मध्यपूर्वमा जारी युद्ध अन्त्य गर्ने उद्देश्यका साथ अमेरिका र इरान एउटा ऐतिहासिक सम्झौताको अन्तिम चरणमा पुगेका छन्।
पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शेहबाज शरीफले दुवै देश सम्झौताको मस्यौदा (शब्दावली) मा सहमत भएको र मध्यस्थकर्ताहरूले यसलाई अन्तिम रूप दिन दुवै पक्षसँग काम गरिरहेको जानकारी दिएका छन्। शरीफका अनुसार अमेरिका र इरान 'अन्तिम सहमति भएको पाठ' मा पुगेका छन्। यस मध्यस्थता प्रयासमा पाकिस्तानले नेतृत्वदायी भूमिका खेलिरहेको छ। सामाजिक सञ्जाल एक्समा लेख्दै शरीफले भनेका छन्, ‘शान्ति अहिले जस्तो नजिक कहिल्यै भएको थिएन।’
यस हप्ता इरानले अमेरिका र इजरायलसँग तीन दिनसम्म गरेको गोलाबारीपछि वार्ताले यो सकारात्मक मोड लिएको हो। उक्त गोलाबारीका कारण मध्यपूर्वमा पूर्ण स्तरको युद्ध भड्किने खतरा बढेको थियो।
इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले पनि एक्समा पोस्ट गर्दै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई मेन्सन गरेर सम्झौता ‘कहिल्यै पनि यति नजिक नभएको’ बताएका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले पनि अराघचीको पोस्ट आफ्नो सामाजिक सञ्जालमा सेयर गर्दै हालैका हप्ताहरूमा दुवै देश सम्झौताको केन्द्रमा रहेको उल्लेख गरेका थिए। इरानको सरकारी टेलिभिजनका अनुसार दुवै पक्ष लेबनानसहित सबै मोर्चामा युद्ध अन्त्यको घोषणा गर्ने प्रारम्भिक सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्न प्रयासरत छन्।
फेब्रुअरी २८ देखि अमेरिका र इजरायलले सुरु गरेको यो युद्धले मध्यपूर्वलाई अशान्त बनाएको छ भने फारसी खाडीबाट हुने तेल र प्राकृतिक ग्यासको ढुवानी ठप्प पारेको छ। यद्यपि, अप्रिल ७ देखि त्यहाँ एउटा नाजुक युद्धविराम लागू छ।
विदेशमन्त्री अराघचीका अनुसार प्रारम्भिक सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको ६० दिनभित्र इरानको आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित सर्तहरूलाई अन्तिम रूप दिइनेछ। अमेरिका र इजरायललाई इरानले आणविक हतियार बनाउन सक्ने डर छ, जुन उनीहरूका अनुसार युद्धमा जानुको मुख्य कारण थियो। तर, तेहरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि मात्र भएको दाबी गर्दै आएको छ।
एक वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीका अनुसार नयाँ सम्झौता लागू भएपछि तेहरानको अत्यधिक समृद्ध युरेनियम नष्ट गर्ने वा हटाउने प्रक्रिया सुरु हुनेछ। सम्झौता पछिको ६० दिनको अवधि यसैको प्राविधिक विवरण तयार गर्न प्रयोग गरिनेछ।
युद्धका कारण तेल र ग्यास ढुवानीको मुख्य मार्ग ‘होर्मुज जलमार्ग’ बन्द हुँदा विश्वभर इन्धन र खाद्यान्नको मूल्य बढेको छ। अमेरिकी अधिकारीका अनुसार नयाँ सम्झौतामा यो जलमार्ग पुनः खोल्ने प्रावधान छ।
इरानले युद्धको समयमा त्यहाँ गुड्ने जहाजहरूसँग ‘टोल कर’ लिने प्रणाली लागू गरेको थियो, जसलाई अमेरिकाले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको उल्लङ्घन भनेको छ। अराघचीले भने, ‘यसमा लागतहरू समावेश हुनेछन् र ती लागतहरू तिर्नै पर्छ।’ क्षेत्रीय अधिकारीहरूका अनुसार यो सम्झौतासँगै इरानमाथिको प्रतिबन्ध चरणबद्ध रूपमा हट्ने र रोक्का गरिएको इरानी सम्पत्ति फुकुवा हुने अपेक्षा गरिएको छ। सम्झौताको अनुमोदनपछि आगामी दिनमा हस्ताक्षर समारोह हुनेछ।
यस वार्तामा इजरायल भने सहभागी छैन। इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले आफूहरू यो सम्झौताको पक्ष नरहेको प्रष्ट पारेका छन्। यद्यपि, उनले ट्रम्प र आफूबीच इरानसँग आणविक हतियार हुनुहुँदैन भन्ने कुरामा ‘पूर्ण सहमति’ रहेको बताए।
इजरायली रक्षामन्त्री इजरायल काट्जले इजरायलले इरानविरुद्ध स्वतन्त्र रूपमा कदम चाल्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनले इजरायल लेबनान, सिरिया, गाजा र पश्चिमी किनारका कब्जा गरिएका क्षेत्रहरूबाट पछि नहट्ने स्पष्ट पारेका छन्। मार्चदेखि इजरायलले लेबनानमा इरान समर्थित मिलिसिया समूह हेजबुल्लाहसँग लडाइँ गरिरहेको छ।
क्षेत्रीय अधिकारीहरूका अनुसार यो शान्ति सम्झौता गराउन मुख्य भूमिका पाकिस्तानका सेना प्रमुख फिल्ड मार्शल असीम मुनीरको नेतृत्वमा भइरहेको छ। यस मध्यस्थता प्रयासलाई साउदी अरेबिया, टर्की, इजिप्ट र कतारको बलियो समर्थन रहेको छ। एजेन्सी
प्रकाशित: ३० जेष्ठ २०८३ ०८:१९ शनिबार