यस वर्ष फ्रान्सले दोस्रो विश्वयुद्धपछिको कुनै पनि समयभन्दा बढी डढेलोको क्षति बेहोरेपछि आगलागीको कारणबारे बहस चर्किएको छ।

भीषण गर्मी, लामो खडेरी र जलवायु परिवर्तनका कारण आगो फैलिन सहज बनेको भए पनि फ्रान्सेली अधिकारीहरूले अधिकांश डढेलो मानिसकै गतिविधिबाट सुरु भएको बताएका छन्।

फ्रान्समा भएका डढेलोमध्ये करिब १० मध्ये नौ वटा मानिसकै कारण सुरु भएको अभिलेखले देखाएको छ। यही आधारमा सरकारले आगजनी वा लापरवाहीबाट आगो लगाउनेहरूमाथि कारबाही तीव्र बनाएको छ। तर यति ठूलो संख्यामा पक्राउ गरिएको विषयमा कानुनी विज्ञहरूले भने प्रश्न उठाएका छन्।

फ्रान्सको आन्तरिक मन्त्रालयका अनुसार जानाजानी वा दुर्घटनावश आगलागी सुरु गरेको आरोपमा ४२० जना पक्राउ परेका छन्। पक्राउ पर्नेमा १६६ जना नाबालिग छन्।

दक्षिण–पूर्वी फ्रान्सको वार क्षेत्रमा एक २३ वर्षीय पुरुषले पाँच दिनको अवधिमा जानाजानी १० वटा आगो लगाएको आरोप लागेको छ। दोषी ठहरिएमा उनलाई १५ वर्षसम्मको जेल सजाय र १५०,००० यूरोसम्म जरिवाना हुन सक्छ।

केही अभियुक्तलाई पक्राउपछि छिट्टै मुद्दा चलाएर सजायसमेत सुनाइएको छ। भोसज क्षेत्रमा पर्ने राओन–ला–उएटापे जंगलमा तीन पटक आगो लगाएको आरोप लागेका एक व्यक्तिलाई तीन वर्षको जेल सजाय सुनाइएको छ। घटनामा केही वर्गमिटर वनस्पति मात्र जलेको बताइएको छ।

तर सबै मुद्दामा अधिकारीहरूको कडा रवैयालाई उचित मानिएको छैन। चुरोटको ठुटो फ्याँकेको आरोपमा एक घरबारविहीन व्यक्ति र गम्भीर अटिजम भएका अर्का व्यक्तिलाई जेल सजाय सुनाइएको बताइएको छ। यस्ता घटनाले पक्राउ र अभियोजनको मापदण्डबारे थप प्रश्न उठाएको छ।

आगलागीसम्बन्धी धेरै मुद्दामा अभियुक्तको पक्षमा वकालत गरिसकेकी मुरिएल गेस्टासले पक्राउको संख्या देखेर आफू छक्क परेको बताएकी छन्। उनका अनुसार यो संख्या अत्यधिक देखिन्छ र पक्राउ परेकामध्ये सबै दोषी ठहर हुनेमा उनी विश्वस्त छैनन्। उनले यसअघि दुई अग्निनियन्त्रकविरुद्धको आगजनीसम्बन्धी मुद्दामा समेत प्रतिनिधित्व गरिसकेकी छन्।

फ्रान्सेली दैनिक ले मोन्डेले पनि तीव्र गतिमा भइरहेको अनुसन्धानमाथि प्रश्न उठाएको छ। विशेषगरी घटनापछि छोटो समयमै पक्राउ र अभियोजन अघि बढाइएकाले प्रहरीले प्रत्येक घटनाको पर्याप्त अनुसन्धान गरेको छ कि छैन भन्ने विषयमा उसले शंका व्यक्त गरेको छ।

अधिकारीहरूले पक्राउ गरिएका व्यक्तिहरूविरुद्ध लगाइएका आरोपको विस्तृत विवरण, उनीहरूमा आगो लगाउने नियत थियो वा थिएन भन्ने विषय तथा यस वर्षको पक्राउ संख्या विगतका डढेलो मौसमसँग कसरी तुलना हुन्छ भन्नेबारे पर्याप्त जानकारी सार्वजनिक गरेका छैनन्। यसले विगतका वर्षसँग अर्थपूर्ण तुलना गर्न कठिन बनाएको ले मोन्डे को तर्क छ।

तर बोर्डोका अभियोजक रेनाउड गौडेउलले भने अहिलेको असाधारण परिस्थितिमा कडा कानुनी दृष्टिकोण आवश्यक रहेको बताए।

उनका अनुसार जंगलमा चुरोटको ठुटो फ्याँक्नु वा बार्बिक्यु बाल्नुजस्ता गतिविधिले मानिसको ज्यान जोखिममा पार्न सक्ने भएकाले त्यसविरुद्ध कडा अभियोजन गर्न सकिन्छ। अत्यधिक सुख्खा अवस्थामा आगो सल्किनका लागि सानो झिल्को नै पर्याप्त हुने उनको भनाइ छ।

पेरिस ७ विश्वविद्यालयका मनोचिकित्सा तथा लतसम्बन्धी व्यवहारका प्राध्यापक मिशेल लेजोयक्सका अनुसार आगलागी सुरु गर्ने मानिसलाई सामान्यतः तीन समूहमा हेर्न सकिन्छ—लापरवाह व्यक्ति, आर्थिक वा अन्य लाभ खोज्ने व्यक्ति र पाइरोमेनियाबाट प्रभावित व्यक्ति।

उनका अनुसार पाइरोमेनिया भएका व्यक्तिले आर्थिक लाभ वा बदला लिनका लागि आगो लगाउँदैनन्। उनीहरूलाई आगोप्रति असामान्य आकर्षण हुन्छ र आगो लगाउनु नै उनीहरूको उद्देश्य बन्न सक्छ।

तर पाइरोमेनिया अत्यन्त दुर्लभ मानसिक विकार हो र यसको निदान गर्न पनि कठिन हुन्छ। त्यसैले आगजनीका घटनामा पक्राउ पर्ने सबैलाई पाइरोमेनियाकका रूपमा हेर्न नमिल्ने विशेषज्ञहरू बताउँछन्।

वकिल गेस्टासका अनुसार आगजनीको आरोप लागेका केही अग्निनियन्त्रकहरूले आफूलाई ‘उद्धारकर्ता’का रूपमा प्रस्तुत गर्नका लागि आफैं आगो लगाएको हुन सक्ने सम्भावना पनि हुन्छ। स्वयंसेवक अग्निनियन्त्रकका केही घटनामा भने करमुक्त अतिरिक्त आम्दानीजस्ता आर्थिक कारणसमेत भूमिका खेल्न सक्ने उनको भनाइ छ।

जलवायु परिवर्तनले बढाउँदैछ जोखिम

मानव गतिविधिबाट आगो सुरु हुने भए पनि त्यसलाई ठूलो र नियन्त्रण गर्न कठिन बनाउने अर्को प्रमुख कारण जलवायु परिवर्तन हो।

जीवाश्म इन्धनको निरन्तर प्रयोगका कारण विश्वव्यापी तापक्रम बढिरहेको छ। बढ्दो तापक्रम, लामो खडेरी र कम आर्द्रताले वनस्पतिलाई सुख्खा बनाउँदा सानो आगो पनि तीव्र गतिमा फैलिन सक्छ।

यस वर्ष फ्रान्समा डढेलोले ३ लाख एकडभन्दा बढी जमिन जलेको बताइएको छ। आगलागीले वन क्षेत्र मात्र होइन, सयौं घर, पर्यटन, स्थानीय व्यवसाय र वायु गुणस्तरमा समेत ठूलो असर पारेको छ।

यसैबीच, फ्रान्समा अर्को गर्मीको लहर केही दिनमै आउने पूर्वानुमानले चिन्ता थपिएको छ। त्यसैले आगलागी नियन्त्रणसँगै सरकारले भविष्यमा यस्ता घटनाको सामना गर्न अझ राम्रो तयारी गर्नुपर्ने दबाब बढेको छ।

राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोंले भने अहिले सरकारको प्राथमिकता आलोचनामा केन्द्रित हुनु नभएको बताएका छन्। उनका अनुसार जलवायु परिवर्तनका दीर्घकालीन प्रभावसँग अनुकूलन गर्न वन व्यवस्थापनको तरिका परिवर्तन गर्नुपर्नेछ र क्षतिग्रस्त क्षेत्रमा फरक प्रकारका वन पुनःरोपण तथा पुनर्निर्माण आवश्यक हुनेछ।

म्याक्रोंले आगलागीबाट सिकिएका पाठहरूको समीक्षा गर्ने समय पछि आउने बताएका छन् र अहिले देश एकताबद्ध भएर संकटको सामना गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।