"

नयाँ पुस्ताको परीक्षा

सोमबार, २३ फागुन २०७३, ०९ : ४७ दीपेश केसी


स्थानीय चुनाव हुनेमा शंका पैदा भए पनि चुनाव घोषणाले राजनीतिमा हिम्मतिला पाइला सारिरहेका नयाँ पुस्तामा आशा छाएको छ । राजनीतिक रिक्तताका कारण अनिर्वाचित अधिकांश पुराना पुस्ताका नेता/कार्यकर्ता, कर्मचारी र ठेकेदारको सिन्डिकेटले चलेको राज्यको तल्लो राजनीतिक एकाइमा नयाँ पुस्ताको प्रवेशको सम्भावना उत्तिकै छ । चुनाव हुनसके खडेरीले मरभूमितुल्य जमिन वर्षौंंपछि वर्षाले भिजेजस्तै हुनेछ स्थानीय निकाय । सकारात्मक सम्भावनाका ढोका उघारिनेछन् । तल्लो तहमा विकास र समयानुकूल परिवर्तनको चाहना प्रकट भएपछि केन्द्रमाथि परिणाममुखी नीति तय गर्ने दबाब पर्न सक्छ । तल्लो तहको भावना र चाहना सुनेर योजना बनाउने र कार्यान्वयन गर्ने बाध्यतात्मक अवस्था आउँछ ।

अर्कोतर्फ, राजनीतिक नेतृत्व विकासमा चल्दै आएको टीके प्रवृत्तिमाथि धक्का पर्छ । वैधानिक राजनीतिक निकायमा युवापुस्ताले बढीभन्दा बढी स्थान लिएर देशलाई सार्थक परिणाम दिने अवसर निर्माण हुन्छ । स्थानीय तहमा समावेशी सहभागिता कार्यान्वयनको अवसर बन्छ । अवसरबाट वञ्चित पारिएका क्षमतावान् नयाँ पुस्ताले भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने माहोल बन्न पुग्छ । त्यसका लागि युवाहरूले हिम्मत देखाउन सक्नुपर्छ । कसैको निगाहामा नभई क्षमताले अवसर पाउनुपर्ने मान्यता स्थापित गर्न साहसी कदम चाल्नुपर्छ । पुरानो पुस्ताको निगाहाको भर पर्ने कि क्षमताको कदर हुने पद्धति निर्माणमा जुट्ने ? आधुनिक प्रविधिमा पहुँच बनाएको चेतनशील नयाँ पुस्ताका सामु परीक्षाको घडी आएको छ ।

केन्द्रीय तथ्यांक विभागले सन् २०१४ मा नेपाली युथ इन फिगर्समा उल्लेख गरेअनुसार नेपाल सरकारले युवाको परिभाषामा राखेको १६ देखि ४० वर्ष उमेर समूहको संख्या कुल जनसंख्याको ४०.३७ प्रतिशत छ । कुनै पनि देशमा यति ठूलो प्रतिशत युवा संख्या एक युगमा एक पटकमात्र हुन्छ । देशमा रेमिट्यान्स भित्राउनदेखि उत्पादन वृद्धिमा यिनै उमेर समूहले भूमिका खेलिरहेछन् । युवाहरू रेमिट्यान्स भित्राउन मात्रका लागि होइनन् । देशको राजनीतिक बागडोर हाँक्ने चालक पनि हुनुपर्छ । यसका लागि मौका आएको छ चुकाउनुहुन्न । युवाहरूको उत्साहजनक जनसंख्या र देशमा उत्कृष्ट राजनीतिक दृष्टिकोण र कामकारबाहीको आवश्यकतालाई मध्यनजर गर्ने हो भने राजनीतिमा युवाको उल्लेख्य उपस्थिति अपरिहार्य छ । युवाहरूले राजनीतिमा बलियो स्थान सुनिश्चित गर्ने सम्भावनाको सुवर्ण अवसर छ । सुझबुझ र एकताभाव देखाएर बढ्न सके युवाहरूले लामो समय पद ओगटेर बसेका पाका नेताहरूलाई समयको आवश्यकताअनुसार धक्का दिन सक्छन् । युवाहरूले ‘हामी हौं’ भन्ने भावनाका साथ प्रभावकारी भूमिका प्रदर्शन गर्न सके स्थानीय निकायमा युवाहरूलाई उम्मेदवार बनाउन दलहरू बाध्य हुन सक्छन् । देश र जनताले चाहेको नयाँ अनुहारमात्र होइन, नयाँ सोच, जोस, जाँगर र काम गर्ने क्षमताको पुस्ता हो । त्यो क्षमता नेपालका नयाँ पुस्तामा छ । युवाहरूले आफूलाई त्यसका लागि सक्षम ठानेर मात्र हुँदैन, व्यवहारबाट प्रमाणित गर्न सक्नुपर्छ ।

कठिन प्रतीक्षा

स्थानीय चुनाव लामो प्रतीक्षापछि घोषणा गरिएको छ । त्यसबीच युवाहरू धेरै राजनीतिक अवसर गुमाउन बाध्य भए । स्थानीय तहमा युवाको भिजन र जोस खर्चने अवसर गुम्यो । अर्कोतर्फ, युवा पुस्ता स्थानीय चुनाव नहुँदाको प्रत्यक्ष व्यक्तिगत क्षति भोग्ने पुस्ता हो । १९ वर्षमा स्थानीय चुनाव नदेखी बालिग भएका किशोरको ठूलो संख्या छ । किशोरावस्थामा राजनीतिमा प्रवेश गरेकाहरू स्थानीय चुनावको अनुभव नबटुली युवावस्थाको उत्तराद्र्धमा पुगिसके । राज्यको राजनीतिक संरचनाको वैधानिक तल्लो निकायमा जनप्रनिनिधि बनेर काम गरेको अनुभवहीनताको खड्को नयाँ पुस्तामा टड्कारो छ । राजनीतिक अवसर पाएका कतिपय नयाँ पुस्ताका नेताहरू टुप्पाबाट पलाएका जस्ता भएका छन् । तल्लो निकायका जनताको भावना नबुझी नीति निर्माण लाद्न खोज्दा आलोचितमात्र नभई असफल हुने गरेका छन् । यसले पनि स्थानीय निकायमा राजनीतिक गतिविधि र अनुभवको महत्व बुझ्न सकिन्छ । अब स्थानीय चुनाव भएमा तल्लो तहमा नयाँ पुस्ताले लोकतान्त्रिक अभ्यास गर्नेछ । राजनीतिक गतिविधि बढ्नाले युवाहरूमा दिगो विकास र शान्तितर्फ अग्रसरता बढ्छ ।

स्थानीय निकायमा जनप्रतिनिधि हुँदा स्थानीय निकाय बलियो हुनाका साथै राज्यको तल्लो एकाइसम्म विकास निर्माणले गति लिएको इतिहास छ । तल्लो एकाइसम्म लोकतान्त्रिक अभ्यास हुँदा सिंहदरबारसम्म लोकतान्त्रिक प्रणाली बलियो हुँदै गएको थियो । त्यसैले होला दरबार र सशस्त्र माओवादीको तारो स्थानीय निकायमा एकसाथ भयो । दरबारले स्थानीय चुनाव हुनै नदिने गतिविधि ग¥यो । माओवादीले स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिलाई छानीछानी भौतिक आक्रमण गरेको थियो । बहुदलीय व्यवस्था र लोकतान्त्रिक प्रणालीको मेरुदण्ड बनेको स्थानीय निकायमाथिको प्रहारले देशलाई विकास र जनचेतनाको दृष्टिले धेरै पछि धकेल्यो । दलहरूले सिन्डिकेटबाट चलाएर स्थानीय निकायमा राजनीतिक गतिविधि बढाउनुलाई प्राथमिकतामा राखेनन् । उनीहरूले ऐतिहासिक जनआन्दोलन सफल गरेर दुई पटक संविधानसभाको चुनावमात्र गरेनन् गणतन्त्र घोषणा र संविधानसभाबाट संविधान जारी गर्न सके । त्यत्रो उपलब्धि हासिल गर्न सक्नेले स्थानीय चुनावलाई एक दशक बित्दासमेत प्राथमिकतामा पारेनन् । केन्द्रमा हालीमुहाली भएर सहमतिका नाममा सिन्डिकेटको गलत पद्धति विकास गरे । आजसम्म गरिएका यस्ता गल्तीमा पूर्णविराम लाग्ने अवस्था निर्माण गर्न पनि चुनाव अपरिहार्य छ ।

नेता र चुनावमा शंका

एक दशकपछि प्रमुख दलहरूमा स्थानीय चुनाव गर्नुपर्छ भन्ने हेक्का आएको होइन । संविधानको कार्यान्वयनका लागि स्थानीय चुनाव अनिवार्य सर्त भएकाले बाध्यात्मक अवस्था आएको हो । तैपनि, स्थानीय चुनावको घोषणा सत्ताका लागि फाल्न लगाइएको पासा त होइन ? यी शंका छँदैछ । चुनावका लागि सत्ता गठबन्धनको प्रमुख घटक नेपाली काँग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाको प्रधानमन्त्री प्रचण्डमाथि दबाब परेको छर्लङ्ग छ । नत्र, प्रचण्ड केही समय पछाडि धकेल्ने सोचमा थिए । देउवाले प्रचण्डलाई वैशाख ३१ गते चुनाव गर्न नसकेर सत्ता छाड्न बाध्य पार्न लागेका त होइनन् ? यी शंका नभएको होइन । नेपाली राजनीतिमा हरेक निर्णय विधि र विधानलाई केलाएर गहिरो अध्ययनको निचोड पछि गरिँदैन । त्याग र तपस्याको राजनीतिको इतिहास लेखिएको छ तर लेख्न साहस गर्नेहरू छैनन् । स्वार्थको राजनीतिले ढपक्क ढाकेको नेताहरूको मानसपटलमा त्यागको भावना नहुञ्जेल आवधिक चुनावमा समेत शंका गर्नुपर्ने अवस्था रहिरहन्छ । त्यसमाथि राजनीतिक निर्णयहरू दलविशेषमात्र नभई नेताविशेषको राजनीतिक भविष्यको जोखाना गरेर गरिन्छ । त्यसमाथि पनि विज्ञहरूको सुझावभन्दा ज्योतिषहरूको भविष्यवाणीलाई पत्याउने नेताहरू नीति निर्माण तहमा हावी छन् । नेताहरूको जस्तो सोच, बुझाइ र व्यवहार छ राजनीतिमा त्यस्तै परिणामहरू देखापरिरहेछ । त्यसको मूल्य देश र जनताले भोग्नुपरिरहेछ । निचोडमा भन्नुपर्दा वर्तमान राजनीतिका शीर्ष नेतृत्वदेखि तिनको उत्तराधिकारी दाबी गर्नेहरूसमेतबाट देशको सुन्दर भविष्य कल्पना गर्नु गलत ठहर्छ । तिनले स्थापित गरेको राजनीतिक मान्यता भनेको हाम्रालाई अवसर दिने राम्रालाई लखेट्ने, निष्ठाको राजनीति गर्नेलाई निरुत्साहित पार्ने, नेतृत्व विकासमा सकभर नातावाद नभए एस म्यानलाई च्याप्ने र नयाँ पुस्तालाई निर्णय तहमा पु¥याउन भन्दा दास समान बनाउने नै हो ।

संघर्षको मार्ग

अन्त्यमा, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई उनका पिताले युवावस्थामा भनेको वाक्य ‘संसार खतरनाक छ लड्नका लागि सधैँ तयार होऊ’ नेपाली राजनीतिमा सान्दर्भिक छ । नेपाली राजनीतिमा खतरनाक मानिस हालीमुहाली भए । लोकतन्त्रका नाममा मनपरीतन्त्रलाई बढावा दिए । यतिसम्म कि आवधिक चुनावसमेत यताउता पारेर आफ्नो स्वार्थअनुरूप तल–माथि गरे । यस्ता नेताबाट सजिलै नेतृत्व हस्तान्तरण हुन्छ भन्ने भ्रममा कुनै पनि युवा नेता नपरे हुन्छ । नेतृत्वका लागि नयाँ पुस्ताले कठिन संघर्ष गर्नुपर्छ । नत्र, बुढ्योली चढिसक्दासमेत युवा नेताको परिचय झुण्ड्याएर हिँड्न बाध्य हुनुपर्ने अवस्था आउनसक्छ । स्थानीय चुनाव नयाँ पुस्ताको अगाडि बढ्ने अवसर हो । यसमा पनि पुरानो पुस्ताले ठाउँ लिन खोजे कठिन राजनीतिक संघर्षका लागि तयार हुनुपर्छ । पुरानो पुस्ताले मार्गदर्शनको भूमिका निर्वाह गर्न चाहेमा स्वागत र सम्मान गर्नुपर्छ । १९ वर्षपछि हुन लागेको चुनावमा समेत पदलोलुपता देखाउँछन् भने नयाँ पुस्ता टुलुटुलु हेरे बस्नुहुँदैन । अवसर मागेर पाइँदैन, संघर्ष गर्नुपर्छ भन्ने हेक्का नयाँ पुस्ताको मानसपटलमा पर्नुपर्छ । 

 

 

 

 






यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

‘चारदाम’सँगै सकियो सेलो महोत्सव

‘चारदाम’सँगै सकियो सेलो महोत्सव

तामाङ समुदायमा विवाह संस्कारको चुरो मानिने चारदाम विधिमाथि लेखिएको नाटक ‘चारदाम’को मञ्चनसँगै राजधानीमा तीन दिनदेखि जारी ‘सेलो नाट्य महोत्सव २०७५’...

‘कस्मिक लभ’ मा अर्पण र दिया

‘कस्मिक लभ’ मा अर्पण र दिया

अभिनेताद्वय प्रशान्त ताम्राकार, अर्पण थापा र अभिनेत्री दिया मास्केलाई प्रमुख भूमिकामा अनुबन्ध गर्दै फिल्म ‘कस्मिक लभ’को घोषणा गरिएको छ। ...

कलेज एम्बेसडरका प्रतिभा

उपत्यकाका विभिन्न कलेजमा अध्ययनरत विद्यार्थीबीचको सौन्दर्य प्रतियोगिता ‘द कलेज एम्बेसडर २०१८’ का १५ प्रतियोगीले प्रतिभा प्रस्तुत गरेका छन् । राजधानीमा...

चन्द्रका ढुंगे मूर्तिमा लिच्छिविकालीन झझल्को

चन्द्रका ढुंगे मूर्तिमा लिच्छिविकालीन झझल्को

कलामा ‘स्वर्णकाल’का रुपमा लिइने लिच्छविकाल विशेषतः ढुंगाका मूर्तिका कारण चर्चित छ । प्राचीन नेपालको सम्पदा झल्काउने ती मूर्तिहरू कस्ता होलान्...