इरान, अमेरिका र इजरायलबीच जारी युद्धको बीचमा कूटनीतिक पहलहरू तीव्र हुँदै गए पनि समग्र अवस्था अझै अन्योलपूर्ण र तनावग्रस्त बनेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग वार्ता भइरहेको र सकारात्मक प्रगति भएको दाबी गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आशा जागेको छ। तर, इरानले औपचारिक वार्ता भइरहेको स्वीकार नगरेपछि वास्तविक अवस्था के हो भन्नेबारे स्पष्टता आउन सकेको छैन।
१५–बुँदे प्रस्ताव र मध्यस्थ प्रयास
अमेरिका सरकारले इरानलाई १५ बुँदे प्रस्ताव पठाएको जानकारी सार्वजनिक भएको छ। उक्त प्रस्ताव पाकिस्तानमार्फत इरानसम्म पुर्याइएको बताइएको छ, जसले सम्भावित वार्ताको वातावरण तयार गर्न भूमिका खेलिरहेको छ। पाकिस्तानसँगै इजिप्ट र खाडी क्षेत्रका अन्य देशहरू पनि पर्दा पछाडि कूटनीतिक पहलमा संलग्न छन्। मुख्य उद्देश्य युद्धविराम कायम गर्नु र दीर्घकालीन समाधानको बाटो खोल्नु हो।
युद्ध अझै जटिल बन्दै
यस्तो प्रयासका बाबजुद युद्धको अवस्था झन् जटिल बन्दै गएको छ। इरानले ‘पूर्ण विजय नआउन्जेल लड्ने’ अडान लिएको छ भने इजरायलले पनि आक्रमण जारी राख्ने सङ्केत दिएको छ। अमेरिकाले समेत मध्यपूर्वमा थप सैनिक पठाउने तयारी गरिरहेको छ, जसले कूटनीतिक पहलसँगै सैन्य दबाब बढाइरहेको देखिन्छ।
सम्भावित वार्ताका संवेदनशील मुद्दा
संभावित वार्ताका मुख्य विषयहरू अत्यन्त संवेदनशील छन्। अमेरिकाले इरानको आणविक कार्यक्रम नियन्त्रणमा ल्याउने, क्षेप्यास्त्र क्षमता घटाउने र क्षेत्रीय समूहहरूलाई दिँदै आएको समर्थन रोक्नुपर्ने माग राखेको छ। तर, इरानले यी विषयहरूलाई आफ्नो राष्ट्रिय अधिकारसँग जोड्दै आएकोले सहमति जुटाउन निकै कठिन देखिएको छ।
हर्मुज जलमार्गको महत्व
युद्धको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हर्मुज जलमार्ग हो, जुन विश्वको प्रमुख तेल आपूर्ति मार्ग मानिन्छ। इरानले यस क्षेत्रमा नियन्त्रण कडा बनाउँदा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा अवरोध आएको छ र तेलको मूल्यमा तीव्र उतारचढाव देखिएको छ। यसले विश्व अर्थतन्त्रमा समेत दबाब सिर्जना गरेको छ।
जारी आक्रमण र मानवीय प्रभाव
दुवै पक्षबाट आक्रमण जारी नै रहेका छन्। इरानले इजरायल तथा खाडी क्षेत्रका केही स्थानहरूमा मिसाइल र ड्रोन आक्रमण गरिरहेको छ भने इजरायलले इरान र लेबनानमा हवाई आक्रमण गरिरहेको छ। यी घटनाहरूले सर्वसाधारणको ज्यान जाने र पूर्वाधारमा ठूलो क्षति हुने क्रम बढाएको छ।
रणनीतिक विश्लेषण
विशेषज्ञहरूका अनुसार हालको अवस्था ‘दोहोरिएको रणनीति’ जस्तो देखिन्छ, जहाँ एकातर्फ वार्ताको प्रयास भइरहेको छ भने अर्कोतर्फ युद्धलाई निरन्तरता दिइएको छ। यस्तो परिस्थितिमा कुनै पनि सानो घटना वा निर्णयले द्वन्द्वलाई अझ ठूलो स्वरूप दिन सक्ने जोखिम रहेको छ।
शान्ति वा दीर्घकालीन द्वन्द्व?
इरान–अमेरिका युद्ध अहिले निर्णायक मोडमा पुगेको छ। कूटनीतिक प्रयास सफल भए शान्तिको बाटो खुल्न सक्छ, तर असफल भए यो द्वन्द्व अझ व्यापक र दीर्घकालीन बन्न सक्ने सम्भावना उच्च रहेको छ।एपी
प्रकाशित: ११ चैत्र २०८२ १७:४२ बुधबार