अमेरिका र इरानका वार्ताकारहरूबिच तीन महिनादेखि जारी युद्धविरामलाई थप ६० दिन लम्ब्याउने र इरानको आणविक कार्यक्रमबारे नयाँ चरणको वार्ता सुरु गर्ने विषयमा अस्थायी सहमति भएको छ।
यस विषयमा जानकार अमेरिकी अधिकारीहरू र रोयटर्सका स्रोतहरूले फेब्रुअरी २८ मा द्वन्द्व सुरु भएयताकै यो सम्झौतालाई शान्तितर्फको सबैभन्दा ठूलो कदमका रूपमा लिएका छन्। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले बिहीबार साँझ एक अस्थायी सम्झौता भएको पुष्टि गरेका थिए। तर उनले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसलाई अनुमोदन गर्छन् कि गर्दैनन् भन्ने कुरा स्पष्ट नभएको बताए।
भान्सले पत्रकारहरूसँग भने, ‘राष्ट्रपतिले कहिले हस्ताक्षर गर्नुहुन्छ वा गर्नुहुँदैन भनेर ठ्याक्कै भन्न गाह्रो छ। हामी केही भाषिक बुँदाहरूमा अगाडि र पछाडि जाँदैछौँ।’ उनले सम्झौताको टुंगो नभए पनि आफू यसप्रति सकारात्मक रहेको बताए। इरानले भने अहिलेसम्म यस सम्झौताको औपचारिक पुष्टि गरेको छैन। इरानको तस्निम समाचार एजेन्सीले सम्झौताको पाठलाई अझै अन्तिम रूप नदिइएको जनाएको छ।
उनले थप भने, ‘हामी अझै त्यहाँ पुगेका छैनौं, तर हामी धेरै नजिक छौं र हामी यसमा काम गरिरहनेछौं। म ग्यारेन्टी दिन सक्दिन कि हामी त्यहाँ पुग्नेछौं, तर अहिले मलाई यसको बारेमा धेरै राम्रो महसुस भइरहेको छ।’ अस्थायी सम्झौताअनुसार युद्धका कारण बन्दप्राय: रहेको रणनीतिक होर्मुज जलमार्गबाट व्यावसायिक जहाजहरूलाई बिनाअवरोध आवतजावत गर्न दिइनेछ। नाम नखुलाउने सर्तमा एक अधिकारीले दिएको जानकारीअनुसार इरानले यस जलमार्गमा कुनै कर वा शुल्क लगाउन पाउने छैन र ३० दिनभित्र त्यहाँ बिछ्याइएका सबै विस्फोटक (समुद्री माइन) हटाउनुपर्नेछ।
बदलामा अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाएको नौसेना नाकाबन्दी बिस्तारै हटाउनेछ र इरानलाई आफ्नो तेल बेच्न अनुमति दिँदै प्रतिबन्धहरू खुकुलो पार्नेछ। विश्वको लगभग पाँचौँ भाग तेल र प्राकृतिक ग्यास आपूर्ति हुने यो जलमार्ग खुल्ने आशामा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य घट्न थालेको छ। अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले सम्झौता अन्तिम भएपछि तेलको मूल्य ‘धेरै चाँडै घट्न सक्ने’ दाबी गरे।
६० दिने युद्धविरामका क्रममा इरानसँग रहेको अत्यधिक समृद्ध युरेनियमको भण्डारलाई के गर्ने भन्ने विषयमा मुख्य वार्ता हुनेछ। अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार इरानसँग हाल ४४०.९ किलोग्राम युरेनियम छ, जुन ६० प्रतिशत शुद्धतासम्म समृद्ध गरिएको छ। यो हतियार बनाउन चाहिने ९० प्रतिशतको स्तरभन्दा निकै नजिक हो।
अमेरिकाले इरानसँग कहिल्यै आणविक हतियार नहुने सुनिश्चितता चाहेको छ। उपराष्ट्रपति भान्सले भने, ‘हामी यस्तो स्थितिमा छौँ जहाँ हामी उनीहरूको आणविक कार्यक्रमलाई उल्लेखनीय रूपमा पछाडि धकेल्न सक्छौँ, यो राष्ट्रपतिको कार्यकालमा मात्र होइन तर लामो समयसम्म। यो अमेरिकी जनताका लागि धेरै राम्रो कुरा हो।’ विश्लेषकहरूका अनुसार इरानले यो युरेनियम तेस्रो पक्षका रूपमा चीन वा रुसलाई बुझाउन सक्ने सम्भावना छ। तर ट्रम्पले आफू यस्तो योजनासँग ‘सहज नहुने’ बताएका छन्।
सम्झौताको समाचार बाहिर आउँदै गर्दा दुवै देशबिच भित्री रूपमा आक्रमण र प्रतिबन्धको शृङ्खला पनि जारी छ। अमेरिकी केन्द्रीय कमान्डले जलमार्गमा खतरा पैदा गर्ने इरानका पाँचवटा आक्रमणकारी ड्रोन खसालेको र छैटौँ ड्रोन प्रहार गर्न लागेको बन्दर अब्बासमा रहेको इरानी भूमि-नियन्त्रण स्टेसनमा आक्रमण गरेको जनाएको छ। बदलामा इरानको रिभोलुसनरी गार्डले कुवेतमा रहेको अमेरिकी सैन्य बेसलाई लक्षित गरी क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको स्वीकार गरेको छ, जसलाई कुवेती वायुसेनाले बिचमै रोकिदिएको थियो। कुवेतले इरानको यो कदमलाई ‘घोर युद्धविराम उल्लङ्घन’ भन्दै निन्दा गरेको छ।
इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण रहेको दोहोर्याउँदै कुनै पनि स्थायी सम्झौताका लागि इजरायलले लेबनानमा हिज्बुल्लाहविरुद्ध गरिरहेको सैन्य कारबाही रोक्नुपर्ने सर्त राखेको छ। बिहीबार मात्रै इजरायलले बेरुत र टायर सहरमा गरेको बमबारीमा १४ जनाको मृत्यु भएको छ।
यसैबिच मध्यस्थकर्ता पाकिस्तानका विदेशमन्त्री इशाक दारले शुक्रबार वासिङ्टनमा अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोलाई भेट्ने कार्यक्रम छ। ट्रम्पले मार्चदेखि नै युद्ध अन्त्यको दाबी गर्दै आए पनि इरानले प्रतिबन्धहरू पूर्ण रूपमा हटाउनुपर्ने र अमेरिकी सेना यस क्षेत्रबाट बाहिरिनुपर्ने अडान राख्दै आएको छ। एजेन्सी
प्रकाशित: १५ जेष्ठ २०८३ १३:५५ शुक्रबार