"

जबज पथमा माओवादी यात्रा

शुक्रबार, ०७ पुष २०७४, ०९ : २७ प्रशान्त लामिछाने  | @prasantaparbat


सन् १९१९ मा जर्मन कम्युनिस्ट पार्टीमा विभाजन आयो । तत्कालीन सोभियत संघका नेता भ्लादिमिर लेनिनले यो खबर रेडियोमार्फत सुने । विभाजित पार्टीलाई एक ठाउँमा ल्याउन सोभियत संघबाट पत्र काटियो । २८ अक्टोबर १९१९ मा लेनिनले दुई पार्टीलाई पत्र लेख्दै एकताको विकल्प नभएको निर्देशनात्मक सन्देश दिए । जर्मनीमा देखिएको विभाजनको हल रुसमा खोजियो । तर अब विश्वमा यस्तो अवस्था छैन । विश्वका कुनै कम्युनिस्ट पार्टीलाई उसको सर्वोच्च पार्टीले निर्देशन दियोस् । सोभियत संघको पतनपछि रक्षात्मक अवस्थामा पुगेको विश्व कम्युनिस्ट आन्दोलन ९० को दशकमा आइपुग्दा नेपालमा जुर्मुरायो । तत्कालीन नेकपा माओवादीले १० वर्ष सशस्त्र युद्ध गरेर आफ्नो स्थान बनायो र शान्ति प्रक्रियासँगै सरकारको नेतृत्व समेत ग¥यो । यसअघि नेकपा एमालेकै अध्यक्ष मनमोहन अधिकारीले अल्पमतको सरकारको नेतृत्व गरिसकेका थिए ।

पटकपटक परिवर्तन भइरहने सरकारका कारण जनता आजित थिए । स्थिर सरकारको चाहनामा वाम गठबन्धन ठूलो बन्यो । जनमतलाई कदर गर्दै आर्थिक विकास र समृद्धिमा नलम्कने हो भने उनीहरूको अवस्था पनि पाँच वर्षपछि फेरिने निश्चित छ ।

शान्ति प्रक्रियाको एक दशकपछि नेपालमा आफूलाई कम्युनिस्ट भन्न रुचाउने तर वाम शक्तिहरूबीचको तालमेलले सबैलाई आश्चर्य पारिदियो । कम्युनिस्ट पार्टीहरूको एकताको भन्दा विभाजनको शृंखला धेरै भएको परिवेशमा तालमेल आफैँमा अनौठो थियो । यी दुई शक्ति नेकपा एमाले र नेकपा माओवादी केन्द्रलाई तालमेलका लागि पत्र लेख्ने त्यस्तो कुनै ‘सोभियत संघ’ थिएन । मात्र उनीहरूको एउटामात्रै स्वार्थ थियो आवधिक निर्वाचनमा बहुमत ल्याउने । त्यो उद्देश्य पूरा भइसकेको छ । चुनावी तालमेलको समयमा अर्को पनि उद्देश्य राखियो, निर्वाचनपछि पार्टी एकता गर्ने । एकता पनि निर्वाचनमा बहुमत ल्याउने उद्देश्य जस्तै नेताका लागि आवश्यक पद बाँडफाँड मिलेपछि सम्भव हुनेछ निश्चित प्रायः छ ।
वैचारिक प्रश्न
माओवादी र एमालेको पृष्ठभूमि फरक छ । जनयुद्धमा १७ हजारको ज्यान गयो । १० वर्ष चलेको युद्धको नेतृत्व माओवादीले गरेको थियो । माओवादी दबाउन लगाइएको संकटकाललाई संसद्मा अनुमोदन गर्ने भोट एमालेको थियो । र सधैँभरि एमालेले जनयुद्धको विरोध गर्दै आयो । उसका सयौँ कार्यकर्ता पनि माओवादीबाट मारिए । यसलाई एउटा प्राविधिक कुरा मानेर दुवै पार्टीले बिर्सिएलान् । तर वैचारिक विषय भने जटिल छ । कम्युनिस्टहरूले आफूलाई विचारको दृष्टिले मजबुत मान्छन् र सामान्य वैचारिक स्खलनलाई पनि छुट दिँदैनन् । त्यसैकारण विभाजनको शृंखला पनि बढी छ । नेकपा एमाले माओवादलाई विचारधारा समेत मान्न तयार हुँदैन तर माओवादीहरू त्यसलाई आफ्नो वैचारिक आदर्श ठान्छन् । तत्कालीन एकता केन्द्र र माओवादीको एकताको प्रक्रिया चलिरहँदा पनि यस्ता विषय उठे । एकता केन्द्रसँग एकता हुँदा माओवादीले ‘प्रचण्डपथ’ छोड्यो ।  ‘प्रचण्डपथ’ लाई आफ्नो प्रतिष्ठाको विषय बनाउने माओवादीले त्यसलाई छोडे भने पनि अन्तरकुन्तर अवशेषहरू ठूलै मात्रामा छन् । नेपालमा माओवादीले सोभियत संघ (लेनिनको मोडल) र चीन (माओको मोडल) दुवै प्रयोग गरिसकेको छ । खासमा भन्दा ती असफल नै भए । एमालेले ती दुई मोडल किताबमा मात्र बढेको छ । दर्शन हिसाब जस्तो होइन पढेर मिलाउन सकिने । यसैले एमालेलाई यी दर्शन छोडेर समाजवादी फोरम बनाउन आपत्ति नहोला । तर आफैँले प्रयोग गरेर नेपाली भूराजनीतिमा असफल जस्तै भएका विषयमा माओवादी नेतृत्वले गम्भीर ढंगबाट सोचेर नै एमालेसँग एकताको हात अघि बढाएको हुनुपर्छ । यसैकारणले पनि दुई पार्टी एकताको ढोका खुलेको सहज अनुमान गर्न सकिन्छ । एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीका हालै आएका अन्तर्वार्तामा एकताबाट बन्ने पार्टी कम्युनिस्ट नभई वाम पार्टी हुने प्रस्ट छ । यस अघि वाम गठबन्धनबाट बाहिरिएका नयाँ शक्तिका नेता डा. बाबुराम भट्टराईकै शब्दमा भन्दा पनि अध्यक्ष ओलीसँग समाजवादी पार्टी बनाउने सहमति भएको थियो ।
९० को दशकमा सुरु भएको उदारीकरणलाई कम्युनिस्ट पार्टीहरूले कुनै हिसाबमा नकार्न सकेनन् । न एमालेले त्यसको विपक्षमा जाने प्रयास ग¥यो, न माओवादीले त्यहाँबाट अलग हुने गरी कार्यक्रम तय ग¥यो । यसमा सामान्य सामाजिक न्यायका कार्यक्रम थप गर्ने भन्दा उनीहरूको थप भूमिका देखिएन । यसले पनि उनीहरू फरक होइनन् भन्ने देखाउँछ । काम गराइमा फरक छैन भने अलग चुल्होमा किन बस्ने भन्ने प्रश्न एमाले माओवादी नेतामा आएकैले एकताको प्रयास भएको सहज अनुमान गर्न सकिन्छ ।
तर वैचारिक विषयमा एमाले जति लचक देखिएको छ, माओवादी त्यस्तो देखिँदैन । माओवादी नेताहरूसँगको कुराकानीको आधारमा भन्ने हो भने उनीहरू कम्युनिस्ट शब्द छोड्न त्यति रुचि राख्दैनन् । त्यसमा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष प्रचण्डका आफ्नै बाध्यता होलान् । यता एमाले नेतृत्वबाट बाहिर आएका प्रारम्भिक भनाइअनुसार उनीहरू समाजवादी पार्टी निर्माण गरेर अघि बढ्न चाहेको प्रस्ट हुन्छ । एमालेले आफूलाई यस अघि नै त्यो दिशामा उन्मुख गरिसकेको पनि थियो । तत्कालीन एमाले महासचिव मदन भण्डारी जनताको बहुदलीय जनवादको विचार प्रतिपादन गरेर त्यसको बिउ रोपेकै हुन् । अबको माओवादी यात्राको ‘गाइड लाइन’ पनि जबज हुने निश्चित छ । कुनै हिसाबमा पार्टी एकता हुन सकेन भने पनि माओवादीले अपनाउने बाटो त्यही हो । माओवादी जबजको बाटोमा हिँडिसकेको छ, चाहे उसले स्वीकार गरोस् या नगरोस् ।
बहुमतको अर्थ
२०६४ मा पहिलो संविधान सभाको निर्वाचन भयो । त्यतिबेला धेरैले सोचेका पनि थिएनन् युद्ध छोडेर आएको माओवादी ठूलो पार्टी बन्ला भनेर तर माओवादी ठूलो पार्टी बनेर सरकार बनायो । जनताको भोट सधैँ राम्रालाई मात्र जाँदैन । मतदाताको पनि आफ्नै स्वार्थ हुन्छ जुन हरेर चुनावमा देखाउँछन् । २०६४ मा माओवादीलाई भोट दियो भने उनीहरू फेरि युद्धमा जाँदैनन् भन्ने मनस्थितिले काम गरेको थियो ।
ठीक त्यसको १० वर्षपछि आउँदा पनि मतदाताले एउटा स्वार्थ देखाए । यसपटक भने एमाले माओवादीको वाम गठबन्धन ठूलो दल बन्छ भन्ने करिब निश्चित थियो । नेपाली कांग्रेसभन्दा वाम दलहरू राम्रा भएर मत धेरै पाएको उनीहरूको बुझाइ हो भने त्यो भ्रम हो जसरी पहिलो संविधानसभामा माओवादीले त्यो भ्रम पाल्यो ।
पटकपटक परिवर्तन भइरहने सरकारका कारण जनता आजित थिए । उनीहरू देशमा स्थिर सरकार चाहन्थे । त्यो जनताको चाहना पूरा गर्ने गरी वाम गठबन्धनले एजेन्डा ल्यायो । र बहुमत आउने पनि देखियो । स्थिर सरकारको चाहनामा वाम गठबन्धन ठूलो बन्यो । उनीहरूको विजयमा यो भन्दा अर्को अर्थ देखिन्छ । जनमतलाई कदर गर्दै आर्थिक विकास र समृद्धिमा नलम्कने हो भने उनीहरूको अवस्था पनि पाँच वर्षपछि फेरिने निश्चित छ ।







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

क्यान्सर पीडित इरफानलाई शाहरुखको सहयोग

क्यान्सर पीडित इरफानलाई शाहरुखको सहयोग

न्युरो एन्डोक्रइन क्यान्सरबाट पीडित अभिनेता इरफान खान विगत ३ महिनादेखि उपचारका लागि बेलायतको लण्डनमा छन्। शरीरमा ट्युमर हुने रोगसँग जुधिरहेका...

रोमियो र मुनासँग बादी बदिनी

रोमियो र मुनासँग बादी बदिनी

साउनको पहिलो साता र दोस्रो साता रिलिज हुने दुई फिल्म ‘रोमियो एन्ड मुना’ र ‘पण्डित बाजेको लौरी’को ट्रेलर सार्वजनिक भएको...

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

राजधानीमा आयोजना गरिएको ‘मिष्टर एण्ड मिस एसइई अफ द इयर २०१८’ को उपाधि अर्पण राई र आर्या पुडासैनीले जितेका छन्।

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

राजधानीमा आयोजना गरिएको ‘मिष्टर एण्ड मिस एसइई अफ द इयर २०१८’ को उपाधि अर्पण राई र आर्या पुडासैनीले जितेका छन्।