हरेक बिहानको किरणसँगै हामी सबैमा नयाँ ऊर्जा, आशा तथा अपेक्षा जन्मिन्छन्। जीवनका गन्तव्यका विभिन्न मोडहरू पार गर्दै अगाडि बढ्ने क्रममा उत्तरतर्फबाट आएको त्यो कहालीलाग्दो, अप्रत्याशित बज्रपातले हजारौँका आशा बाढीको भेलमा बगाइदिएको छ।
सदा झैँ बिहानको किरणसँगै नयाँ दिन सुरु भएको थियो।
कसैका लागि त्यो काममा जाने दिन थियो, कसैका लागि घर फर्किने आशा बोकेको दिन। कसैले छोराछोरीलाई विद्यालय पठाउँदै थियो, कसैले परिवारको भविष्यका लागि श्रम गर्दै थियो। कसैको हातमा व्यापारको सपना थियो भने कसैको आँखामा उज्यालो भविष्यको कल्पना।
अफिस पुग्न नपाउँदै सामाजिक सञ्जालमा छरपस्ट भएका तस्बिर र भिडियोले मनै सिरिङ्ग बनायो, रसुवामा आएको त्यो कहालीलाग्दो बाढी।
पहाडका फेदी र खोला किनारकाप सुन्दर बस्तीहरूमा अत्यासलाग्दो चिच्याहटबीच कैयौँ जीवनहरू अस्ताएर गए। कठिन परिस्थितिको सामना गर्दै जीवन जोगाउन सफल भएका र बाँचेकाहरूले पनि आफ्नो सर्वस्व गुमाएर बाँच्नुको पीडा कति दर्दनाक र असह्य होला?
केही घण्टामै सबै कुरा बदलियो।
बाढीले रसुवाको टिमुरे, स्याफ्रुबेसीलगायत नदी आसपासका बस्ती, बजार, सडक, पुल तथा विद्युत् आयोजनाहरूमा ठूलो क्षति पुर्यायो। त्यसको प्रभाव नुवाकोट, धादिङ हुँदै तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत परेको छ।
सबैभन्दा पीडादायी कुरा, मानिसहरू हराइरहेका छन्।
धेरै मानिस अझै बेपत्ता छन्।
सोचौँ त:
त्यो सुरुङभित्र रहेका मानिसहरूका परिवारले कस्तो रात बिताइरहेका होलान्?
आमाले छोराको फोन कुरिरहेकी होलिन्।
बाबुले छोरीको खबर खोजिरहेका होलान्।
श्रीमतीले श्रीमान् फर्किने बाटो हेरिरहेकी होलिन्।
बालबालिकाले "बाबा कहिले आउनुहुन्छ?" भनेर सोधिरहेका होलान्।
तर जवाफ छैन।
फोनको घण्टी बज्दैन।
सन्देश आउँदैन।
आशा र पीडाबीच परिवारहरू प्रतीक्षामा छन्।
बाढीले केवल घर, पुल र सडक बगाएको छैन। यसले कसैको परिवारको आधार, कसैको सपना र कसैको जीवनभरको कमाइ पनि बगाएको छ।
जलविद्युत् क्षेत्रमा पनि ठूलो क्षति पुगेको छ। रसुवागढी, चिलिमे, सान्जेन, लाङटाङ खोला, मेलुङ खोला लगायतका आयोजनाहरू प्रभावित भएको प्रारम्भिक विवरण छ। उत्पादन तथा प्रसारण संरचनामा क्षति पुग्दा ठूलो परिमाणमा विद्युत् उत्पादन प्रभावित भएको छ।
तर यी सबै भौतिक क्षतिभन्दा ठूलो क्षति मानवीय क्षति हो।
घर फेरि बनाउन सकिन्छ।
पुल फेरि बनाउन सकिन्छ।
सडक फेरि बनाउन सकिन्छ।
जलविद्युत् आयोजना फेरि बनाउन सकिन्छ।
तर…
अस्ताएको जीवन फर्काउन सकिँदैन।
आज सामाजिक सञ्जालमा देखिएका ती दृश्यहरू केवल भिडियो होइनन्। ती कसैको वास्तविक जीवनका अन्तिम क्षणका साक्षी हुन्। ती कसैको घरको उज्यालो निभेको कथा हुन्। ती आमाको आँसु, बाबुको पीडा र बालबालिकाको अधुरो भविष्य हुन्।
प्रकृतिलाई हामीले जितेको ठानिरहेका हुन्छौँ। पहाड काट्छौँ, नदी थुन्छौँ, बाटो बनाउँछौँ, संरचना खडा गर्छौँ। तर प्रकृतिले आफ्नो एउटा स्वरूप देखाउँदा हाम्रो सामर्थ्य कति कमजोर रहेछ भन्ने कुरा फेरि प्रमाणित भएको छ।
आजको यो विपत्तिले हामीलाई प्रश्न गरेको छ, के हामी यस्ता विपत्तिका लागि तयार छौँ ?
पूर्वसूचना प्रणाली कति प्रभावकारी छ?
नदी किनारका बस्ती कति सुरक्षित छन्?
जलविद्युत् आयोजना र कामदारको सुरक्षा कति सुनिश्चित गरिएको छ?
विपद्का बेला सञ्चार र उद्धार प्रणाली कति सक्षम छ?
यी प्रश्नहरूको उत्तर अब खोज्नैपर्छ।
आज रसुवा रोइरहेको छ।
नुवाकोट रोइरहेको छ।
धादिङ रोइरहेको छ।
बाढीको पीडा पुगेका हरेक घर रोइरहेका छन्।
यो समय दोषारोपण गर्ने होइन।
यो समय मानवता देखाउने समय हो।
बेपत्ताहरूको सकुशल उद्धार होस्।
घाइतेहरूको शीघ्र उपचार होस्।
विस्थापित परिवारले सुरक्षित आश्रय पाऊन्।
शोकमा रहेका परिवारलाई धैर्य मिलोस्।
र उद्धारमा खटिएका सुरक्षाकर्मी, स्थानीय बासिन्दा, स्वास्थ्यकर्मी तथा स्वयंसेवकहरूको प्रयास सफल होस्।
बिहानको त्यो किरणसँगै धेरै सपना अस्ताए होलान्। तर बाँचेका जीवनमा फेरि उज्यालो ल्याउने जिम्मेवारी हामी सबैको हो।
रसुवाको पीडा रसुवाको मात्र पीडा होइन।
एउटा नेपालीको आँसुमा अर्को नेपालीको मन पनि भिज्नुपर्छ।
आज हामीले सामाजिक सञ्जालमा देखेको त्यो कहालीलाग्दो बाढीलाई केही दिनपछि बिर्सनु हुँदैन।
किनकि बाढीको पानी सुक्ला,
हिलो पन्छिएला,
सडक फेरि बन्ला,
बजार फेरि उठ्ला,
तर आफ्ना प्रियजन गुमाएका परिवारको मनमा बनेको खाली ठाउँ सायद कहिल्यै भरिने छैन।
प्रकृतिको यो बज्रपातपछि उत्पन्न असह्य पीडाले प्रत्येक नागरिकदेखि सरकारसम्म, हरेक तह, तप्का र सम्बन्धित निकायलाई सतर्कता, सचेतना र पूर्वतयारीको आवश्यकता कति टड्कारो रहेछ भन्ने पाठ सिकाएको छ।
अत्यन्त कठिन भौगोलिक अवस्थिति भएको हाम्रो देशका कुना–कन्दरामा जीवनयापन गरिरहेका नागरिकहरूले फेरि यस्तो नियति भोग्न नपरोस्। विपद्को जोखिम न्यूनीकरण, पूर्वसूचना, सुरक्षित बस्ती विकास, उद्धार तथा राहतका प्रभावकारी संयन्त्र र जनचेतनालाई अझ सुदृढ बनाउँदै "विपद् आएपछि उद्धार गर्ने" भन्दा "विपद् आउनुअघि नै जीवन जोगाउने" संस्कार र प्रणालीको विकास गर्न सबै तहबाट गम्भीर पहल हुनुपर्छ।
तर सरकार र सम्बन्धित निकायको जिम्मेवारी मात्र पर्याप्त हुँदैन। विपद्को समयमा हामी प्रत्येक नागरिकको भूमिका पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।
सबैले आफ्नो स्थानबाट सकेको सहयोग गरौँ। कसैले आर्थिक सहयोग गर्न सक्छौँ, कसैले राहत सामग्री जुटाउन सक्छौँ, कसैले उद्धारमा हातेमालो गर्न सक्छौँ, कसैले सही सूचना प्रवाह गर्न सक्छौँ र कसैले पीडित परिवारलाई केवल साथ र सहानुभूति दिन सक्छौँ।
जसले जे गर्न सक्छौँ, आ–आफ्नो स्थानबाट गरौँ।
किनकि विपद्को समयमा गरिएको सानो सहयोग पनि कसैका लागि जीवनको ठूलो आशा बन्न सक्छ।
मानवता केवल शब्दमा होइन, व्यवहारमा देखाऔँ।
पीडामा परेकालाई आफ्नो सम्झौँ।
दुःखमा परेकाको हात समाऔँ।
संकटमा परेकालाई साथ दिऔँ।
असल नागरिक हुनु भनेको अधिकारको मात्र प्रयोग गर्नु होइन, आवश्यक पर्दा आफ्नो समाज र देशप्रतिको कर्तव्य पनि पूरा गर्नु हो।
हाम्रो व्यवहार, हाम्रो संस्कार र हाम्रो सहयोगी भावनाले नै सभ्य र मानवीय समाजको निर्माण गर्छ।
आज कसैको घरमा परेको विपत्ति भोलि हाम्रो घरसम्म नआउला भन्न सकिँदैन। त्यसैले पीडितको दुःखलाई "उसको समस्या" भनेर होइन, "हाम्रो साझा पीडा" भनेर बुझौँ।
बिहानको त्यो किरणसँगै धेरै सपना अस्ताए होलान्। तर बाँचेका जीवनमा फेरि उज्यालो ल्याउने जिम्मेवारी हामी सबैको हो।
हार्दिक श्रद्धाञ्जली ती सबै जीवनप्रति,
जो बिहानको किरणसँगै नयाँ दिन सुरु गर्न निस्किए,
तर साँझसम्म फर्किन पाएनन्।
शोकाकुल परिवारजनमा गहिरो समवेदना।
बेपत्ताहरूको सकुशल उद्धारको कामना।
घाइतेहरूको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना।
रसुवा तथा बाढी प्रभावित सम्पूर्ण क्षेत्रको शीघ्र पुनःस्थापना र पुनर्निर्माणको कामना।
मानवता जीवित रहोस्।
आशा जीवित रहोस्।
एकता जीवित रहोस्।
र फेरि कुनै बिहानको किरणसँगै
कसैको जीवन अस्ताउन नपरोस्।
मगर, कामना सेवा विकास बैंक, कावासोती, नवलपुरकी शाखा प्रमुख हुन्।
प्रकाशित: १३ भाद्र २०८३ १८:५२ शनिबार
