ब्राजिलको राष्ट्रपति निर्वाचनमा लुइज इनासियो लुला दा सिल्भाले दक्षिणपन्थी उम्मेदवार फ्लाभियो बोल्सोनारोलाई पराजित गर्दै पुनः राष्ट्रपति निर्वाचित भएका छन्। लुलाले ५१.७९ प्रतिशत मत प्राप्त गर्दा फ्लाभियोले ४८.२१ प्रतिशत मत पाएका छन्। करिब ४४ लाख मतान्तरले भएको यो जितले ब्राजिलको घरेलु राजनीतिसँगै ल्याटिन अमेरिकामा अमेरिकी प्रभाव विस्तार गर्ने राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको रणनीतिमा पनि चुनौती थपेको छ। निर्वाचन परिणामले ब्राजिलको आगामी राजनीतिक दिशा मात्र नभई क्षेत्रीय कूटनीति, व्यापारिक सम्बन्ध र विश्व शक्तिहरूबिचको प्रतिस्पर्धामा समेत प्रभाव पार्न सक्ने देखिएको छ।

लुलाको जितलाई दुई उम्मेदवारबिचको प्रतिस्पर्धाको परिणामका रूपमा मात्र हेर्न सकिँदैन। यो ब्राजिलले आफ्नो विदेश नीति, आर्थिक प्राथमिकता र राष्ट्रिय स्वायत्तताबारे लिएको अडानसँग पनि जोडिएको छ। ट्रम्प प्रशासनले पश्चिमी गोलार्धमा अमेरिकी प्रभाव बलियो बनाउने प्रयास गरिरहेका बेला लुलाले ब्राजिलको निर्णय गर्ने अधिकार र स्वतन्त्र विदेश नीतिलाई प्राथमिकता दिँदै आएका छन्। त्यसैले उनको विजयलाई अमेरिकाको क्षेत्रीय रणनीतिसँग जोडेर पनि विश्लेषण गरिएको छ।

अक्टोबर ४ मा भएको निर्वाचनको पहिलो चरणमा फ्लाभियो बोल्सोनारोले ४७.०३ प्रतिशत र लुलाले ४५.१६ प्रतिशत मत पाएका थिए। पहिलो चरणमा फ्लाभियो अघि देखिए पनि दोस्रो चरणमा लुलाले आफ्नो समर्थन विस्तार गर्दै विजय हासिल गरे। पहिलो चरणको नतिजाले दक्षिणपन्थी मतदाताको प्रभाव बलियो रहेको देखाएको थियो भने दोस्रो चरणमा लुलाले आफ्नो राजनीतिक आधार विस्तार गर्न सफल भए। यसले ब्राजिलको निर्वाचनमा मतदाताको प्राथमिकता अन्तिम चरणसम्म परिवर्तन हुन सक्ने र उम्मेदवारले विभिन्न सामाजिक समूहको समर्थन जुटाउनु निर्णायक हुने देखाएको छ।

फ्लाभियो पूर्वराष्ट्रपति जाइर बोल्सोनारोका छोरा हुन्। उनको अभियानमा अपराध नियन्त्रण, जीवनयापनको बढ्दो खर्च र दक्षिणपन्थी राजनीतिक आधारलाई प्रमुख मुद्दा बनाइएको थियो। लुलाले भने श्रमिक, युवा र सामाजिक सुरक्षा तथा सरकारी सहायता कार्यक्रमबाट लाभान्वित हुने मतदातालाई केन्द्रमा राखेर अभियान चलाए। आर्थिक असमानता घटाउने, सामाजिक कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने र निम्न आय भएका परिवारको जीवनस्तर सुधार्ने विषय लुलाको राजनीतिक पहिचानसँग लामो समयदेखि जोडिँदै आएको छ, तर ब्राजिलको समाज राजनीतिक विचारधाराका आधारमा विभाजित रहेकाले उनको विजयले सबै मतदाताको समर्थन प्राप्त भएको अर्थ भने दिँदैन।

ब्राजिलमा बोल्सोनारो परिवारको राजनीतिक प्रभाव अझै बलियो रहेको अवस्थामा लुलाको जितले वामपन्थी र दक्षिणपन्थी धारबिचको प्रतिस्पर्धा आगामी दिनमा पनि महत्वपूर्ण रहने संकेत गरेको छ। निर्वाचनले दक्षिणपन्थी मतदाताको आधार समाप्त भएको देखाएको छैन, बरु लुलाले सरकार सञ्चालन गर्दा आफ्नो समर्थक समूहको अपेक्षा पूरा गर्नुका साथै विपक्षी मतदाताको असन्तुष्टिलाई पनि सम्बोधन गर्नुपर्ने चुनौती देखाएको छ। आगामी कार्यकालमा आर्थिक अवस्था र सार्वजनिक सुरक्षामा सुधार ल्याउन सकेमा मात्र उनले निर्वाचनबाट प्राप्त समर्थनलाई दीर्घकालीन राजनीतिक स्थायित्वमा रूपान्तरण गर्न सक्नेछन्।

लुला र ट्रम्पबिचको सम्बन्ध ब्राजिलको विदेश नीतिको प्रमुख विषयमध्ये एक हो। ट्रम्प प्रशासनले ब्राजिलमाथि व्यापारिक दबाब बढाउँदा र जाइर बोल्सोनारोसँग सम्बन्धित कानुनी प्रक्रियालाई लिएर अमेरिकी पक्षबाट चासो देखाउँदा ब्राजिलमा राष्ट्रिय सार्वभौमिकताको प्रश्न उठेको थियो। लुलाले बाह्य दबाबका आधारमा ब्राजिलको राजनीतिक वा न्यायिक निर्णय प्रभावित हुन नहुने अडान राख्दै आएका छन्। यसले उनको राजनीतिक अभियानमा राष्ट्रिय स्वाधीनता र बाह्य हस्तक्षेपविरुद्धको सन्देशलाई महत्वपूर्ण बनाएको छ।

यो पनि पढ्नुहोस्

ब्राजिलको चुनावमा धाँधली भएको ट्रम्पको आशंका, बोल्सोनारोको दलले हार स्वीकार गर्‍यो

ट्रम्पको रणनीतिले ल्याटिन अमेरिकामा अमेरिकी प्रभाव बढाउने र क्षेत्रीय सुरक्षा तथा आर्थिक सम्बन्धलाई अमेरिकी प्राथमिकताअनुसार व्यवस्थित गर्ने लक्ष्य राखेको देखिन्छ। यसै सन्दर्भमा प्रस्तावित ‘सिल्ड अफ द अमेरिकाज’ सुरक्षा गठबन्धनलाई पनि क्षेत्रीय प्रभाव विस्तारको प्रयासका रूपमा हेरिएको छ, तर ब्राजिलले सुरक्षा सहकार्यमा आफ्नो राष्ट्रिय हित र निर्णय गर्ने अधिकारलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ। लुलाको सरकारले कुनै पनि सुरक्षा साझेदारीमा सहभागी हुँदा त्यसले ब्राजिलको स्वतन्त्र निर्णय क्षमता र क्षेत्रीय सम्बन्धमा पार्ने प्रभावलाई ध्यान दिनुपर्नेछ।

लुलाको विजयले अमेरिका र ब्राजिलबिचको सम्बन्ध पूर्णरूपमा टकरावमा जाने निश्चित छैन। दुवै देशबिच व्यापार, लगानी, सुरक्षा र आपूर्ति शृंखलासम्बन्धी साझा हित छन्। ब्राजिलको ठुलो बजार, कृषि उत्पादन, औद्योगिक क्षमता र प्राकृतिक स्रोतले उसलाई अमेरिकाका लागि महत्वपूर्ण आर्थिक साझेदार बनाउँछ। अर्कोतर्फ, ब्राजिलले चीन, युरोपेली संघ र अन्य उदीयमान अर्थतन्त्रसँग पनि सम्बन्ध विस्तार गर्दै आएको छ। त्यसैले लुला सरकारले विभिन्न शक्तिसँग सन्तुलित सम्बन्ध कायम राख्ने प्रयास गर्न सक्छ। यसले अमेरिकासँग सहकार्यका अवसर खुला राखे पनि व्यापार, कूटनीति र क्षेत्रीय प्रभावका विषयमा मतभेद हुन सक्नेछ।

यसैबिच आगामी ३ नोभेम्बरमा हुने अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचन नतिजाले पनि अमेरिका र ब्राजिलबिचको सम्बन्धलाई प्रभावित गर्न सक्छ। निर्वाचनपछि अमेरिकी संसद्को शक्ति सन्तुलनमा परिवर्तन आएमा ट्रम्प प्रशासनका व्यापारिक तथा विदेश नीतिसम्बन्धी निर्णयमाथि निगरानी र राजनीतिक दबाब बढ्न सक्छ। यद्यपि, निर्वाचनको परिणामले मात्र ब्राजिलप्रतिको अमेरिकी नीतिमा तत्काल परिवर्तन आउने निश्चित छैन। दुई देशबिचको सम्बन्धको आगामी दिशा निर्वाचनपछिको संसद्को संरचना र ट्रम्प प्रशासनले ल्याटिन अमेरिकाप्रति अपनाउने नीतिमा निर्भर रहनेछ।

ब्राजिलको प्राकृतिक स्रोतले पनि उसको अन्तर्राष्ट्रिय रणनीतिक महत्व बढाएको छ। ब्राजिलसँग रेअर अर्थ (दुर्लभ पृथ्वीका खनिज) को उल्लेखनीय भण्डार छ भने नायोबियम उत्पादनमा ब्राजिलको विश्वव्यापी भूमिका महत्वपूर्ण छ। विद्युतीय सवारीसाधन, नवीकरणीय ऊर्जा, उच्च प्रविधि र रक्षा उद्योगमा प्रयोग हुने खनिजका कारण यस्ता स्रोत विश्वका ठुला अर्थतन्त्रका लागि रणनीतिक महत्वका बनेका छन्। विशेषगरी चीनमाथिको आपूर्ति निर्भरता घटाउन खोजिरहेको अमेरिकाका लागि ब्राजिलका खनिज स्रोत आकर्षक हुन सक्छन्। यस क्षेत्रमा अमेरिकी कम्पनीहरूको लगानी तथा खानीसम्बन्धी सम्झौताले पनि ब्राजिलको भूमिका थप महत्वपूर्ण बनाएको छ,

तर खनिज स्रोतमा बाह्य चासो बढ्नु ब्राजिलका लागि अवसरसँगै चुनौती पनि हो। विदेशी लगानीले रोजगारी, प्रविधि हस्तान्तरण र निर्यातबाट हुने आम्दानी बढाउन सक्छ। अर्कोतर्फ प्राकृतिक स्रोत उपयोगमा विदेशी कम्पनीको प्रभाव अत्यधिक बढेमा राष्ट्रिय हित, वातावरण संरक्षण र स्थानीय समुदायको अधिकारसम्बन्धी प्रश्न उठ्न सक्छन्। त्यसैले लुला सरकारले खनिज स्रोतको विकासलाई देशको औद्योगिक क्षमता अभिवृद्धि, रोजगारी सिर्जना र दीर्घकालीन आर्थिक लाभसँग जोड्नुपर्नेछ। ब्राजिलले आफ्ना स्रोतको व्यवस्थापनमा स्वतन्त्र नीति अपनाउन सकेमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धालाई आफ्नो विकासको अवसरका रूपमा उपयोग गर्न सक्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा लुलाले बलियो अडान लिए पनि घरेलु मोर्चामा उनका चुनौती कम छैनन्। जीवनयापनको खर्च, अपराध नियन्त्रण, रोजगारी, आर्थिक वृद्धि र वातावरण संरक्षणजस्ता विषयमा सरकारले ठोस परिणाम देखाउनुपर्नेछ। निर्वाचन अभियानका क्रममा मतदाताले व्यक्त गरेका अपेक्षा पूरा गर्न नसकेमा उनको लोकप्रियतामा दबाब पर्न सक्छ। युरोपका विभिन्न देशमा महँगी, आवास संकट र सार्वजनिक सेवासम्बन्धी असन्तुष्टिले राजनीतिक दबाब सिर्जना गरिरहेका बेला ब्राजिलमा पनि अपराध नियन्त्रण र दैनिक जीवनयापनको खर्च घटाउनु लुला सरकारका लागि महत्वपूर्ण चुनौती हुनेछ।

ब्राजिलको संसद्मा रुढिवादी शक्तिको प्रभाव कायम रहेकाले लुला सरकारले आफ्ना कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्न राजनीतिक सहमति जुटाउनुपर्ने हुन्छ। निर्वाचनमा प्राप्त मतले सरकारलाई जनादेश दिए पनि संसद्को शक्ति सन्तुलनका कारण सबै नीति सहजै पारित हुने अवस्था छैन। सामाजिक कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिनु, आर्थिक स्थिरता कायम राख्नु र सार्वजनिक सुरक्षासम्बन्धी जनचिन्तालाई सम्बोधन गर्नु उनका प्रमुख प्राथमिकता हुनेछन्। साथै, आर्थिक विकास र वातावरण संरक्षणबिच सन्तुलन कायम गर्नु पनि महत्वपूर्ण हुनेछ, किनकि ब्राजिलको अमेजन वन र जैविक विविधता विश्वव्यापी वातावरणीय बहसका केन्द्रमा छन्। व्यापारिक सम्झौता, जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी सहकार्य, लगानी, क्षेत्रीय सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थामा साझा पहलजस्ता विषयले ब्राजिलको कूटनीतिक सम्बन्धलाई व्यवहारमा परिभाषित गर्नेछन्। लुलाका लागि विभिन्न राजनीतिक धार र आर्थिक स्वार्थ भएका देशसँग सम्बन्ध कायम राख्न सक्नु उनको विदेश नीतिको महत्वपूर्ण परीक्षा हुनेछ।

निर्वाचनका क्रममा केही क्षेत्रमा मतदान अवधि दुई घन्टा थपिएको विषयले पनि विवाद सिर्जना गरेको छ। साओ पाउलो र साल्भाडोरजस्ता सहरमा यातायातसम्बन्धी कठिनाइ तथा दक्षिणी ब्राजिलमा परेको भारी वर्षालाई ध्यानमा राख्दै मतदानको समय थपिएको थियो। दुवै उम्मेदवारका चुनावी अभियानले पनि समय थप्न अनुरोध गरेको दाबी गरिएको छ, तर बोल्सोनारोले मतदान अवधि थपिएको विषयमा अनियमितताको आरोप लगाउँदै निर्वाचन परिणाम बदर गराउन कानुनी बाटो अपनाउने तयारी गरेका छन्। लुलाले सन् २०२७ जनवरी ५ मा चौथो कार्यकालका लागि शपथ लिने कार्यक्रम रहेकाले त्यसअघि निर्वाचन परिणामलाई चुनौती दिने फ्लाभियोको प्रयासले राजनीतिक विवाद थप चर्काउन सक्ने देखिन्छ। निर्वाचनपछिको यस विवादले ब्राजिलमा राजनीतिक ध्रुवीकरण र नयाँ सरकारको वैधताबारे बहसलाई थप प्रभावित गर्न सक्छ।

लुलाको राजनीतिक यात्रा श्रमिक आन्दोलनबाट सुरु भएको हो। सन् १९७० को दशकमा ट्रेड युनियन नेताका रूपमा उदाएका उनीपछि वर्कर्स पार्टीका प्रमुख नेता बने। उनले सन् २००३ र सन् २००६ मा राष्ट्रपति पद जित्दै लगातार दुई कार्यकाल देशको नेतृत्व गरे। यस अवधिमा सामाजिक कार्यक्रम र गरिबी न्यूनीकरणका प्रयासले उनको राजनीतिक छवि बलियो बनाएको थियो। तर पछि भ्रष्टाचारसम्बन्धी मुद्दामा अदालतले उनलाई दोषी ठहर गरेपछि उनले ५८० दिन जेलमा बिताए। पछि अदालतले उक्त फैसला खारेज गरेपछि उनी फेरि राष्ट्रपति निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्न योग्य बने। सन् २०२२ को निर्वाचनमा उनले जाइर बोल्सोनारोलाई पराजित गर्दै राष्ट्रपतिमा पुनरागमन गरे। पछिल्लो विजयसँगै लुलाले चौथोपटक राष्ट्रपति बन्ने अवसर पाएका छन्। उनको नयाँ कार्यकाल सन् २०२७ देखि २०३० सम्म रहनेछ।

ब्राजिलको आगामी दिशा निर्वाचन परिणामले मात्र निर्धारण गर्नेछैन, आर्थिक अवस्था, संसद्को शक्ति सन्तुलन, अपराध नियन्त्रण र प्रमुख विश्व शक्तिहरूसँगको सम्बन्धले लुला सरकारको कार्यक्षमता परीक्षण गर्नेछ। उनका लागि मुख्य चुनौती मतदाताले अपेक्षा गरेका आर्थिक तथा सामाजिक सुधारलाई व्यवहारमा उतार्नु हो। त्यसमा प्राप्त हुने सफलताले ब्राजिलको आन्तरिक राजनीतिसँगै ल्याटिन अमेरिकाको क्षेत्रीय कूटनीति र विश्व शक्तिहरूसँगको सम्बन्धमा पनि प्रभाव पार्न सक्छ।

सर्बियामा विद्यार्थी आन्दोलनले ढाल्यो १४ वर्षको सत्ता

सर्बियामा विद्यार्थीको नेतृत्वमा अघि बढेको आन्दोलनले ऐतिहासिक चुनावी जित हासिल गरेपछि लामो समयदेखि देशको राजनीतिमा प्रभाव जमाउँदै आएका अलेक्जान्डर भुचिचको सत्ता संकटमा परेको छ। आइतबार भएको संसदीय निर्वाचनमा विद्यार्थीसमर्थित ‘स्टुडेन्ट्स लिस्ट’ ले प्रचण्ड बहुमत हासिल गर्दै एक्लै सरकार गठन गर्न सक्ने जनादेश पाएको हो। निर्वाचनमा हार स्वीकार गर्दै भुचिचले विद्यार्थीसमर्थित समूह विजयी भएको बताएका छन्। सन् २०१४ देखि प्रधानमन्त्री वा राष्ट्रपतिका रूपमा सर्बियाको राजनीतिमा प्रभावशाली रहेका भुचिचका लागि यो ठुलो राजनीतिक पराजय हो।

विद्यार्थी आन्दोलन सन् २०२४ नोभेम्बरमा नोभी साद सहरको रेल्वे स्टेसनमा छानोको संरचना खस्दा १६ जनाको मृत्यु भएपछि सुरु भएको थियो। घटनापछि सरकारी निकायको जवाफदेहिता, निर्माण कार्यमा सम्भावित भ्रष्टाचार र सार्वजनिक पूर्वाधारको सुरक्षाबारे प्रश्न उठेका थिए। सुरुमा घटनाको निष्पक्ष छानबिन र जिम्मेवार व्यक्तिमाथि कारबाहीको माग गर्दै अघि बढेको आन्दोलन विस्तारै सरकारविरोधी व्यापक अभियानमा परिणत भएको थियो।

करिब दुई वर्षसम्म चलेको आन्दोलनमा विश्वविद्यालयका विद्यार्थी अगाडि देखिए पनि शिक्षक, किसान र विभिन्न पेसामा आबद्ध नागरिकले समेत समर्थन जनाएका थिए। आन्दोलनकारीले भ्रष्टाचार नियन्त्रण, शिक्षा क्षेत्रमा सुधार, कानुनी शासनको प्रत्याभूति र सरकारी संस्थालाई राजनीतिक प्रभावबाट मुक्त बनाउनुपर्ने माग उठाएका थिए। उनीहरूको अभियानले परम्परागत विपक्षी दलप्रति निराश भएका मतदातालाई समेत आकर्षित गरेको थियो।

भुचिच र उनको सर्बियन प्रोग्रेसिभ पार्टीले भ्रष्टाचार तथा विपक्षीमाथि दमन गरेको आरोप अस्वीकार गर्दै आएका छन्। उनका समर्थकले उनको नेतृत्वमा सडक, रेलमार्ग, विद्यालय र अस्पताल निर्माणजस्ता विकासका काम भएको बताउँदै आएका थिए, तर सरकारी कामकारबाही र सार्वजनिक संस्थामाथिको राजनीतिक प्रभावबारे उठेका विवादले उनको नेतृत्वमाथि दबाब बढाएको थियो।

निर्वाचनमा विद्यार्थीसमर्थित समूहको जितपछि राजधानी बेलग्रेडसहित विभिन्न सहरमा समर्थकले उत्सव मनाएका छन्। युरोपेली आयोगकी अध्यक्ष उर्सुला फोन डेर लेयेनसहित युरोपेली नेताले पनि नतिजाको स्वागत गरेका छन्। उनीहरूले सर्बियामा कानुनी शासन, लोकतान्त्रिक व्यवस्था र युरोपेली संघमा आबद्ध हुने प्रक्रियासँग सम्बन्धित सुधारमा सहकार्य गर्न तयार रहेको बताएका छन्।

यद्यपि, चुनावी जितपछि नयाँ समूहसामु सरकार सञ्चालन गर्ने र आफ्ना प्रतिबद्धता पूरा गर्ने चुनौती छ। विद्यार्थीसमर्थित उम्मेदवारको सूचीमा विश्वविद्यालयका प्राध्यापक, चिकित्सक, पूर्वकेन्द्रीय बैंक गभर्नर, कलाकार र किसानलगायत विभिन्न पृष्ठभूमिका व्यक्ति छन्। आन्दोलनको साझा लक्ष्य भ्रष्टाचार नियन्त्रण र शिक्षा सुधार भए पनि प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी कसले सम्हाल्ने र प्रमुख मन्त्रालय कसरी बाँडफाँट गर्ने भन्ने विषयमा स्पष्टता आउन बाँकी छ।

नयाँ नेतृत्वले चीन र रूससँगको सम्बन्ध कायम राख्दै युरोपेली संघसँगको सम्बन्ध कसरी अघि बढाउँछ भन्ने विषय पनि चासोको केन्द्रमा छ। सर्बियाको सबैभन्दा ठुलो व्यापारिक साझेदार युरोपेली संघ हो भने चीन प्रमुख लगानीकर्ता र रूस परम्परागत सहयोगी रहँदै आएको छ। भ्रष्टाचार नियन्त्रण, कानुनी शासनको सुदृढीकरण र सार्वजनिक संस्थाप्रतिको विश्वास पुनःस्थापित गर्नु नयाँ नेतृत्वका प्रमुख चुनौती हुनेछन्। (अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको सहयोगमा)