अन्तर्राष्ट्रिय

सी, पुटिन र ट्रम्पबिच ऐतिहासिक त्रिपक्षीय वार्ता हुँदै, मनिलामा लाग्यो ‘ट्रम्प आउट’ को नारा

क्याप्शन

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प एसियाको तीन दिने भ्रमणका क्रममा मंगलबार फिलिपिन्सको राजधानी मनिला पुगेका छन्।

भ्रमणका क्रममा उनले दक्षिणपूर्वी एसियाली नेताहरूसँग भेटघाट गर्नुका साथै चीनको शेन्जेनमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ र रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग महत्त्वपूर्ण त्रिपक्षीय वार्ता गर्ने कार्यक्रम छ। तीनै देशका राष्ट्रप्रमुख एकै ठाउँमा बसेर वार्ता गर्न अवसर पहिलो पटक बिहीबार जुर्नेछ।

चीनको शेन्जेनमा हुने एसिया-प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनको अवसरमा हुन लागेको वार्तामा आणविक हतियार नियन्त्रण, विश्व शान्ति र प्रमुख शक्तिबिचको सम्बन्धका विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ। ह्वाइट हाउसका अनुसार इरान र युक्रेनमा जारी युद्धका विषय पनि छलफलमा उठ्न सक्छन्। ट्रम्पले आणविक नि:शस्त्रीकरणलाई ‘कठिन विषय’ भनेका छन्। उनले आणविक हतियारको संख्या घटाउने विषयमा सी र पुटिनसँग छलफल गर्ने बताएका हुन्।

इरानसँगको युद्ध र युक्रेनमा जारी रूसी आक्रमणका कारण विश्व राजनीतिमा तनाव बढिरहेका बेला हुन लागेको यो भेटलाई महत्त्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। ट्रम्पले रूस-युक्रेन युद्धको विषय पनि उठाउने बताएका छन्। तर चीनका राष्ट्रपति सीले यस विषयमा छलफल गर्न त्यति रुचि नदेखाएको जर्मनीका राष्ट्रपति फ्रान्क-वाल्टर स्टाइनमायरले बताएका छन्। युक्रेन युद्धमा रूससँग चीनको निकट सम्बन्धका कारण बेइजिङ यस विषयमा थप आलोचना खेप्न नचाहेको विश्लेषण गरिएको छ।

चिनियाँ अधिकारीहरूले तीन नेताबिच विश्व शान्तिबारे गहिरो छलफल हुने बताएका छन्। तर वार्ताको शैली र एजेन्डाबारे अमेरिका र चीनबिच केही मतभेद रहेको छ। चीनले वार्तालाई निश्चित ढाँचामा सीमित राख्न खोजेको र अमेरिकाले खुला छलफलमा जोड दिएको छ। त्यसैले वार्तामा कुन विषयले प्राथमिकता पाउँछ भन्ने चासो बढेको छ।

त्रिपक्षीय वार्ताअघि ट्रम्पले सीसँग छुट्टै द्विपक्षीय भेट गर्ने कार्यक्रम छ। पुटिनसँग पनि छुट्टै भेट हुन सक्ने ट्रम्पले संकेत गरेका छन्। पत्रकारहरूले पुटिनसँग एक्लै भेट्ने सम्भावनाबारे सोध्दा उनले ‘सम्भव भयो भने भेट्छु’ भनेका थिए। यसै भ्रमणका क्रममा उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनसँग पनि भेट हुन सक्ने ट्रम्पले बताएका छन्। किम आफूलाई भेट्न चाहेको सुनेको तर के हुन्छ भन्ने हेर्न बाँकी रहेको उनको भनाइ छ।

मनिला पुगेपछि ट्रम्पले अमेरिका, भारत, जापान र अस्ट्रेलिया सम्मिलित क्वाड समूहका नेताहरूसँग भेट गरेका छन्। एसिया-प्रशान्त क्षेत्रमा चीनको बढ्दो प्रभावलाई सन्तुलनमा राख्ने उद्देश्यले सक्रिय रहेको यो समूहको बैठक दुई वर्षपछि पहिलोपटक बसेको हो। बैठकमा क्षेत्रीय सुरक्षा, समुद्री सुरक्षा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिको विकास र आपूर्ति शृंखलाबारे छलफल भएको छ। ट्रम्पले क्वाडले समुद्री गस्तीसम्बन्धी अभ्यास गर्ने र एआई विकासलाई गति दिन नयाँ कार्यक्रम अघि बढाउने बताएका छन्।

उनले क्वाड समूहका देशबिचको सम्बन्धलाई ‘धेरै विशेष’ बताएका छन्। चारै देशका नेताहरूलाई साथीको संज्ञा दिँदै उनले सहकार्य अघि बढाउनुपर्ने बताएका हुन्। बैठकमा समुद्री गस्तीका लागि प्रयोग हुने विमानसहित संयुक्त अभ्यास गर्ने विषय पनि उठेको छ। दक्षिण चीन सागर र इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रमा बढ्दो सुरक्षा चुनौतीका कारण यस्तो सहकार्यलाई महत्वका साथ हेरिएको छ।

दक्षिण चीन सागरमा चीन र फिलिपिन्सबिच लामो समयदेखि विवाद रहँदै आएको छ। विश्व व्यापारका लागि महत्त्वपूर्ण समुद्री मार्ग रहेको यस क्षेत्रमा पछिल्ला वर्षहरूमा चिनियाँ र फिलिपिन्सका तटरक्षक तथा नौसैनिक बलबिच तनाव बढेको छ। आसियानका नेताहरूले चीनसँग गैरआक्रमण सम्झौताका विषयमा पनि छलफल गरिरहेका छन्। अमेरिकाले भने दक्षिण चीन सागरमा चीनको बढ्दो दाबीलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ। फिलिपिन्समाथि सशस्त्र आक्रमण भए त्यसको रक्षा गर्नुपर्ने आफ्नो सन्धिगत प्रतिबद्धता पनि अमेरिकाले दोहोर्‍याउँदै आएको छ।

मनिलामा ट्रम्पको भ्रमणलाई लिएर विरोध प्रदर्शन भए। उनको आगमनअघि करिब एक हजार ५०० प्रदर्शनकारीले लिवासाङ बोनिफासियो क्षेत्रमा र्‍याली निकाल्दै अमेरिकी प्रभाव र ट्रम्पको नीतिको विरोध गरेका थिए। प्रदर्शनकारीले ‘ट्रम्प आउट’ र ‘अमेरिकी युद्ध र लुटपाटको प्रतिरोध गर’ लेखिएका प्लेकार्ड बोकेका थिए। केहीले ट्रम्पलाई जोकर र शैतानका रूपमा चित्रण गरेका थिए भने उनको पुत्ला जलाउने तयारीसमेत गरेका थिए।

उनीहरूले फिलिपिन्स सरकारले अमेरिकाको दबाबमा विदेश नीति सञ्चालन गर्न नहुने बताएका छन्। प्रदर्शनकारी नेता टेडी कासियोले राष्ट्रपति फर्डिनान्ड मार्कोस जुनियरको सरकारलाई ट्रम्पको ‘कठपुतली’ नबन्न र स्वतन्त्र विदेश नीति अपनाउन आग्रह गरेका छन्। अमेरिकी सैन्य र आर्थिक प्रभावका कारण फिलिपिन्सको राष्ट्रिय हित कमजोर हुन सक्ने चिन्ता उनीहरूले व्यक्त गरेका छन्।

विरोधको अर्को मुख्य कारण अमेरिकाको नेतृत्वमा अघि सारिएको ‘प्याक्स सिलिका’ पहल पनि हो। यो एआई प्रविधि र महत्त्वपूर्ण खनिजको आपूर्ति शृंखला बलियो बनाउने उद्देश्यले अघि सारिएको योजना हो। तर फिलिपिन्सका आलोचकहरूले यसअन्तर्गत प्रविधि केन्द्र तथा पूर्वाधार निर्माण गर्दा स्थानीय समुदायको जमिन, पानी र ऊर्जा स्रोतमा असर पर्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

विशेषगरी आदिवासी आयता समुदायले आफ्नो पुख्र्यौली जमिन र जीविकोपार्जनमा असर पर्न सक्ने भन्दै विरोध जनाएका छन्।
कापास, टार्लाकका आयता समुदायका अगुवा नेल्सन डे गुजम्यानले आदिवासी समुदायलाई प्याक्स सिलिकाले असर नगर्ने भन्ने दाबीप्रति असहमति जनाएका छन्। उनले आफूहरू पुख्र्यौली भूमि र अधिकारको रक्षाका लागि मनिला आएको बताएका छन्। उनका अनुसार सरकारले आदिवासी समुदाय प्रभावित नहुने बताए पनि वास्तविकता त्यस्तो नहुन सक्छ।

मंगलबार बिहान पनि लिवासाङ बोनिफासियोस्थित फ्रिडम पार्कमा प्रहरी र प्रदर्शनकारीबिच झडप भएको थियो। प्रदर्शनका लागि आवश्यक ध्वनि प्रणाली र जेनेरेटर बोकेको पिकअप गाडी प्रहरीले हटाउन खोजेपछि तनाव बढेको प्रदर्शनकारीको आरोप छ। प्रदर्शनकारी समूह बायानका अध्यक्ष रेनाटो रेयेसले प्रहरीले उनीहरूको कार्यक्रमका लागि तयार पारिएको उपकरण हटाउन खोजेको बताएका छन्। प्रहरीले भने प्रदर्शनकारीले प्रहरीको कामलाई गलत बुझेको बताउँदै आरोप अस्वीकार गरेको छ।

मनिला र मुन्टिनलुपा क्षेत्रमा प्रदर्शनमा सहभागी भएका सयौं व्यक्ति पक्राउ परेका छन्। आइतबार आसियान शिखर सम्मेलन सुरु भएकै दिन करिब ३०० कार्यकर्ता, विद्यार्थी, पत्रकार र सामुदायिक नेता पक्राउ परेका थिए। पक्राउ परेकामध्ये दक्षिणी तागालोग क्षेत्रबाट आएका प्रदर्शनकारी पनि छन्। उनीहरू मनिलामा विरोध प्रदर्शनमा सहभागी हुन आएका थिए।

उनीहरूलाई कानुनी सल्लाहकार र परिवारसँग सम्पर्क गर्न नदिइएको भन्दै मानवअधिकारकर्मी तथा कानुनी समूहहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। केही कानुनी समूहका अनुसार प्रदर्शनकारीमाथि अवैध भेला, प्रहरीको काममा अवरोध र सार्वजनिक व्यवस्था भंग गरेको जस्ता आरोप लगाइएको छ। राष्ट्रिय मानवअधिकार समूह र कानुन व्यवसायीहरूले शान्तिपूर्ण प्रदर्शन गर्नु नागरिकको अधिकार भएको भन्दै पक्राउ परेकालाई रिहा गर्न र प्रहरी बल प्रयोगका घटनाको छानबिन गर्न माग गरेका छन्।

एम्नेस्टी इन्टरनेशनल फिलिपिन्सले प्रदर्शनकारीमाथि बल प्रयोग गर्दा संयमता अपनाउन प्रहरीलाई आग्रह गरेको छ। संस्थाले शान्तिपूर्ण भेला हुने अधिकारको सम्मान गर्नुपर्ने र बल प्रयोग अन्तिम विकल्प हुनुपर्ने बताएको छ। पक्राउ र प्रहरी हस्तक्षेपका घटनाले ट्रम्पको भ्रमणसँगै फिलिपिन्समा मानवअधिकार र नागरिक स्वतन्त्रताको विषय पनि चर्चामा ल्याएको छ।

ट्रम्पको भ्रमणलाई सुरक्षित बनाउन फिलिपिन्स सरकारले २३ हजारभन्दा बढी प्रहरी तथा सुरक्षा कर्मचारी परिचालन गरेको छ। आसियान शिखर सम्मेलन र उच्चस्तरीय भेटघाटलाई ध्यानमा राखेर राजधानीका विभिन्न क्षेत्रमा सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको छ। विरोध प्रदर्शनका आयोजक समूहहरूले बुधबारसम्म आफ्ना कार्यक्रम जारी राख्ने बताएका छन्।

यसैबिच, ट्रम्पले मनिला भ्रमणका क्रममा थाइल्याण्डसँग व्यापारसम्बन्धी संयुक्त वक्तव्यमा हस्ताक्षर गरेका छन्। उनले थाइल्याण्डले दुई अर्ब ६० करोड अमेरिकी डलर बराबरका अमेरिकी कृषि उत्पादन खरिद गर्ने बताए। सम्झौताअनुसार थाइल्याण्डले अधिकांश अमेरिकी सामानमा लगाउँदै आएको कर हटाउने र अमेरिकी सवारीसाधन, खाद्य उत्पादन तथा औषधिको आयातमा रहेका केही अवरोध कम गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। ट्रम्पले आगामी साताहरूमा औपचारिक सम्झौताका विवरण टुंग्याउने बताएका छन्।

मनिलामा रहँदा ट्रम्प दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको संघ (आसियान) को वार्षिक शिखर सम्मेलन तथा विशेष बैठकमा सहभागी भएका छन्। सम्मेलनमा क्षेत्रीय व्यापार र सुरक्षा सम्बन्धलाई थप बलियो बनाउने विषयसँगै म्यानमारमा जारी हिंसा र दक्षिण चीन सागरको विवादबारे छलफल भएको छ। दक्षिणपूर्वी एसियाली देशहरूले क्षेत्रीय द्वन्द्वको शान्तिपूर्ण समाधानका लागि जोड दिँदै आएका छन्।

बुधबार ट्रम्पले फिलिपिन्सका राष्ट्रपति मार्कोस जुनियरसँग भेट गर्ने र राष्ट्रपति भवनमा आयोजित कार्यक्रममा सहभागी हुने कार्यक्रम छ। त्यसपछि उनी चीनको शेन्जेन जानेछन्। त्यहाँ एपेक सम्मेलनमा सहभागी हुँदै सी र पुटिनसँग वार्ता गर्नेछन्। भ्रमणका क्रममा उड्डयन, रक्षा, ऊर्जा र प्रविधि क्षेत्रमा थप व्यापारिक सम्झौता तथा लगानी घोषणा गर्ने तयारी रहेको बताइएको छ।

ट्रम्पको एसिया भ्रमण अमेरिकाको आन्तरिक राजनीतिक घटनाक्रम र प्रविधि क्षेत्रका विवादका बिच भएको हो। मध्यावधि निर्वाचनमा उनको रिपब्लिकन पार्टीले पराजय बेहोरेको छ भने एनभिडियाका प्रमुख जेन्सेन हुआङसँग सम्बन्धित चिनियाँ जासुसीको आशंकाले पनि चर्चा पाएको छ। हुआङ र एक संदिग्ध चिनियाँ जासुस एलिस हुवाङबिच सम्बन्ध रहेको विषय सार्वजनिक भएपछि एनभिडिया र अमेरिकी प्रविधि क्षेत्रको सुरक्षा चासो बढेको हो। बेइजिङले उक्त घटनामा आफ्नो संलग्नता अस्वीकार गरेको छ।

एनभिडियाका उन्नत चिप चीनलाई निर्यात गर्ने विषयमा अमेरिकी प्रशासनभित्र पनि मतभेद देखिएको छ। अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले वाणिज्यमन्त्री हावर्ड लुटनिकमाथि चीनलाई उन्नत चिप प्राप्त गर्नबाट रोक्न असफल भएको आरोप लगाएका थिए। तर ट्रम्पले लुटनिकलाई पदबाट हटाउने सोच नरहेको बताएका छन्। एनभिडियाको सञ्चालक समितिले पनि राष्ट्रिय सुरक्षा र निर्यात नियन्त्रणको निगरानीका लागि छुट्टै समिति गठन गर्ने घोषणा गरेको छ।

यसरी ट्रम्पको एसिया भ्रमण व्यापार, प्रविधि, क्षेत्रीय सुरक्षा र विश्वका प्रमुख शक्तिबिचको सम्बन्धसँग जोडिएको छ। मनिलामा उनको भ्रमणविरुद्ध सडक प्रदर्शन भइरहेका बेला चीनमा सी र पुटिनसँग हुन लागेको वार्ताले विश्व राजनीतिमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने चासो बढेको छ। एजेन्सीको सहयोगमा

प्रकाशित: १ मंसिर २०८३ २०:३९ मंगलबार

खुशी 0 %
दुखी 0 %
अचम्मित 0 %
हास्यास्पद 0 %
क्रोधित 0 %
अर्को समाचार
Download Nagarik App