"
जीवन सूत्र

पुनर्ताजगीका पाँच विधि

बिहिबार, १८ माघ २०७४, १४ : ५८ नागरिक


एल.पि. भानु शर्मा, प्रा. प्राध्यापक, पोखरा विश्वविद्यालय एवं जीवन विकास विशेषज्ञ

हामी दिनभरि बडो मिहिनेतका साथ कार्यालयमा काम गर्छाैं । निश्चित समयपछि काम गरेर घर फर्कंदा हामी आफू मात्र घर फर्केका हुँदैनौँ । हामीसँगै कार्यालयमा भएका गतिविधि, चिन्ता, तनाव, अशान्ति अथवा काम गर्दाका रमाइलो पनि सँगै घर फर्केका हुन्छन् । जसरी बिहान हामी जोस, जाँगर, हर्ष, उमंगका साथ कार्यालय गएका हुन्छौँ, काम सकेपछि त्यो जोस, जाँगर, हर्ष, उमंग किन रहँदैन त ? किन हामी चिन्तित एवं थकित मुद्रामा घर फर्कन्छौँ त ?

एक अनुसन्धानले भन्छ, दुई तिहाई तनाव कर्मचारीले कार्यालयबाट घर लिएर जान्छ । त्यस्तै ७५ प्रतिशत कर्मचारीको तनाव सहकर्मीको कारणबाट हुन्छ । अब यसबाट आफू कसरी बच्ने त ? सधैँ पुनर्ताजगी अर्थात् शरीरमा र मनमा कसरी पुनर्ऊर्जा भर्ने त ? हामीले केही विधि अपनायौँ भने हामी आफूलाई पुनर्ताजगी गर्न सक्छौँ । यस लेखमा सबैले सहजै गर्न सकिने केही विधिबारे उल्लेख गरिन्छ । जुन विधि काम गरेर थकित भएकालाई, स्कुल÷क्याम्पसमा अध्ययन गरेर थकित भएकालाई अति नै उपयोगी सिद्ध हुनेछ ।

१. तनाव कम लिने गरी काम गर्ने

हामीमध्ये अधिकांशको बानी के हुन्छ भने काम देख्यो कि तनाव लिन्छौँ । चिन्ता लिएर काम गर्ने बानी हामीमा हुन्छ । काम कहिले सकिएला भनेर हतास मानसिकतामा काम गर्ने गर्छौं तर हामीले बुझ्नुपर्ने कुरा के छ भने जो मान्छे सफल हुन्छ, ऊ हतासिएर कामलाई तनावमा लिएर सफल भएको हुँदैन । जसले कामलाई उत्सव ठानेर समापन गर्छन्, उनीहरु सफल भएका छन् । उनीहरु कामलाई तनाव लिएर गर्दैनन् । कामलाई तनावका रुपमा नलिई सिर्जनात्मक कलाहरुको लगानी गर्छन् । जस्तै स्टिभ जब्स, वारेन बफेट, बिल गेट्स, विनोद चौधरी आदि जति पनि ठूला उद्योगपति व्यवसायी भएका छन्, ती सबैलाई कामले तनाव होइन सिर्जनात्मक कला छर्ने विधाका रुपमा लिन्छन् । त्यसकारण हामी सबैले कामलाई बिना तनाव काम गर्ने, आफूमा तरोताजापन ल्याउने, कामलाई उत्सव मनाएर गर्ने खुबीको विकास गर्न जरुरी छ । काम त चिन्ता लिने कुरा होइन, काम त नयाँ–नयाँ तरिका अपनाएर समापन गर्ने कुरा हो ।

२. कामलाई प्रेम गर्ने

हामीलाई काम गरिसकेपछि लाग्ने थकाई आधा कामको कारण लाग्छ भने आधा थकाई कामलाई प्रेमपूर्वक नगर्नाले लाग्छ । त्यसकारण आफूले गर्ने कामलाई प्रेमपूर्वक गर्न सक्नुपर्छ । तपाईं–हामी जुनसुकै पेसामा भए पनि त्यस पेसालाई धेरैभन्दा धेरै प्रेम गर्नुस् । त्यही कामको बारेमा नयाँ–नयाँ कुरा थाहा पाउनुस् । कसरी नयाँ–नयाँ तरिका र आइडिया पत्ता लगाउने भनेर काममा मग्न हुनुस् । यसले गर्दा काममा प्रेममा बस्छ । जति ध्यान दिनुहुन्छ, त्यति नै प्रेममा पर्दै जानु हुन्छ । हामीले बुझ्नुपर्ने कुरा के हो भने यो युग भनेको कर्मको युग हो । जसले कर्मलाई चिन्छ, ऊ अवश्य सफल हुन्छ । आफूलाई मनपर्ने कर्म गर्नुस् अनि त्यो कर्मलाई भरपुर प्रेमका साथ गर्नुस्, सफलता खोज्न कहीँकतै जानु पर्दैन । सफलता नै तपाईंलाई खोज्दै आइपुग्छ । जसले कर्म गर्न अल्छी गर्छ, कर्मलाई प्रेम गर्दैन, ऊ नै भविष्यको असफल व्यक्ति हो ।

३. उमंग, उत्साह र प्रेमका साथ घर फर्कने

अधिकांशको बानी के हुन्छ भने घर फर्कने बित्तिकै कराउने झर्कोफर्को गर्ने हुन्छ । जस्तो कि यो कोठामा बत्ती किन बालेको ? केटाकेटी किन नपढेको ? घरको मान्छे कता गएको ? यो काम किन नगरेको ? आदि इत्यादि भनेर कराउने बानी हुन्छ । जहिले पनि घर छिर्दा नकारात्मक कुरा औँल्याउनु हुँदैन । बिग्रेको कुरामा कराउँदै नकराउने भनेको होइन तर घर जाने बित्तिकै नकराउने । यसरी कराउँदा हामीमा नकारात्मक कुरा थपिदै जान्छ । घर तथा कार्यालयको तनावले हामी थकित महसुस गर्छाैं । जसले गर्दा हामीलाई भारी महसुस हुने गर्छ ।

त्यसकारण घर फर्कने बित्तिकै पहिले राम्रो कुरा गर्नुुपर्छ । घर हाम्रालागि मन्दिर हो । जसरी मन्दिरमा प्रवेश गर्ने बेला हामी प्रफुल्लित हुन्छौँ, त्यसरी नै घर प्रवेश गर्दा प्रफुल्लित हुने गर्नुपर्छ । परिवारका सदस्य, केटाकेटी, श्रीमती वा श्रीमान्, बा–आमा सबैसँग खुल्लमखुल्ला कुरा गर्ने गर्नुपर्छ । खुला हृदयले कुरा गर्दा तनाव कम हुन्छ । खुला हृदयले नबोल्ने मानिसमा पीडा, छटपटी बढी हुन्छ । त्यसकारण खुला हुन सक्नुपर्छ । परिवारका सदस्यसँग सिकेका कुरा आदान–प्रदान गर्ने, अरुको पनि सुन्ने, राम्रा–नराम्रा काम गर्दा भएका सफलता–असफलता पनि भन्ने गर्नाले घरका केटाकेटीले पनि सबै कुरा सिक्दै हुर्कन्छन् । जसले गर्दा भोलि उनीहरुले काम गर्दा हुने गाह्रो–अप्ठ्यारो सबै महसुस गर्न तम्तयार भएका हुन्छन् । जस्तोसुकै अवस्थामा पनि भिड्न सक्ने हुन्छन् । कुरा सेयर गर्नाले खुसी उमंगित हुनाले आफूलाई त फाइदा हुन्छ नै अरु सबैलाई फाइदा हुन जान्छ ।

४. प्रशस्त मात्रामा पानी पिउने

विज्ञानले के भन्छ भने कम पानी पिउनेलाई कुनै पनि कुराले बढी तनाव दिन्छ । त्यसकारण कार्यालयमा रहँदा होस् या घरमा वा अन्य बाहिर रहँदा किन नहोस्, हामीलाई चाहिने पानी प्रशस्त मात्रामा पिउनु पर्छ । कार्यालयबाट घर फर्केपछि पनि प्रशन्न मुद्रामा आरामका साथ आवश्यकता अनुसारको चिसो, तातो तथा मनतातो पानी पिउने गर्नुपर्छ । पानीले हामीलाई सदा तरोताजा राख्न भरपूर सहयोग गर्छ ।

५. लामो र गहिरो श्वास लिने

तनाव बढी भएको बेला मानिसले छिटो–छिटो श्वास लिन्छ । अझ भनौँ हतासिएको बेला, आत्तिएको बेला छिटो–छिटो श्वास लिन्छ । जस्तो कि कुनै विद्यार्थीलाई गाह्रो लाग्ने विषयको परीक्षा छ भने उसको श्वासको गति बढ्न थाल्छ । त्यस्तै हामीलाई असहज लाग्ने परिस्थितिमा पनि श्वासको गति बढ्न थाल्छ । यस्तो अवस्थामा होसपूर्वक काम गर्न पनि कठिन हुन्छ । तनाव कम गर्न तथा पुनर्ऊर्जा भर्नका निम्ति श्वासको गतिलाई बढाउनुपर्छ । लामो र गहिरो श्वास लिनुपर्छ । जसले हामीभित्र सबै कोशिकामा अक्सिजन पु¥याइदिन्छ र हामी ऊर्जावान् भएको महसुस गर्न सक्छौँ ।

त्यस्तै घर फर्किएपछि हामीले स–साना योगाभ्यास गर्दा पनि पुनर्ताजगी प्राप्त गर्न सकिन्छ । जस्तो नमस्कार प्राणायाम र विज प्राणायम । यी दुई विधि शरीर थाकेको बेलामा, तनाव भएको बेलामा गरिने सर्वोत्कृष्ट विधि हुन् । नमस्कार प्राणायम गर्दा झ्याल खुल्लै राख्ने, जसले गर्दा हावा आउजाउमा बाधा नहोस् । कान्छी र जेठी औँलाबाहेक अरु तीन औँला जोड्ने, श्वास माथि जति तान्न सकिन्छ तान्ने अनि जति सकिन्छ त्यति फाल्ने । श्वास फाल्दा दुवै हात जोडिन्छन् । सुरुमा श्वासको गति ढिलो त्यसपछि केही छिटो–छिटो बढाउँदै लैजाने । यो प्रक्रिया निरन्तर १० मिनेटसम्म चालु राख्ने । त्यसपछि लगत्तै ५ मिनेट आरामका साथ सुखासान वा शवासनमा बस्ने । विज प्राणायम गर्दा गहिरो श्वास लिने सकेसम्मको श्वास फाल्ने यो निरन्तर पाँच मिनेट गर्ने यसरी १५ मिनेट आफूलाई समय दियौँ भने हामी पुनर्ताजगी प्राप्त गर्न सक्छौँ ।  (प्रजु पन्तसँगको कुराकानीमा आधारित)







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

रोमियो र मुनासँग बादी बदिनी

रोमियो र मुनासँग बादी बदिनी

साउनको पहिलो साता र दोस्रो साता रिलिज हुने दुई फिल्म ‘रोमियो एन्ड मुना’ र ‘पण्डित बाजेको लौरी’को ट्रेलर सार्वजनिक भएको...

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

राजधानीमा आयोजना गरिएको ‘मिष्टर एण्ड मिस एसइई अफ द इयर २०१८’ को उपाधि अर्पण राई र आर्या पुडासैनीले जितेका छन्।

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

अर्पण र आर्या मिष्टर एन्ड मिस एसइई

राजधानीमा आयोजना गरिएको ‘मिष्टर एण्ड मिस एसइई अफ द इयर २०१८’ को उपाधि अर्पण राई र आर्या पुडासैनीले जितेका छन्।

रायमाझीको ‘हेर यी आँखामा’ सार्वजनिक

रायमाझीको ‘हेर यी आँखामा’ सार्वजनिक

रेडियो नेपालका अंग्रेजी समाचार बाचक तथा प्रसिद्ध गायक महेन्द्र रायमाझीको आवाजमा रहेको ‘हेर यी आँखामा’ बोलको गीतको म्युजिक भिडियो सार्बजनिक...