नेपाल-चीन सीमा क्षेत्रमा उच्च हिमाली भेगबाट आएको लेदोसहितको भीषण बाढी र त्यसपछि गएको पहिरोका कारण ठुलो क्षति भएको छ। नेपाल र चीन दुवैतर्फ मानवीय क्षति भएको छ भने ठुलो संख्यामा मानिस बेपत्ता भएका छन्।

चीनको सिजाङ स्वायत्त क्षेत्रअन्तर्गत ग्याइरोङ काउन्टीको ग्याइरोङ बन्दरगाह क्षेत्रमा बुधबार बिहान आएको विपद्पछि सयौं मानिस बेपत्ता भएका छन्। उद्धार तथा राहत कार्य तीव्र पारिएको छ। चिनियाँ अधिकारीहरूका अनुसार नेपालतर्फ उच्च उचाइमा रहेको हिमनदी भत्किएपछि ठुलो मात्रामा बरफ, माटो र ढुंगा तलतिर बगेको थियो। उक्त बहाव नदीमा मिसिएर लेदो, माटो र ढुंगासहित तीव्र गतिमा तलतिर बगेको र त्यसपछि ग्याइरोङ बन्दरगाह क्षेत्रमा पहिरो गएको बताइएको छ।

तीव्र गतिमा आएको लेदो, माटो र ढुंगाको बहावले नदी उपत्यकाका केही भागसमेत तहसनहस बनाएको छ। मुख्य प्रभावित क्षेत्रमा हिलोको तह १.५ मिटरभन्दा बढी गहिरो रहेको उद्धारकर्ताहरूले बताएका छन्। जमिन अस्थिर रहेकाले जुनसुकै बेला थप पहिरो जान वा जमिन भासिन सक्ने जोखिम रहेको छ।

विपद्पछि चीनका विभिन्न निकायका सयौं उद्धारकर्ता घटनास्थलमा परिचालन भएका छन्। बिहीबार बिहान १४१ जना उद्धारकर्ताको पहिलो टोली ग्याइरोङ बन्दरगाह पुगेको थियो। चीनको राष्ट्रिय खोज तथा उद्धार टोलीका थप सदस्य पनि घटनास्थलतर्फ पुगेका छन्। सिजाङ सैन्य कमान्डले हवाई निरीक्षण र उद्धारका लागि बाटो पहिचान गर्न हेलिकप्टर परिचालन गरेको छ। प्रभावित क्षेत्रमा चिकित्सा तथा उद्धार सामग्री पनि पुर्‍याइएको छ।

तर उद्धार टोलीका लागि घटनास्थलको भौगोलिक अवस्था ठुलो चुनौती बनेको छ। ग्याइरोङ क्षेत्र हिमाली, भिरालो र साँघुरो उपत्यकाले भरिएको छ। गहिरो हिलो र अस्थिर जमिनका कारण उद्धारकर्ता तथा भारी मेसिनलाई प्रभावित क्षेत्रमा अघि बढाउन कठिन भइरहेको छ।

पहिरोले मुख्य घटनास्थलसम्म पुग्ने सडकको केही भागसमेत क्षतिग्रस्त बनाएको छ। प्रकोप स्थलबाट करिब तीन किलोमिटर टाढा सडक भत्किएपछि उद्धार टोली र उपकरण घटनास्थलसम्म पुर्‍याउन ढिलाइ भएको छ। वर्षा, कम प्रकाश र तीव्र गतिमा बगिरहेको नदीले उद्धार कार्य थप जटिल बनाएको छ।

विपद्पछि प्रभावित क्षेत्रमा सञ्चार र विद्युत् सेवा पनि अवरुद्ध भएको थियो। बाढीले ग्याइरोङ बस्तीबाट सीमा बन्दरगाहतर्फ जाने बाटोमा रहेका पाँच वटा सञ्चार आधार केन्द्र क्षतिग्रस्त बनाएको बताइएको छ। बिहीबार दिउँसोसम्म बन्दरगाहबाट करिब तीन किलोमिटर टाढा रहेको रेसुओ गाउँमा सञ्चार सेवा पुनः सञ्चालन भएको थियो।

उद्धारमा थप बाढी र पहिरोको जोखिम पनि चुनौती बनेको छ। हिमनदी भत्किएपछि माथिल्लो क्षेत्रमा बनेको अवरोध ताल अस्थिर रहेको स्थानीय अधिकारीहरूले बताएका छन्। उक्त ताल फुटेमा तल्लो क्षेत्रमा थप बाढी आउन सक्ने जोखिम रहेकाले ड्रोनलगायत उपकरणबाट निगरानी भइरहेको छ।

मौसम पूर्वानुमानले पनि उद्धार कार्यमा कठिनाइ थप्ने देखिएको छ। आइतबारसम्म ग्याइरोङ काउन्टीका विभिन्न क्षेत्रमा वर्षा हुने र केही तल्लो क्षेत्रमा भारी वर्षाको सम्भावना रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। वर्षाका कारण अचानक बाढी, लेदो र थप पहिरो जान सक्ने जोखिम छ।

चिनियाँ विज्ञहरूका अनुसार यो विपद्को सुरुआत नेपालतर्फ उच्च उचाइमा रहेको हिमनदी भत्किएपछि भएको हो। खसेको बरफले मोरेन क्षेत्रको माटो तथा ढुंगा बगाउँदै ठुलो भग्नावशेषको बहाव बनाएको थियो। त्यसपछि उक्त बहाव डोङलिन जाङबो नदीमा मिसिएर तलतिर आएको थियो।

भूगर्भीय विपद् अनुसन्धान तथा अनुगमनका विज्ञ गुओ झाओचेङले घटनालाई हिमनदी भत्किने, त्यसबाट माटो र ढुंगाको ठुलो बहाव बन्ने र त्यसपछि हिलो तथा पहिरो जाने घटनाको शृंखलाका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनका अनुसार भग्नावशेषको बहाव निकै तीव्र गतिमा अघि बढेको थियो।

चिनियाँ विज्ञान प्रतिष्ठानका विज्ञ याओ टान्डोङले विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिसँगै हिमनदीसँग सम्बन्धित विपद् बारम्बार देखिन थालेको बताएका छन्। उनका अनुसार यस्ता घटनामा विपद्को प्रभाव उपत्यकाबाट तलतिर फैलिँदा क्षति र थप जोखिम बढ्न सक्छ।

ग्याइरोङ बन्दरगाह चीन र नेपालबिचको प्रमुख व्यापारिक नाकामध्ये एक हो। यहाँ ठुलो संख्यामा मानिस, भवन र व्यावसायिक गतिविधि केन्द्रित छन्। विपद् दिनको समयमा भएको र बन्दरगाहमा मानिसको चहलपहल हुने भएकाले मानवीय क्षति बढ्न सक्ने उद्धारकर्ताहरूले बताएका छन्।

विपद्पछि स्थानीय सरकारले प्रभावित मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा सार्नुका साथै अस्थायी बसोबास र राहतको व्यवस्था गरेको छ। प्रभावित ग्याइरोङ क्षेत्रका पर्यटक र बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ। राहतका लागि पाल, कम्बल, चिसो मौसममा प्रयोग हुने कपडा, फोल्डिङ बेडलगायत सामग्री उपलब्ध गराइएको छ।

चीनको अर्थ मन्त्रालय र आपतकालीन व्यवस्थापन मन्त्रालयले केन्द्रीय विपद् राहत कोषबाट १२ करोड युआन छुट्याएको छ। स्वास्थ्य निकायले घाइतेको उपचार, स्थानान्तरण र मनोवैज्ञानिक सहयोगको व्यवस्था गरिरहेको छ। अस्पताल, रक्त आपूर्ति केन्द्र र राष्ट्रिय आपतकालीन चिकित्सा उद्धार टोलीलाई पनि तयारी अवस्थामा राखिएको छ।

चिनियाँ राष्ट्रपति तथा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका महासचिव सी जिनपिङले हराइरहेका चिनियाँ तथा विदेशी नागरिकको खोजी तथा उद्धारलाई प्राथमिकता दिन निर्देशन दिएका छन्। उनले थप विपद् रोक्न तथा जोखिम क्षेत्रमा निगरानी र पूर्वसूचना प्रणाली बलियो बनाउन पनि निर्देशन दिएका छन्।

चीनले नेपालतर्फको विपद् प्रभावित क्षेत्रमा आपतकालीन सहायता उपलब्ध गराउने र अन्तर्राष्ट्रिय उद्धार सहयोग गर्ने बताएको छ। अधिकारीहरूले जोखिमयुक्त क्षेत्रमा निगरानी बढाउन, अवरोध ताल तथा आसपासका पहाडी क्षेत्रको स्थिरता जाँच गर्न र थप बाढी तथा पहिरोको जोखिम कम गर्न आवश्यक उपाय अपनाउन निर्देशन दिएका छन्।

विज्ञहरूले वर्षाका बेला उपत्यका, नदीका खोला, तल्लो भूभाग र भिरालो क्षेत्रबाट टाढा रहन सुझाव दिएका छन्। वर्षा रोकिएपछि पनि कम्तीमा ७२ घण्टासम्म पहिरो र जमिन भासिने जोखिमप्रति सतर्क रहन उनीहरूले आग्रह गरेका छन्। चिनियाँ सञ्चारमाध्यमको सहयोगमा