त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल परिसरको एउटा भित्तामा टाँसिएका तस्बिरहरू बिस्तारै धमिलिँदै छन् । घामपानीले कतिपय तस्बिरका रङ उडाएका छन् । केहीमा लेखिएका नाम र सम्पर्क नम्बरसमेत मेटिन थालेका छन् । तर ती तस्बिर टाँस्ने परिवारको मनमा आफ्ना प्रियजनको अनुहार अझै उस्तै ताजा छ ।
भदौ १० गते भोटेकोशीमा आएको विनाशकारी बाढीले बगाएका आफन्तको खोजीमा ती तस्बिर टाँसिएका थिए । आज त्यस घटनाको एक महिना पूरा भएको छ । यसबीच कति परिवारले आफ्ना प्रियजनको शव भेटेर अन्तिम संस्कार गरे । कतिले शवसमेत नभेटिएपछि कुशको शव बनाएर परम्पराअनुसार अन्तिम बिदाइ गरे । तर अझै हजारौँ परिवार आफ्ना मानिसको अवस्थाबारे कुनै खबर आउने आशामा छन् ।
एक महिनाअघि आफ्ना मानिसको तस्बिर बोकेर अस्पताल धाएका परिवारका लागि समय बित्दै जाँदा पीडामाथि अनिश्चितता थपिएको छ । कतै फोनको घण्टी बज्दा हराएका आफन्तको खबर आयो कि भन्ने आशा जाग्छ । कतै भेटिएको शवको पहिचान खुलेको खबरले मन झस्किन्छ । तर आफ्नो मानिसको अवस्थाबारे थाहा नपाउँदासम्म न पर्खाइ टुङ्गिन्छ, न मनले अन्तिम बिदाइ स्वीकार गर्न सक्छ ।
विश्वमञ्चमा बाढीको चर्चा, घरघरमा आफन्तको प्रतीक्षा
भोटेकोशी बाढीको एक महिना पुग्दै गर्दा यसको पीडा नेपालको सीमाभन्दा बाहिर अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चसम्म पुगेको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा प्रधानमन्त्री बालेन शाहले यस विपत्तिलाई विश्वसामु उठाएका छन् । नेपालले भोगिरहेको जलवायुजन्य विपद् र त्यसको मानवीय क्षतिको विषय विश्वमञ्चमा पुगेको छ ।
तर बाढीले उजाडिएका घरहरूमा अझै पीडाको उस्तै कथा छ । विश्वमञ्चमा विपत्तिको चर्चा भइरहँदा प्रभावित परिवारको पहिलो प्रश्न भने आफ्नै मानिसको खोजीसँग जोडिएको छ । उनीहरूका लागि अहिले सबैभन्दा ठूलो राहत हराएका आफन्तको अवस्था थाहा पाउनु हो ।
बाढीले कसैको सन्तान खोस्यो, कसैका आमाबुबा, कसैका जीवनसाथी त कसैका दाजुभाइ र दिदीबहिनी । घरका सदस्य एकैपटक बेपत्ता भएका परिवारसमेत छन् । एक महिनादेखि उनीहरूको दैनिकी हराएका आफन्तको सम्झना, खोजी र अनिश्चित प्रतीक्षामै बितिरहेको छ ।
प्रधानमन्त्री शाहले महासभामा भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीलाई विश्वकै लागि चेतावनीका रूपमा प्रस्तुत गर्दै हिमाली क्षेत्रमा बढ्दो जलवायु जोखिम, पूर्वसूचना प्रणाली र जलवायु न्यायको विषय उठाएका थिए ।
कुशको शव बनाएर अन्तिम बिदाइ
आफ्ना मानिस जीवितै फर्किने आशा र मृत्यु स्वीकार गर्नुपर्ने बाध्यताबीच धेरै परिवारले कठिन समय गुजारेका छन् । लामो खोजीपछि पनि शव नभेटिएपछि कतिपयले कुशको शव बनाएर धार्मिक परम्पराअनुसार अन्तिम संस्कार गरेका छन् ।
तर अन्तिम संस्कार गर्दैमा मनको प्रतीक्षा सकिएको छैन । शव नदेखेका र मृत्युको यकिन विवरण नपाएका परिवारका लागि आफन्तको अनुपस्थिति अझै अनुत्तरित प्रश्न बनेको छ । कतिपय घरमा मृतकको सम्झनामा धार्मिक संस्कार सम्पन्न भएका छन् भने कतिपयमा अझै खोजीबाट कुनै खबर आउने आशा बाँकी छ ।
एक महिनामा १ हजार ४५१ शव फेला
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको उपलब्ध विवरणअनुसार भोटेकोशी बाढीमा परी ५ हजार २८५ जना बेपत्ता छन् । हालसम्म १ हजार ४५१ जनाको शव फेला परेको छ भने उपचारका क्रममा थप दुई जनाको मृत्यु भएको छ ।
बेपत्ता व्यक्तिको पहिचान तथा खोजीका लागि अहिलेसम्म २ हजार ६० जनाको डीएनए नमुना सङ्कलन गरिएको छ । सुरक्षा निकाय र सम्बन्धित निकायले खोजी तथा उद्धार कार्य जारी राखेका छन् ।
रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति पुर्याएको बाढीबाट ७० हजारभन्दा बढी मानिस प्रत्यक्ष प्रभावित भएको प्रारम्भिक विवरण छ । टिमुरे, स्याफ्रुबेँसीलगायतका बस्तीमा ठूलो क्षति पुगेको छ । धेरै परिवार विस्थापित भएका छन् । घर, सडक, पुल र अन्य संरचनाको पुनर्निर्माणसँगै प्रभावित परिवारको पुनर्स्थापनाको चुनौती पनि उत्तिकै ठूलो छ ।
भित्तामा मेटिँदै अनुहार, मनमा मेटिएन सम्झना
एक महिनापछि शिक्षण अस्पतालको भित्तामा टाँसिएका तस्बिरहरूले बाढीको मानवीय क्षतिको कथा भनिरहेका छन् । तीमध्ये केही तस्बिर च्यातिन थालेका छन् । केहीमा लेखिएका नाम पढ्नसमेत मुस्किल पर्न थालेको छ ।
ती तस्बिर कुनै परिवारका लागि छोरा हुन्, कुनैका लागि छोरी, कसैका जीवनसाथी त कसैका वृद्धावस्थाका सहारा । बाढीले बगाएका मानिसको सङ्ख्या सरकारी अभिलेखमा थपिँदै जाँदा हरेक बेपत्ता व्यक्तिसँग जोडिएको एउटा परिवारको आफ्नै पीडा छ ।
एक महिना बित्यो । बाढीले बगाएका कतिपय घरका भग्नावशेष अझै बाँकी छन् । विस्थापित परिवार नयाँ आश्रयको खोजीमा छन् । आफन्त गुमाएका परिवार शोकमा छन् । बेपत्ता व्यक्तिका परिवार भने अझै प्रतीक्षामा छन् ।
अस्पतालको भित्तामा टाँसिएका तस्बिरका रङ जसरी फिका हुँदै छन्, त्यसरी नै निरन्तरको पर्खाइले आफन्तका आँखा थाकेका छन् । रोइरहेका आँखामा आँसु सुक्दै गए पनि आफ्ना मानिसको खबर पाउने चाहना भने मेटिएको छैन ।
बाढीको एक महिना पूरा भएको छ । तर आफ्ना प्रियजनको अवस्था थाहा नपाएका परिवारका लागि त्यो भदौ १० गते अझै सकिएको छैन ।
प्रकाशित: १० आश्विन २०८३ १५:२८ शनिबार