फोटो पत्रकार तथा पर्वतारोही पूर्णिमा श्रेष्ठले छैटौँ पटक सगरमाथाको सफल आरोहण गरेकी छिन्। 'सतोरी एड्भेञ्चर'को टोलीसँगै उनी छैठौं पटक गत मे २० मा सगरमाथाको शिखरमा पुग्न सफल भएकी हुन् ।
यसअघि उनले सन् २०२४ को मे महिनामा १३ दिनभित्रै तीन पटक सगरमाथाको सफल आरोहण गरेर 'गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्ड'मा विश्व कीर्तिमान कायम गरेकी थिइन् । यो ऐतिहासिक सफलताका लागि उनी सन् २०२४ मा सीएनएनको 'द एक्सट्रिम एथलिट हु पुस्ड लिमिट इन २०२४' को सूचीमा समेत परेकी थिइन् ।
श्रेष्ठले अहिलेसम्म सगरमाथासहित के–टु, ल्होत्से, मकालु, कञ्चनजंगा, धौलागिरि र अन्नपूर्ण हिमालको सफल आरोहण गरिसकेकी छिन् ।
सगरमाथाको आरोहणपछि काठमाडौं फर्किएर उनले आफ्नो अनुभव यसरी लेखेकी छन्:
यो भिडियो मैले २२ मे २०२६ मा सगरमाथा (८,८४८.८६ मिटर) को शिखरबाट ओर्लिंदै एभरेस्ट बेस क्याम्पतर्फ फर्किने क्रममा खिचेको हुँ। खुम्बु आइसफल पार गर्नु सधैं भत्किन सक्ने बरफका टुक्रा (सेराक), हल्लिने भर्याङ र गहिरा हिमचिराहरूबीच जोखिमपूर्ण यात्रा गर्नुजस्तै रहँदै आएको छ। तर अहिले अर्को खतरा तीव्र रूपमा देखिन थालेको छ—हिऊभित्रै बग्न थालेका नयाँ पानीका खोल्सा र खोलाहरु ।
यो मैले पहिलोपटक चिनेको सगरमाथाजस्तो लागेन। यो त संसारकै सर्वोच्च हिमालको क्रमश: र ढिलो गतिमा विघटन भएको अनुभूति भयो।
यसपटक अर्थात सन् २०२६ को एभरेस्ट आरोहण सिजनमा जब म खुम्बु आइसफलमुनि हिंडिरहेको थिएँ, मैले अत्यन्त असहज महसुस गरें। हिमाल अब यो कमजोर देखिन्थ्यो। घाइते देखिन्थ्यो।
वैज्ञानिकहरूले बारम्बार चेतावनी दिँदै आएका छन् कि हिमालय क्षेत्र विश्वको औसतभन्दा छिटो तातिरहेको छ। विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो तापक्रमले हिमालयका हिमनदीहरू तीव्र गतिमा पग्लिरहेका छन्। केही अनुसन्धानले हिन्दूकुश–हिमालय क्षेत्रका हिमनदीहरूले पछिल्ला दशकहरूमा अघिल्ला शताब्दीहरूको तुलनामा धेरै तीव्र रूपमा बरफ गुमाएको संकेत गरेका छन्। यदि विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धि नियन्त्रणविहीन रहिरह्यो भने, यो शताब्दीको अन्त्यसम्म हिमालयका हिमनदीहरूको एकतिहाइ, वा त्योभन्दा पनि धेरै बरफ हराउन सक्ने चेतावनी विज्ञहरूले दिएका छन्।
मैले सगरमाथामा देखेको दृश्य अब टाढाको वा केवल सैद्धान्तिक चेतावनीजस्तो लाग्दैन। चेतावनीका संकेतहरू अहिले नै स्पष्ट देखिन थालेका छन्। आरोहीहरूको पाइतलामुनिको बरफ बदलिँदैछ। जहाँ कहिल्यै नपग्लिने मानिन्थ्यो, त्यहीँ अब पानी बगिरहेको छ। हिमनदीमुनि वर्षौंदेखि पुरिएका पुराना शवहरू फेरि देखिन थालेका छन्। सेराकहरू अझ अस्थिर बन्दै गएका छन्। हिमालका सम्पूर्ण भागहरू पहिलेभन्दा धेरै अनिश्चित महसुस हुन थालेका छन्।
एक पर्वतारोहीका रूपमा यस्ता क्षणहरूले मलाई गहिरोसँग छोएकाछन्। हामी यी हिमालहरूमा सपना र शिखरको खोजीमा आउँछौं, तर हिमालहरूले अहिले पग्लिरहेको बरफ, अस्थिर हिमनदी, भत्किरहेका सेराक र मौनतामार्फत आफ्नो पीडा सुनाइरहेका छन्।
सगरमाथा यो विघटनमार्फत सम्पूर्ण मानवजातिसँग बोलिरहेको छ। प्रश्न केवल यति हो—यी चेतावनीहरू अपरिवर्तनीय बन्नुअघि के संसारले हिमालको आवाज सुन्नेछ?
प्रकाशित: १५ जेष्ठ २०८३ १४:४१ शुक्रबार