको आप्रवासन बहस त्यहाँका राजनीतिज्ञ र मतदाताले मात्र सुनिरहेका छैनन्। नेपाली विद्यार्थी सुनिरहेका छन्। अभिभावक सुनिरहेका छन्। भविष्यको योजना बनाइरहेका परिवारले त्यसको अर्थ खोजिरहेका छन्।

विश्वास बनाउन वर्षौँ लाग्छ। गुमेको विश्वास फर्काउन अझ बढी समय लाग्न सक्छ।