"
कर्पोरेट कुराकानी

विदेशमै बस्ने निर्णयमा पुगेपछि देशको माया बढ्यो: ज्ञानेन्द्र लाल प्रधान

शुक्रबार, १८ फागुन २०७४, १७ : ०४ विश्वमणि पोखरेल


नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका कोषाध्यक्ष ज्ञानेन्द्रलाल प्रधान नेपालमा जलविद्युत् विकासका निम्ति सधैं बहसमा ओर्लने व्यवसायी हुन् । हाइड्रो इन्जिनियर प्रधानले पुस्तैनी व्यापारलाई रूपान्तरण गर्दै जलविद्युत लगायतका क्षेत्रमा लगानी गरे । लामो समयदेखि जलविद्युत विकासका क्षेत्रमा समर्पित प्रधान हाइड्रो सोलुुसनका कार्यकारी अध्यक्ष हुन् । तर, पछिल्ला केही वर्षयता बिजुलीबाट उनी अन्य क्षेत्रमा मोडिएका छन् । विद्युत् आयोजनाहरूमा ठूलो पैसा लाग्ने र त्यसको प्रतिफल आउन वर्षौं कुर्नुपर्ने अनुभव प्रधानको छ । त्यसैले आजकल उनी चाँडै पैसा फलाउने क्यापिटल मार्केट (सेयर) मा सक्रिय छन् । त्यस्तै हाउजिङमा पनि लगानी छ । अढाई दशकदेखि बजारमा राम्रो पकड राखेको त्रिशक्ति केवल आफ्नो ठाउँमा छँदैछ । दर्जनौं व्यावसायिक संस्थामा आबद्ध प्रधान ५५ वर्षमा हिँडिरहेका छन् र उनको योजनामा पाँच वर्षपछि रिटायर्ड लाइफ बिताउने छ । ‘६० लागेपछि सोसल्ली, कमर्सियल्ली रिटायर्ड हुने योजना छ,’ प्रधान भन्छन्, ‘म म्यानेजमेन्टमा विश्वास गर्ने मान्छे हो । आठै घण्टा अफिसमा बसेको रेकर्ड छैन । आफू अफिसमा बसिराखेर मात्र काम हुने भन्ने होइन । आफ्ना सब ओर्डिनेटलाई जिम्मेवारी दिने हो ।    

‘६० लागेपछि सोसल्ली, कमर्सियल्ली रिटायर्ड हुने योजना छ,’ प्रधान भन्छन्, ‘म म्यानेजमेन्टमा विश्वास गर्ने मान्छे हो । आठै घण्टा अफिसमा बसेको रेकर्ड छैन । आफू अफिसमा बसिराखेर मात्र काम हुने भन्ने होइन । आफ्ना सब ओर्डिनेटलाई जिम्मेवारी दिने हो । 

नेपालको विद्युत उद्यम, सेयर, हाउजिङ र एउटा व्यस्त व्यवसायीको दैनिक जीवनसँग सम्बन्धित रहेर नागरिक परिवारका लागि विश्वमणि पोखरेलले प्रधानसँग गरेको कुराकानी । 

तपाईं हाइड्रो विज्ञ भनेर चिनिनु हुन्छ । मुलुकमा भइरहेको जलविद्युत् विकास, बिजुलीको उपलब्धता र अहिलेको बिजुली माग र आपूर्ति अवस्थाबारे तपाईं कसरी विश्लेषण गर्नुहुन्छ ? 

अहिले हामी हाइड्रोबाट अलिकति टाढिँदै गएका छौँ । क्यापिटल मार्केट, रियल इस्टेटजस्ता क्षेत्रमा हामी लागेका छौं । मेरो परिचय हाइड्रोभन्दा पनि उद्यमीको हो । हामी हाइड्रोबाट डिभिएट हुँदैछौँ यसको मतलब अलिकति टाढा जान मात्र खोजेका हौं । जतिबेला हामीले हाइड्रो सुरु गर्यौ त्यतिबेलाको अवस्था अहिलेको भन्दा भिन्न थियो । मैले पहिलोपटक ५ किलोवाटको हाइड्रो गर्न खोजेको थिएँ, १९९० ताका, आजभन्दा २७÷२८ वर्षअघि । लमजुङतिर थियो त्यो साइट । त्यसमा हामी सफल भएनौं । हाम्रो परिवार व्यापारिक परिवार हो । घरमा बुवा हिरालाल प्रधानलाई मनायौं, तर बैंकले मान्दै मानेन । उद्यम, व्यापारमा हामीले मागेको भन्दा ठूलो लगानी गरिराखेको थियो, नेपाल बैंकले मान्दै मानेन । ५ किलोवाटका लागि पनि पैसा जुटाउन सकिएन । ६ महिना घुमायो, सारा कागजात अध्ययन गर्यो । हुँदैन पनि भनेन, हुन्छ भनेर फाइल अगाडि पनि बढाएन । बैंकले पटक्कै नमानेपछि हाइड्रो अगाडि बढ्न सकेन । त्यसपछि १९९६ मा बुटवल पावर कम्पनी निजीकरण गर्ने कुरा अगाडि बढ्यो । त्यसबेला भतिजा बलराम प्रधान बुटवल पावर कम्पनीमै हुनुहुन्थ्यो । हामीहरू मिलेर त्यो प्रोजेक्ट लिने कुरा भयो । हामी त्यसमा लाग्यौं, टिम तयार भयो । ४ वर्ष लाग्यो निजीकरण हुन । त्यसबेला बोलकबोलबाट निजीकरण भएको हो, हामी सफल भयौं ६ वटा अन्य ठूला उद्यमीसँग मिलेर हामीले बुटवल पावर कम्पनी लियौं । 

बुटवल पावर कम्पनी लिएपछिको अवस्थालाई लिएर आफ्नै विश्लेषण छ । त्यो भनेको नेपालमा दुईवटा मोडल छन् । एउटा मोडलमा आफ्नो ५१ प्रतिशत सेयर कन्ट्रोल गर्ने । अर्को भनेको नियन्त्रणमा राख्ने तर बराबर हिस्सा राख्ने । हामीलाई लाग्थ्यो इक्वालिटीमा गएपछि सबैले बराबर फाइदा पाउँछन् र यो कम्पनी तीव्ररूपमा अगाडि बढ्छ । त्यहाँ हाम्रो आँकलन गलत भयो । नेपालमा ५१ प्रतिशत मोडल नै सफल हुने रहेछ । सन् २००३ मा निजीकरण भएर केही पैसा नेपाल सरकारलाई बुझाइसकेको अवस्था थियो । करिब १ अर्बबराबरको लगानी थियो । त्यसबेला मुलुकमा माओवादी द्वन्द्व चर्किएको थियो । उनीहरूले बुटवल पावर कम्पनीको प्यूठानको झिमरुक आयोजनामा आगो लगाइदिए । माओवादी द्वन्द्व चर्किँदै गएको र एक अर्बको योजनामा आगो लगाइएपछि म यो मुलुकमा बस्दिनँ भन्ने निचोडमा पुगेँ र लन्डन गएँ । यो देश बस्न लायक छैन भन्ने लाग्यो । त्यहाँ गएर व्यापार गरेँ । परिवारका सबै सदस्य उतै गए । तर, त्यहाँ बस्दा झन् नेपालप्रतिको स्नेह जागेर आयो । प्रत्येक रात आफँैलाई सोध्ने गर्थें, के म फेल भएको हो ? फेल भएर यहाँ आएको हो ? जलस्रोत मेरो बच्चादेखिको सपना हो । फेरि पढाइ पनि हाइड्रो इन्जिनियरिङ । के म फेल भएको हो त भन्ने प्रश्नले घर गर्न थाल्यो । लन्डनमा सफल भए पनि नेपालमा त म फेल भएकै हो भन्ने भएपछि निर्णय बदलियो । त्यसपछि अर्को निष्कर्ष निकालियो, फेरि एकपटक नेपालमा प्रयास गर्ने । त्यसपछि अड हप्फन भन्ने नर्वेका एकजना विज्ञ जो बुटवल पावर कम्पनीका जन्मदाता उनीसँग सम्पर्क गर्ने निधो गरियो । हप्फनले माओवादीले बम पड्काएर ध्वस्त पारेका उपकरणहरू निःशुल्क मर्मत गर्ने भन्नुभयो । उहाँको सर्त थियो, फेरि पड्काउँदैनन् भन्ने ग्यारेन्टी । माओवादी द्वन्द्वको बेला उनीहरू गएर कुराकानी गर्ने कठिन काम मेरासामु आयो । यो चुनौती मैले लिएँ । प्यूठानमा चिनेका केही माओवादीलाई समातेर माओवादी नेतासँग कुराकानी भयो, क्याम्प पुगियो । एक किसिमले माओवादीलाई जलस्रोत प्रिय बनाइयो । हामीले कुराकानी गरेपछि माओवादी जलस्रोतको आक्रमण नगर्ने अवस्थामा पुगे । झिमरुकपछि कहीँ कतै जलस्रोत आयोजनामा आक्रमण भएन । के देखिन्छ भने त्यही बेलाको प्रभाव हुनसक्छ माओवादी सरकारमा आएको बेला जहिले पनि जलस्रोत जल्दोबल्दो मुद्दा बन्ने गरेको छ । १० हजार, १५ हजार मेगावाटका योजनाका पछाडि बुटवल पावर कम्पनी निजीकरणको भूमिका छ । छोटो समयमा झिमरुक सञ्चालनमा आयो । माओवादीको राजधानी भनिएको प्यूठान, रोल्पा, रुुकुम अँध्यारोबाट उज्यालोमा आए । यसबाट जनताले बुझे बत्तीको महत्व के रहेछ । डिस्टर्बिङ माओवादी जलस्रोतको क्षेत्रमा कन्स्ट्रक्टिभ भनेर आयो । 

कुनै पोलिसि थिएन, बैंकहरूले लगानी गर्दैनथे । डा. बाबुराम भट्टराईको पालामा उनीसँग र राष्ट्रबैंकका तत्कालीन गभर्नर युवराज खतिवडासँग कुराकानी भएर कमर्सियल बैंकहरूले आफ्नो लगानीको १० प्रतिशत हाइड्रोमा लगाउनुपर्ने नीति आयो । त्यस्तै आयकर छुट पनि थिएन । के देखिन्छ भने प्रत्येक जलविद्युत् आयोजना सम्पन्न भएर अपरेसनमा आएको वर्षदेखि नै नाफामा जान्छन् । तर हाइड्रोमा हुने ठूलो लगानीको ऋण तिर्न नसकेर लामो समयसम्म मुनाफा लिन सक्तैनन् । त्यस्तो अवस्थामा आयकरको भारले थिच्छ । त्यस्तै रामशरण महत अर्थमन्त्री भएको बेला भ्याट फिर्ता दिने व्यवस्था भयो । स्थानीय अवरोधलाई सम्बोधन गर्ने आयोजना निर्माण हुने क्षेत्रमा १० प्रतिशत सेयर दिनुपर्ने नीतिगत व्यवस्था आयो । एक किसिमले जलविद्युत्का क्षेत्रमा सकारात्मक नीति आएका छन् । नेपाली उद्यमीको लगानी हेर्ने हो भने अन्य क्षेत्रको तुलनामा जलस्रोतमा धेरै छ । सून्य रहेको बैंकिङ क्षेत्रको लगानी पनि जलस्रोतमा उच्च छ । यो आर्थिक वर्षमा बैंकहरूको करिब १०० अर्ब लगानी जलविद्युत् सेक्टरमा छ र निजी क्षेत्रले पनि करिब ३३ अर्ब लगानी गरेको देखिन्छ । वैदेशिक लगानीको र प्रतिबद्धताको पाटोबाट हेर्दा पनि यो क्षेत्रमा धेरै पैसा आएको छ । यति ठूलो लगानी सायद अन्य कुनै क्षेत्रमा छैन । यसरी हेर्दा हाइड्रो पावर सेक्टरमाथि उड्ने तरखरमा छ । तर अहिले पनि सरकारका नीति, नियम, कानुन यति बाधक छन् कि निर्माण गर्न तीन वर्ष लाग्ने प्रोजेक्टको स्वीकृति लिन ५ वर्ष लाग्छ । कस्तो विडम्बना तीन वर्षमा बन्ने प्रोजेक्टको नीति नियमबाट पार पाउन ५ वर्ष लाग्छ । यो सबैभन्दा बाधक अवस्था हो । 

हाइड्रो पावर उड्ने अवस्थामा रहेको चर्चा गर्नुहुन्छ । यस क्षेत्रमा लागेको तपार्इं आफू भने यसबाट अन्यत्र मोडिँदै हुनुहुन्छ ? खास कारण के हो ? 

मुख्य कुरा लगानीको प्रतिफल । यसको प्रतिफल यति ढिलो छ कि धैर्य गर्न गाह्रो छ । अहिले दुईटा मोडलबाट हाइड्रोमा लगानी भइरहेको छ । एउटा मोडल २०० जना मिलेर हाइड्रोमा लगानी गर्ने, प्रत्येकले २ करोड राख्ने । त्यसो गर्दा ४ सय करोडको लगानी हुने भयो । अर्थात् एउटा मोडलमा धेरै मानिस मिल्ने, उनीहरूले थोरैथोरै पैसा राखेर योजना बनाउने । यो नराम्रो मोडल होइन । तर, कुरा के भने जो मुख्य एक्टर छ उसको प्रतिबद्धता के ? उसले कसरी काम गर्दछ र आफू प्रोजेक्टमा हुँदा कसरी काम गर्दछ भन्ने हो । हामी त्यो मोडलमा गएनौं । हामी ४, ५ जना उद्यमी मिल्ने र साइजेवल लगानी गर्ने भन्ने हो । लगानीका हिसाबले यसमा रिस्क धेरै छ । एउटा प्रोजेक्टमा २५, ५० करोड लगाएपछि पनि लामो समय प्रतिफल आउँदैन । हामीमा थोरै लगानी गरेर लामो समयसम्म प्रतिफल पर्खिएर बस्ने भन्ने हुँदैन । ठूलो पैसा लगानी हो, सेवा भावले गरेको होइन, त्यो त नाफाका लागि हो । तर, १० वर्षसम्म प्रतिफल नआउँदा लगानी गर्ने वातावरण हुँदैन । 

लगानीका हिसाबले अहिले खास कुन मोडलबाट जलविद्युत्को क्षेत्रमा लगानी भइरहेको छ ? तपाईंको विश्लेषण । 
खासमा अहिले चार खाले मोडल छ लगानीका हिसाबले । निजी क्षेत्रमा धेरै मानिस भएर थोरैथोरै लगानी गरेर जाने मोडल । यो मोडलबाट आएका केही योजना बदनाम पनि भए । कतिपय अरू धेरैलाई फसाएर आफूहरू सर्लक्क त्यहाँबाट निस्किए । एउटा यस्तो समय थियो जुन समयमा घरघरमा जलविद्युत्को लगानी गर्नुपर्छ भन्ने थियो, आफ्ना पैसा जलविद्युत्मा हाल्न तयार थिए जनता । आज परिस्थिति बदलिएको छ । ठूलो आकांक्षा लिएर आएकाले केही पनि नपाएको देखियो । 

दोस्रो मोडल भनेको साइजेवल लगानी गर्ने मोडल । २०, २५, ३० करोड लगानी गर्ने ४, ५ जना मिलेर योजना अगाडि बढाउने । यो मोडल पनि उत्साहका साथ अगाडि आउन सकेन । कारण लामो समयसम्म हाइड्रोबाट प्रतिफल आउँदैन । १० वर्षसम्म पर्खनुपर्ने अवस्था हुन्छ । 

ब्यूरोकेसीमा हामी रेगुलेटर हौं भन्ने मानसिकता छ । ब्यूरोक्रेसी भनेको फ्यासिलिएटर बन्नुपर्ने हो । उदाहरणमा इथियोपियामा लाइसेन्सको काम ३ दिनमा पूरा हुन्छ । ४५ दिनमा जग्गा किन्ने काम सम्पन्न हुन्छ । ६ महिनामा सरकारी निकायबाट हुने सबै काम सम्पन्न हुन्छ । त्यस्तै समयमै काम सम्पन्न हुन नेपालमा कम्तीमा ५ वर्ष लाग्छ । 

तेस्रो मोडल भनेको शतप्रतिशत वैदेशिक लगानी । अपर कर्णाली, अरुण यही मोडलमा निर्माण हुँदैछन् । अर्को मोडल भनेको नेपालको स्थानीय र विदेशी लगानी । जस्तो कालीगण्डकी गर्ज । १८० मेगावाट क्षमताको यो योजना २५ प्रतिशत नेपालको स्थानीय र ७५ प्रतिशत चिनियाँ लगानी छ । यो योजनामा हामी आफँै छौं । यी मोडल हुन् र जसोतसो कामहरू भइरहेको छ । तर, जलविद्युत्को सेक्टरमा केही करेक्सन नगरी अगाडि बढ्न सक्ने अवस्था म देख्दिन । 

करेक्सन गर्नुपर्ने क्षेत्र के के हो त ? 

एउटा नेपालको ब्यूरोक्रेसी । ब्यूरोक्रेसी बाधक होइन फेसिलियटर बन्नुपर्छ । काम अड्काउने होइन, काम अगाडि बढाउने प्रवृत्ति आवश्यक छ । प्रशासनिक व्यवधान सबैभन्दा ठूलो अवरोध हो । यसको समाधानका लागि एउटै निकायबाट सबै काम हुने व्यवस्था अर्थात्  एकद्वार प्रणाली । अहिलेको अवस्थामा जल विद्युत् आयोजना बनाउने स्थानको रूख काट्न पाइँदैन । वन मन्त्रालयको कामै हो रूख जोगाउने, उसले आफ्नो काम गर्छ । बेला–बेलामा भनिन्छ एकद्वार प्रणाली तर व्यवहारमा अहिले पनि जलविद्युत् आयोजनाको लाइसेन्स लिन र काम गर्न ३२ वटा निकाय धाउनुपर्छ र प्रत्येक निकायमा व्यवधान हुन्छन्, त्यहाँ सहयोगीहरू हुँदैनन् । हामीकहाँ जसरी जलविद्युत् विकास हुन सक्थ्यो, त्यो नहुनुमा प्रशासनिक सुस्तता र अस्पष्टता नै हो । प्रशासनले सहयोगी भूमिका खेलेको थियो भने यो क्षेत्र निकै अगाडि बढ्ने थियो, हामी कछुवा तालमा छौं । प्रशासन भनेको हर्डल होइन फ्यासिलिइटर बनेर आउनु प¥यो । अड्काउने होइन अगाडि बढाउने मानसिकतामा आउनुपर्यो । यसका लागि एकद्वार पोलिसि आवश्यक छ किनभने वनलाई रूख जोगाउने कर्तव्य हो, उसलाई जलस्रोत आयोजना बन्ने नबन्ने भन्दा पनि रूखसँग सरोकार छ । नेपालको नीति र प्रशासनिक व्यवधानकै कारण प्रतिबद्धता जनाएको लगानी पनि आएको छैन । इन्भेष्टमेन्ट समिटमा १४ अर्बको लगानी प्रतिबद्धता आएको हो, जलविद्युत् सेक्टरमा । खै त त्यो पैसा आएको । हामीले आफँैले आफैँलाई सोधौं न, किन लगानी गर्छांै भनेर कागज गरेकाहरू आएनन् । मेरो विचारमा जलविद्युत् सेक्टरमा सजिलै वैदेशिक लगानी आउन सक्तैन । अरुणकै कुरा गरौं न २००६ मा आयोजना बनाउने स्विकृति दिएको हो । तर, बल्ल २०१७ मा निर्माणमा गयो । १० वर्ष लाग्यो सबै प्रक्रिया मिलाउन । कहिले जग्गाले काम रोकियो, कहिले एआईले काम रोक्यो, कहिले के ले रोक्यो, कहिले के ले रोक्यो । १० वर्ष यताउता गर्दै बित्यो । 

नेपालको जलस्रोत नीति राम्रै भनिन्छ, तपार्इंको पनि नीतिबारे त्यस्तो आलोचना छैन । खास समस्या कहाँ हो ?  

खास समस्या ब्यूरोक्रेसीको माइन्डसेट हो । ब्यूरोकेसीमा हामी रेगुलेटर हौं भन्ने मानसिकता छ । ब्यूरोक्रेसी भनेको फ्यासिलिएटर बन्नुपर्ने हो । उदाहरणमा इथियोपियामा लाइसेन्सको काम ३ दिनमा पूरा हुन्छ । ४५ दिनमा जग्गा किन्ने काम सम्पन्न हुन्छ । ६ महिनामा सरकारी निकायबाट हुने सबै काम सम्पन्न हुन्छ । त्यस्तै समयमै काम सम्पन्न हुन नेपालमा कम्तीमा ५ वर्ष लाग्छ । 

यस्तो अवस्थामा तपार्इं भने के–के गर्दै हुनुहुन्छ । पाइपलाइनका प्रोजेक्टहरू कुन–कुन हुन् तपार्इंको सहभागिता रहेको, हाइड्रो छोडेको त होइन ? 

हामीले चटक्क हाइड्रो छोडेका होइनौं । आफ्नो साइजमा अगाडि बढ्दै छौं । २० मेगावाटको मोदी निर्माणको क्रममा छ, यो आयोजना आउँदो जेठदेखि अपरेसनमा आउँछ । ४३ मेगावाटको आँबु निर्माणको क्रममा छ, तीन वर्षमा त्यो सम्पन्न हुन्छ । काम सुरु भएको छ । १८० मेगावाटको कालीगण्डकी गर्जको लगानी सम्झौता सम्पन्न भएको छ, सन् २०१९ देखि निर्माण सुरु हुन्छ । हामी जस्तो सानो बिजनेस हाउसले २५० मेगावाटको योजना अगाडि बढाउन सक्छौं भने सरकारले पछाडि बसेर प्रोत्साहित गरेको थियो भने १००० मेगावाट नै गर्न सकिन्थ्यो कि ? अहिलेको अवस्था भनेको पौडी खेल्न जान्नेलाई हात बाँधेर पोखरीमा हालेजस्तै हो । पौडी खेल्न  जतिसुकै च्याम्पियन भए पनि हात बाँघेको अवस्थामा उसको केही लाग्दैन । त्यस्तै अवस्थामा छ नेपाल । पौडी खेल्न जान्नेहरू पौडी खेल्नबाट पछि हट्दैनन्, हटाउन मिल्दैन । त्यही कारणले  नेपालमा अलिअलि लगानी भइरहेको छ ।

जलविद्युत् सम्भावनाको क्षेत्र हो कि होइन ? तपार्इंको धारणा ।

हामीले भारतबाट बिजुली किन्दा प्रतियुनिट १० रुपैयाँ तिर्छाैं । त्यसमा प्रत्येक वर्ष मूल्यवृद्धि हुने कुरा छन् । हामी नेपाली उत्पादकलाई प्राधिकरणले ५ रुपैयाँ ४० पैसा मात्र दिन्छ । किन यस्तो विभेद ? के नेपालको बत्तीले अँध्यारो हुने हो ? राम्रो नबल्ने हो कि ? 

किन यस्तो अवस्था ? 
म पनि किन यस्तो प्रश्न गर्छु । हाम्रो राष्ट्रियतामै प्रश्न खडा भएको छ । हाम्रो नीतिले स्वदेशको उत्पादनका लागि १५ प्रतिशतसम्म बढी मूल्यमा तिर्न सकिने व्यवस्था छ । भारतबाट किन्ने अस्थायी हो भनिन्छ । मेरो विचारमा त खिम्ति, भोटेकोसी, चिलिमे, बिपिसिबाहेकका ९५ प्रतिशत निजी कम्पनी घाटामा छन् । यहाँ मैले लुकाउने कुरा छैन । नेपाल सरकारले बिजुली किनेबापत दिएको पैसा बैंकमा जम्मा हुन्छ । एक पैसा तलमाथि गर्न मिल्दैन । कुनै पनि कम्पनीले आफूलाई घाटामा राख्ने चाहना हुँदैन । केही कम्पनी नाफामा रहेको भए पनि क्यास फलो हुँदैन । १० वर्ष नपुगी लगानीकर्ताको खल्तीमा पैसा आउँदैन । यस्तो अवस्थालाई कसरी नाफा भन्ने ।

के गर्नुपर्यो, यस्तो अवस्थाबाट पार पाउन ? तपाईंको सुझाव । 

पहिलो कुरा नेपाली उत्पादकलाई भारतबाट किने जत्तिकै मूल्य दिइयोस् । अहिले पनि प्राधिकरण नेपालबाट किनेको बिजुलीमा धेरै नाफा खाँदैछ । ५ रुपैयाँ ४० पैसामा किनेको बिजुली उसले ९ रुपैयाँ ५० पैसामा बेच्छ । अर्थात् उसले ७५ प्रतिशत नाफा राखेर ग्राहकलाई दिन्छ । यो अवस्था ठिक हो त ? सरकारले त उपभोक्ताले सस्तो पाउने, उत्पादन गर्नेले नाफा कमाउनु प¥यो र किन्नेले पनि नाफा बनाउनुप¥यो । हामीकहाँ नाफाको सही वितरण भएको छ त ? छैन । यो त सब्जीमण्डी भन्दा गलत भयो । सरकारले त सबैले नाफा प्राप्त गर्ने अवस्था सृजना गर्ने हो । 

उपभोक्ता त सबैभन्दा मारमा देखिन्छन् नि नेपालमा जताततै सिण्डिकेट देखिन्छ  ? के भन्नुहुन्छ तपाईं । 

उपभोक्तालाई प्राधिकरणले हेर्ने हो । बिजुली ९ रुपैयाँ ५० पैसामा बेचिन्छ । नाफा प्रशस्त छ  । प्राधिकरणको अक्षमताको बोझ उपभोक्तामाथि राख्न भएन नि ? नेपाली उत्पादकसँग किनेको बिजुलीमा प्राधिकरणलाई ठूलो नाफा छ, कुनै घाटा छैन । खिम्ति, भोटेकोशी र भारतसँग किनेको बिजुलीमा मात्र घाटा छ । अन्यन्त्रबाट खाएको घाटा नेपाली उत्पादकमाथि थोपर्न भएन । प्राधिकरणले पनि १६ प्रतिशत र उत्पादकले पनि १६ प्रतिशत नाफा खाने व्यवस्था गरौं न । अहिलेको व्यवस्थाले त नेपाली उत्पादकलाई निरुत्साहित गर्दछ । नेपाली उत्पादकलाई पैसा नदिने अवस्था एकातिर छ भने पश्चिम सेतीमा एक युनिटमा १२ रुपैयाँ ४० पैसा दिन्छुभन्दा पनि चिनियाँ कम्पनीले छोड्यो । पश्चिम सेती स्टोरेज प्रोजेक्ट हो र नेपालमा सबै कुरा ठिक समयमा हुँदैन । ३ वर्षमा सम्पन्न हुनुपर्ने आयोजना ७÷८ वर्ष लाग्ने बित्तिकै लगानी स्वाभाविक रूपमै बढ्छ नै ।  

सामान्य अवस्थामा जलविद्युत् आयोजना निर्माण सम्पन्न गर्न कति समय लाग्छ ? 

सामान्य हिसाबमा ५० मेगावाटसम्मका योजना बनाउन ३ वर्ष । ५० देखि १०० मेगावाटका योजनाका लागि ५ वर्ष र ठूला आयोजना बनाउन ७ वर्ष लाग्ने हो । तर हामीकहाँ सरकारी नीति नियमबाट पार पाउनै ५÷७ वर्ष लाग्छ । यस्तो अवस्थामा निर्माण मूल्य बढ्छ, लागत बढ्छ । त्यसैले ठूला लगानीकर्ताहरू दिल खोलेर जलविद्युत्मा लगानी गर्न आएका छैनन् । एउटा आयोजनामा हात हालेको उद्यमी अर्कोमा लगानी गर्न तयार हुँदैन किन ? उता सिमेन्ट उद्योगको अवस्था हेरौं । एउटामा सफल भएको उद्यमी अरू चारवटा उद्योग खोल्न तयार हुन्छ । तर हाइड्रोमा त्यस्तो अवस्था छैन । किन यस्तो अवस्था सोच्न आवश्यक छ । 

हामी लोडसेडिङबाट मुक्त हुन सकेका छैनौं । दोस्रो समस्या व्यापार घाटा । हाम्रो १ नम्बर आयात भनेको ग्यास, पेट्रोल र डिजेल होइन र ? बिजुली ऊर्जा उपलब्ध भएको थियो भने यति धेरै पेट्रोलियम आवश्यक पर्दैनथ्यो ।

दुई वर्षयता हामी लोडसेडिङबाट मुक्त भएका छौं । भारतले नेपाललाई चाहिए जति बिजुली दिइरहेकोले यो अवस्था आएको हो वा अरू कारण । हाम्रो अहिलेको अवस्था के हो र हामी खासमा कता जाँदैछौं ? 

यसबीच केही नीतिगत कामहरू भएका छन् । जो मानिस ५, ७ वर्ष जलविद्युत्को क्षेत्रमा लगानी गर्दै आएको छ त्यो त्यहाँबाट अन्यत्र जान सक्तैन । एक किसिमको बाढी आयो हामीकहाँ २ वर्ष अघि, अहिले साम्य भएको छ । निजी क्षेत्र उत्साहका साथ आएको छ नआएको होइन । अहिले विद्युत् प्राधिकरण र निजी क्षेत्रको उत्पादन करिब–करिब बराबर छ । तर अहिले आएर निजी लगानी कर्ताको चाहना भने घटेको छ । प्राधिकरणका केही आयोजना  जलाशययुक्त भएकोले उसको उत्पादन अहिले अलिक बढी देखिएको मात्र हो । क्षमता उस्तै–उस्तै हो । अहिलेको अवस्था (माघ पहिलो साता) भारतबाट ४७६ मेगावाट बिजुली आएको छ । कुल मुलुकको माग १ हजार २ सय ९९ मेगावाट छ र उद्योगहरूमा मात्र दैनिक २६५ मेगावाटको लोडसेडिङ छ । प्राधिकरणको ३५९ र निजी क्षेत्रको १९४ मेगावाट बिजुली उत्पादन भइरहेको छ । यसरी हेर्दा भारतबाट आयात भएको र नेपालको दुवै खाले उत्पादन जोड्दा १ हजार मेगावाट बिजुलीको खपत छ । उद्योगलाई काटेर लोडसेडिङ भनिँदैछ । खासमा लोडसेडिङमुक्त भनेर भन्न मिल्दैन । के उद्योग नेपालकै होइनन् र ? उद्योगलाई बिजुली नचाहिने हो र ? रातको समयमा उद्योगलाई बिजुली काटेर अन्य क्षेत्रलाई दिइँदैछ ।

यो देशलाई ऊर्जा चाहिएको छ र समस्याको जड पनि ऊर्जामै छ । पहिलो हाम्रो समस्या लोडसेडिङ । उद्योगको बिजुली काटेर घरघरमा बिजुली दिइरहेको अवस्था । त्यो पनि भारतबाट ल्याएर । अर्थात् हामी लोडसेडिङबाट मुक्त हुन सकेका छैनौं । दोस्रो समस्या व्यापार घाटा । हाम्रो १ नम्बर आयात भनेको ग्यास, पेट्रोल र डिजेल होइन र ? बिजुली ऊर्जा उपलब्ध भएको थियो भने यति धेरै पेट्रोलियम आवश्यक पर्दैनथ्यो । हामी वार्षिक ३० अर्बको ग्यास मात्र आयात गरिराखेका छौं । बिजुली प्रशस्त भएको भए विद्युतीय गाडी चलाउन सकिन्थ्यो । निर्यात व्यापारमा पनि प्रमुख चुनौती ऊर्जा छ । उद्योगहरू जेनरेटर चलाउन बाध्य भएपछि उत्पादन खर्च बढ्छ उनीहरू बाह्य प्रतिस्पर्धामा आउन सक्तैनन् । कुनै पनि उद्योग अरू कार्यालयजस्तो ८ घण्टा चल्दैनन् । १२, १६, १८ घण्टा र चौबीसै घण्टा चल्छन् उद्योगहरू । त्यस्ता उद्योग बिजुलीको अभावमा डिजेलमा चल्नुपर्ने भएपछि हाम्रो उत्पादन लागत बढ्छ । रातको समयमा बिजुली पाउने हो भने उद्योगहरूले आफ्नो क्षमता विस्तार गर्दथे र रोजगारी सृजना हुन्थ्यो । सामान्य हिसाबमा अहिले २६५ मेगावाट बिजुली डिजल चलाएर उत्पादन गरिँदैछ । विद्युत् आयोजना बन्नु भनेको रोजगारी सृजना गर्नु हो । स्थानीय लगानीको वातावरण बन्नु हो । चिलिमेका लगानी कर्ता मज्जाले कमाएर बसेका छन् । गाउँमा आर्थिक समृद्धि आउँछ । 

तपार्इंले दिनुभएका तथ्यांकले हामी परनिर्भर हुँदै गएको अवस्था पो देखिन्छ, होइन ? 

हामी पूरै परनिर्भर भएका छौं । भारतले एउटा स्विच दबाउने बित्तिकै ४ सय ७६ मेगावाटको बिजुली काटिन्छ । त्यो भनेको देशमा १४ घण्टा लोडसेडिङको अवस्था आउनु हो । तर हामी भन्न थालेका छौं, दुई वर्षपछि बिजुली बढी हुन्छ । त्यस्तै आगामी दस वर्षसम्म हिउँदमा भारतकै भर पर्नुपर्ने अवस्था छ भन्दैछौं । 

अहिलेसम्म हामी ४५०—५०० मेगावाट आयातनिर्यात गर्नसक्ने अवस्थामा छौं । २ वर्षपछि ढल्केबर मुजफ्रपुर  ४०० केभिए प्रसारण लाइन निर्माण भएपछि १५०० मेगावाटसम्म आयातनिर्यात गर्न सकिन्छ । यो भयो प्राविधिक पक्ष । तर भारतको नीति नेपालको बिजुली लिने खालको छैन ।

के हो त वास्तविक अवस्था ? 

अहिले भनिँदै आएका कुरा ठिक हुन् । हामीकहाँ ऊर्जामा बिजुलीको योगदान ३ प्रतिशत मात्र छ । यस्तो अवस्थामा हामीलाई बिजुली बढी हुन्छ भन्न सुहाउँछ त ? खासमा तामाकोशी सञ्चालनमा आएपछि रातको समयमा असार, साउन, भदौ र असोज महिनामा अलिकति बढी हुन्छ । हाम्रो चिन्ता बिजुली बढी भयो भन्नेभन्दा पनि लोड थप्नतिर जानुप¥यो । चार्जिङ स्टेसनहरू बनाउनुप¥यो । यस्तो कुरा उठ्न थालेको छ । रातमा खेर जाने बिजुलीको प्रयोग चार्जिङ स्टेसनमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । बिजुलीबाट चल्ने बसहरू सञ्चालन गर्न सकिन्छ । हाम्रो अवस्था कस्तो हो भने वर्षामा अलिकति धेरै हुने, हिउँदमा घट्ने र आगामी १० वर्षसम्म भारतबाट मगाउनुपर्ने । २ वर्षपछि हाम्रो क्षमता २ हजार मेगावाट पुग्ला अहिलेको निर्माण अवस्थाको आधारमा । हिउँदमा ७, ८ मेगावाट कम हुन्छ । अहिलेकै माग १३ सय मेगावाटको हाराहारीमा छ । प्रत्येक वर्ष ८ प्रतिशतले माग बढेको देखिन्छ । दस वर्षपछिको माग करिब ३ हजार मेगावाट पुग्ला । अहिले हाम्रो चिन्ता भनेको बिजुली बढी हुन्छ भन्नेभन्दा पनि त्यो बिजुली कसरी प्रयोग गर्ने भन्नेमा हुनुपर्दछ । भारतमा ब्याङकिङ कसरी गर्ने भन्नेमा हुनुपर्छ । भारतमा ब्याङकिङ भनेको वर्षामा बढ्ता भएको बिजुली भारतलाई दिने र त्यसरी दिएको बिजुली हिउँदमा सट्टाभर्ना लिने । 

नेपाल–भारतबीच कति बिजुली आयातनिर्यात गर्न सकिन्छ आउँदा दिनमा ? 

अहिलेसम्म हामी ४५०—५०० मेगावाट आयातनिर्यात गर्नसक्ने अवस्थामा छौं । २ वर्षपछि ढल्केबर मुजफ्रपुर  ४०० केभिए प्रसारण लाइन निर्माण भएपछि १५०० मेगावाटसम्म आयातनिर्यात गर्न सकिन्छ । यो भयो प्राविधिक पक्ष । तर भारतको नीति नेपालको बिजुली लिने खालको छैन । उसले पावर ट्रेड सम्झौता त गर्दछ । तर, उसले भारतको ५१ प्रतिशत लगानी भएको अवस्थामा मात्र त्यस्तो बिजुली लिने नीति बनाएको छ । उसको यस्तो स्वेच्छाचारी नीति हामीकहाँ विद्युत्मा लगानी गर्न बाधक देखिएको छ । विद्युत् व्यापार सम्झौता विपरीत छ उसको ५१ प्रतिशतको नीति । जुनसुकै जहाँसुकैको लगानी किन नहोस् व्यापार सम्झौताका हिसाबले त्यो भारतमा जान सक्नुपर्छ । लगानी चिनियाँ होस वा अमेरिकन किन नहोस् त्यो रोकिनु हुँदैन । व्यापार सम्झौताले त्यसो भन्दैन । तर उसले आन्तरिकरूपमा भारतको ५१ प्रतिशत लगानी नभएको बिजुली नलिने नीति अपनाएको छ ।

नेपालको विद्युत् वितरण प्रणाली र भारतको विद्युत् प्रणाली सिन्क्रोनाइज भएको छ भनिँदैछ । यो अवस्थालाई कसरी लिनु हुन्छ ? 

सानो खोला ठूलो खोलामा मिसिने भनेजस्तै हो विद्युत् प्रणाली पनि । हाम्रो प्रणाली निकै सानो छ एक हजार मेगावाटको । भारतको विद्युत् क्षमता ३ लाख ४० हजार मेगावाटको छ । त्यसैले सानो खोला जसरी ठूलोमा मिसिएपछि ठूलो खोलाकै प्रवाहमा बग्दछ, त्यस्तै हो विद्युत्को प्रणाली पनि । यो अवस्था भनेको जतिबेला पनि बिजुली तान्न र दिन सकिने अवस्था हो प्राविधिक हिसाबले । यस्तो अवस्थामा फ्रिक्वेन्सी, भोल्टेजजस्ता प्राविधिक पक्षमा सुधार हुन्छ । तर, विद्युत् खरिद सम्झौताअनुसार चल्न सक्यो भने यस्तो व्यवस्था राम्रो हो । 

नेपालको विद्युत् माग, आपूर्ति र वितरणमा पनि भारतको प्रत्यक्ष नियन्त्रण छ हैन ? 

यसमा शंकै छैन । पूरै भारतको नियन्त्रणमा छ । अहिले लोडसेडिङ आंशिकरूपमा नहुनुका पछाडि भारतबाट आएको बिजुली नै हो । त्यही उद्योगहरूमा पनि लोडसेडिङ नगर्ने हो भने भारतबाट अहिलेको सिजनमा ७ सय मेगावाट विद्युत् आपूर्ति गर्नुपर्दथ्यो । पूर्वाधार भएको भए सायद त्यो बिजुली पनि दिन्थ्यो भारतले । भारत आफ्नो नियन्त्रणमा राख्न चाहन्छ । त्यसैले उसले कहिले विद्युत् खरिद सम्झौताको कुरा गर्छ ,कहिले ‘टेक एण्ड पे’ पोलिसी भन्छ । 

आगामी केही वर्षमै वर्षामा आवश्यकताभन्दा धेरै बिजुली उत्पादन हुने र हिउँदमा बिजुली अपुग हुने अवस्थाका पछाडि हामीकहाँ जलासययुक्त योजना नभएर हो भनिन्छ । किन नेपालमा जलासययुक्त योजना बनाउन ढिकासुस्ती ? 
जलासययुक्त योजनामा हामी पछाडि परेका हौं, ढिलो भएको हो त्यस्ता योजना निर्माण हुन । पश्चिम सेतीको कुरा गर्दा २० वर्ष जति भयो कुरा मात्र भएको, काम भएको छैन । बुढी गण्डकीको हालत देखिँदै छ । खासमा जलासययुक्त योजना ठूला हुन्छन्, धेरै खर्च लाग्ने । २००,४०० अर्ब पैसाको कुरा आउँछ । नेपालमा ७÷१० वटा योजनाका बारेमा कुरा भएका छन् । अध्ययन भएका छन् । तर, काम राम्रोसँग अगाडि बढेको देखिँदैन । पश्चिम सेती, बुढीगण्डकी, नेसनल गड, उत्तरगंगा,  दूधकोशीजस्ता ठूला जलासययुक्त आयोजना कार्यान्वयनमा जान सकेको अवस्थामा हामी हिउँद वर्षा सधैँ विद्युत्मा आत्मनिर्भर हुनसक्छौं । हामी अध्ययनमै छौं, यी योजनाको ।

तपार्इं हार्डड्रोबाट अन्यन्त्र मोडिनु भएको हो ? कुन क्षेत्रमा सक्रिय हुनुहुन्छ धेरैजसो ? 

अहिले हामी अगाडि बढेको क्षेत्र क्यापिटल मार्केट अर्थात् सेयर बजारमा हो । नेपालमा यो बजार निकै तीव्ररूपमा अगाडि बढेको छ । सेयर बजारमा करिब १५ अर्ब डलरको लगानी छ । नेपालको कुल जिडिपी २२ अर्ब डलरमध्ये क्यापिटल मार्केटमै १५ अर्ब छ । अहिले सिमेन्टजस्ता उद्योगहरू पनि सेयर बजारमा आउन खोज्दैछन् । 

हाम्रो बजारको आकार सानो छ, अर्थतन्त्र सानो छ, त्यसैले बाह्य बजारसँग यो जोडिएको छैन । बाह्य सेयर बजारसँग तुलना गर्न मिल्दैन । हाम्रो सेयर बजार आन्तरिक मात्र हो । जहाँसम्म यसलाई अर्थतन्त्रको सूचक होइन भनिन्छ ।

हाम्रो सेयर बजार संसारका अन्य सेयर बजारभन्दा आइसोलेटेड छ र सेयर बजार अर्थतन्त्रको सूचक बन्न सकेको छैन भन्नेहरू छन् । तपार्इंको विश्लेषण के हो ? 

हाम्रो बजारको आकार सानो छ, अर्थतन्त्र सानो छ, त्यसैले बाह्य बजारसँग यो जोडिएको छैन । बाह्य सेयर बजारसँग तुलना गर्न मिल्दैन । हाम्रो सेयर बजार आन्तरिक मात्र हो । जहाँसम्म यसलाई अर्थतन्त्रको सूचक होइन भनिन्छ । त्यस्तो होइन । सेयर बजारमा जो जो आएका तिनको यो सूचक हो । सेयर बजारमा बैंकहरू आएका छन्, इन्स्योरेन्स कम्पनी आएका छन् । बजारमा आएका कम्पनीको हकमा यो सूचक हो । जो बजारमा आएको छैन त्यसको सूचना सेयर बजारले दिने होइन । बैंक, इन्स्योरेन्स, जो जो आएका छन् ती सबैको राम्रो छ । राम्रो मुनाफा छ । डाइड्रोपावर पनि भर्खर बजारमा आएको छ त्यसको आफ्नै बजार छ, त्यो त्यति राम्रोसँग अगाडि बढ्न सकेको छैन । हामी अहिले चिलिमे डाइड्रोपावरलगायतका सबै सेक्टरमा छौं । क्यापिटल मार्केटमा पैसा फल्न धेरै समय लाग्दैन । जस्तो हाइड्रोमा पैसा फल्न १०÷२०  वर्ष लाग्छ भने क्यापिटल मार्केटमा ५ वर्षमै पैसा फल्छ । जस्तो ३० वर्षअघि नबिल बैंकमा ६ सय लगानी गर्ने मानिस अहिले ३० लाखको मालिक बनेका छन् । सेयर बजार भनेको व्यापार भर्सेज मनी हो  । लगानी भर्सेज मनी हो । सेयर बजार नेपालका लागि नौलो क्षेत्र हो । अर्थतन्त्रमा यो नयाँ मानिन्छ । तर यसलाई दिनुपर्ने जस्तो  महŒव दिइएको छैन । सेयर बजारबारे कतिपयले जुवाको अखडा भने । त्यो होइन । कहिले भ्याट लगाउने भनिन्छ । कहिले के गर्ने भनिन्छ । भारतमा सून्य ट्याक्समा सेयर बजार चल्छ । भारतमा पहिलापहिला सुनमा लगानी गर्नेहरू अहिले यो क्षेत्रमा आएका छन् । हामीकहाँ भने जुवाको खाल भनेर यसलाई पन्छाइन्छ । 

सेयर बजार पछिल्ला केही महिनादेखि ओरालो लागेको लाग्यै छ नि । के भन्नुहुन्छ ? 

सेयर बजार रबरको बल जस्तै हो । जसरी सतहमा बल परेपछि उफ्रन्छ त्यस्तै हो सेयर बजार पनि । कति बल लगाएर बल भुइँमा पछारेको छ, भुइँको सतह कति कडा छ, त्यसअनुसार सेयर बजार उफ्रने हो । यो जुवाको अखडा पनि होइन र अनुत्पादक क्षेत्र पनि होइन । बैंकहरू सेयर बजारमा आएकै कारण अगाडि बढेका छन् । बंैकमा १० करोड लगानी गर्नेहरू अरबमा पुगेका छन् । 

तपार्इंहरू रियलस्टेट बिजनेसमा पनि हुनुहुन्छ ? के छ अवस्था ? 

हामी हाउजिङमा छौं । अहिले चारवटा हाउजिङमा काम भइरहेको छ । गोदाबरीमा १२० रोपनीमा शिवम् हाउजिङको काम भइरहेको छ, त्यो पञ्चकन्या ग्रुप र सिइ गु्रपसँग मिलेर काम हुँदैछ । त्यस्तै सीतापाइलामा इलाइट हाउजिङको काम हुँदैछ । हात्तीवनमा पवित्र हाउजिङको काम भइरहेको छ । 

उद्योगको अवस्था ? 

लामो समयदेखि त्रिशक्ति केवल सञ्चालनमा छ । नेपालमा उद्योगमा उत्तर र दक्षिणको ठूलो बजारको प्रभाव पर्छ । त्यति धेरै सम्भावना भएको क्षेत्र होइन उद्योग । सिमेन्टजस्ता स्थानीय कच्चा पदार्थमा आधारित उद्योगको सम्भावना राम्रो छ । 

धेरै क्षेत्रमा सक्रिय हुनुहुन्छ । कसरी व्यवस्थापन गर्नुहुन्छ सबै कुरा ? 

म म्यानेजमेन्टमा विश्वास गर्ने मान्छे हो । ८ घण्टा अफिसमा बसेको रेकर्ड छैन । मेरो सरकारी कार्यालय, विभिन्न संघसंस्थामा आबद्धताको कुरा छ । त्योभन्दा अफिसमा आफू बसेर काम हुने भन्ने होइन । आफ्ना सब ओर्डिनेटलाई जिम्मेवारी दिने हो । प्रत्येक साता रिभ्यु मिटिङ हुन्छ । नयाँ कामको थालनीका काम कुरा हुन्छन् । व्यवस्थापनमा समय अनि पैसा दुवै लगानी हो । समय सीमित छ, २४ घण्टाभन्दा छैन प्रत्येक दिन । लगानी भन्नेकुरा असीमित छ । मैले गर्ने काम २ जना, ४ जना, ६ जना, जति आवश्यक छ त्यति मानिस राखेर गर्ने हो । 

उद्योग व्यापार पारिवारिक लिगेसी हो ? 

व्यापार पारिवारिक हो । व्यापारबाट उद्योग तथा अन्य क्षेत्रमा लगानी गर्ने काम मबाट सुरु भएको हो । हामी सफल व्यापारिक परिवार भनिथ्यांै । पारिवारिक मान्यता के हो भने म परिवारलाई ७० प्रतिशत भ्यालु दिन्छु भने बाँकी ३० प्रतिशत व्यापार व्यवसायलाई । परिवार ठिक छैन भने अरू सबै सफलता असफलमा गणना हुन्छ । पारिवारिक सम्बन्ध, परिवार ठिक छ भने अरू असफल कुरा पनि सफल भएर जान्छन् । म चिन्ता र चिन्ताको विषय भनेर छुट्याउँछु । जस्तो काठमाडौंको बाटो धुलोमुलो छ, सडक भत्किएको छ । यस्तो सडकका बारेमा मेलै चिन्ता गरेर केही हुँदैन । म यस्ता विषयमा चिन्तन गर्छु, बाटोका बारेमा सरकारलाई घचघच्चाउँछु, बाटोका बारेमा आफ्नो ठाउँबाट आवाज उठाउँछु । 

दैनिकी कसरी चल्छ तपाईंको ? 

शुक्रबार मेरो सामाजिक दिन हो । हामीले वृद्धाश्रममा सहयोग गरेका छौं, स्कुललाई सहयोग गरेका छौं । गाई पालन छ । बन्दीपुर जो हाम्रो पुर्खौली घर । त्यहाँको घरजमिन बन्दीपुर कलेजलाई दिएका छौं । मातातीर्थमा वृद्धाश्रम चलाएका छौं । म शुक्रबार सामाजिक क्षेत्रमै हुन्छु । समय भनेको आफ्नो नियन्त्रणमा हुँदैन । समाज र व्यवसायको आवश्यकताअनुसार समय दिने हो । 

कस्तो खानपिनमा रुचि छ ? 

बिहान हेल्दी ब्रेकफास्ट खाने, लन्च पछि अपराह्न दिउँसो सामान्य खाने र डिनर नखाने मेरो बानी छ । बिहान ४ः३०, ५ बजे उठिसकेको हुन्छु । पार्टी छैन भने राति ८ बजे नै सुत्छु । पार्टीहरूमा जान असाध्यै गाह्रो लाग्छ । भगवान्सँग प्रार्थना गर्छु कसैले नडाकोस् भनेर । त्यै पनि सामाजिक कार्यक्रम, विवाह, व्रतबन्ध भइरहेका हुन्छन् । निम्तो आइरहेको हुन्छ । जान नपरे हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ । कारण, उही मान्छे, उनै कुरा, उही होटल, उही खाना र । नयाँ केही हुँदैन । 

तपाईंको परिवारबारे बताउनुस् न ? 
मेरी पत्नी विमला वैद्य दन्त चिकित्सक हुन् । छोरी निविता एमबीए सकेर मेरो काममा सघाउँदैछन् । छोरा चेतन दिल्लीमा मेकानिकल इन्जिनियरिङ गर्दैछन् । 

भावी योजना ?

हामी रिटायर्ड जीवनतिर छौं । कामै नगर्ने भन्ने होइन, व्यापारिक, व्यावसायिक काम नगर्ने, सामाजिक क्षेत्रमा सक्रिय रहने । म ५५ वर्षको भएँ । अबको ५ वर्षपछि स्वतः अवकाशको अवस्था आउँछ । स्वतः मेरो रिटायर्ड लाईफ, त्यसबेला अवश्य जीवनशैलीमा परिवर्तन हुन्छ ।







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

रायमाझीको ‘हेर यी आँखामा’ सार्वजनिक

रायमाझीको ‘हेर यी आँखामा’ सार्वजनिक

रेडियो नेपालका अंग्रेजी समाचार बाचक तथा प्रसिद्ध गायक महेन्द्र रायमाझीको आवाजमा रहेको ‘हेर यी आँखामा’ बोलको गीतको म्युजिक भिडियो सार्बजनिक...

आलियासँग कहिले विहे गर्छन् रणवीर ?

आलियासँग कहिले विहे गर्छन् रणवीर ?

बलिउडमा रणवीर कपुर र आलिया भट्टको जोडी अहिले चर्चामा छ। दुबैले प्रेम सम्बन्धलाई स्वीकार गरिसकेका छन्। अब दुबैबीच विहे कहिले...

'आयो गयो फेरियो व्यवस्था, आफ्नो भने उस्तै छ अवस्था'

‘आयो गयो फेरियो व्यवस्था । आफ्नो भने उस्तै छ अवस्था ।। कल्ले के गर्छ ? पाय‘सी सबैले आफ्नै पेट भर्छ...

लेखिका प्रियंका

लेखिका प्रियंका

हलिउड टेलिभिजन सो ‘क्वान्टिको’को पछिल्लो श्रृंखलाबाट विवादमा तानिएकी बलिउड नायिका प्रियंका चोपडाले सन् २०१९ मा ‘अनफिनिस्ड’ नामक पुस्तक पाठकमाझ ल्याउने...