थाइल्यान्डमा आयोजित अनौठो ‘डेथ फेस्ट’ नामक कार्यक्रमले मानिसहरूलाई जीवनको अन्तिम सत्य अर्थात् मृत्युबारे खुलेर सोच्न र स्वीकार गर्न प्रेरित गरिरहेको छ। बैङ्कक नजिकैको नोन्थाबुरी प्रान्तमा आयोजित तीनदिने कार्यक्रममा सहभागीहरूले मृत्युको सामना गर्ने मानसिक तयारीसँगै त्यसका व्यावहारिक पक्षबारे जानकारी पाउने अवसर पाएका छन्।
दोस्रो वर्षमा प्रवेश गरेको यो कार्यक्रमले धेरैलाई असहज लाग्ने विषयलाई सार्वजनिक छलफलको केन्द्रमा ल्याएको छ। थाइल्यान्डको सामाजिक र धार्मिक परम्परामा बौद्ध धर्मको गहिरो प्रभाव रहेको छ, जहाँ जन्म, बुढ्यौली, रोग र मृत्यु जीवनका अनिवार्य दुःखका रूपमा व्याख्या गरिन्छ। यही दर्शनलाई आधार बनाएर कार्यक्रमले मृत्युको तयारी मात्र नभई, जीवनको अन्तिम समयसम्म राम्रो जीवनयापन कसरी गर्ने भन्ने विषयमा पनि ध्यान केन्द्रित गरेको छ।
कार्यक्रममा सहभागी साङ्दुआन न्गाम्भिनिजरुन आफ्नी आमासँग मेलामा पुगेका थिए। उनले आफ्नो परिवारमा मृत्युबारे कुरा गर्न पहिले निकै गाह्रो हुने बताए। तर २० वर्षभन्दा बढी समय बिरामी आफन्तहरूको हेरचाह गर्दै बिताएपछि उनले धेरैको मृत्यु प्रत्यक्ष देख्नुभएको र अहिले यसबारे खुलेर कुरा गर्न सक्ने अवस्थामा पुगेको बताए।
उनका अनुसार कार्यक्रमको उद्देश्य केवल ‘राम्रोसँग मर्ने तरिका’ सिकाउनु मात्र नभई, मानिसले बाँचुन्जेल आफ्नो जीवनको गुणस्तर कसरी राम्रो बनाउने भन्ने विषयमा सोच्न प्रेरित गर्नु पनि हो।
कार्यक्रममा स्वास्थ्य सेवा, वित्तीय योजना, राहतमुखी हेरचाह, अन्त्येष्टि सेवा र स्मारक व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित विभिन्न क्षेत्रका विज्ञ तथा संस्थाहरू सहभागी भएका थिए। यहाँ आयोजित वार्ता र गतिविधिहरूले मृत्युको तयारी मात्र नभई, जीवनको अन्तिम दिनसम्म सम्मानजनक र अर्थपूर्ण जीवन कसरी जिउने भन्ने विषयमा केन्द्रित चर्चा गरेका थिए।
कार्यक्रमका प्रमुख आयोजक तथा द क्लाउड म्यागजिनका प्रधान सम्पादक ज्कोङक्लोद बङ्गीखानका अनुसार मृत्यु व्यक्तिगत घटना मात्र नभई परिवार र समाजसँग जोडिएको विषय हो। उनले मानिसहरूले आफ्नो मृत्युबारे मात्र सोच्नुको सट्टा आफू पछि रहने परिवार र प्रियजनहरूको जीवनलाई कसरी सहज बनाउने भन्नेबारे पनि विचार गर्नुपर्ने बताए।
मेलामा सबैभन्दा आकर्षक प्रदर्शनीमध्ये ‘टेस्ट डाइ’ नामक अनुभवात्मक गतिविधि रहेको थियो। यसमा आगन्तुकहरूले विभिन्न आकार र शैलीका कफिनभित्र सुत्दै माथि राखिएको ऐनामा आफ्नो प्रतिबिम्ब हेर्ने अवसर पाउँथे। आयोजकहरूका अनुसार यो अनुभव डर सिर्जना गर्नेभन्दा पनि जीवन र मृत्युबारे आत्मचिन्तन गराउने उद्देश्यले तयार गरिएको हो।
कार्यक्रममा सहभागी कार्यालय कर्मचारी फिनुट्टा सिहादले कफिनभित्र सुत्ने अनुभव शान्त र सोचनीय लागेको बताए। उनले आफू मृत्युबाट खासै डराउने व्यक्ति नभएको र जीवनको अन्तिम क्षण आए पनि त्यो अत्यन्त भयावह नहुने अनुभूति भएको बताए
कार्यक्रममा वातावरणमैत्री अन्त्येष्टि प्रविधिहरू पनि प्रस्तुत गरिएका थिए। एउटा कम्पनीले माइसेलियम अर्थात् ढुसीका जरा जस्तै फाइबरबाट बनाइने बायोडिग्रेडेबल कफिन प्रदर्शन गरेको थियो, जसले दफन प्रक्रियालाई प्राकृतिक रूपमा विघटन हुन सहयोग गर्छ। कम्पनीकी संस्थापक जिरावन कुमसाओका अनुसार यस्तो डिजाइनले वातावरणमैत्री अन्त्येष्टि संस्कृतिलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्य राखेको छ।
यद्यपि उनको कम्पनीले मुख्यतः घरपालुवा जनावरहरूका लागि कफिन उत्पादन गर्ने गरेको छ। उनले मानिसहरूले आफ्ना घरपालुवा जनावरहरूको अन्तिम क्षणसम्म राम्रो हेरचाह गरेको अनुभूति गर्दा सान्त्वना पाउने बताए। उनका अनुसार कफिनको डिजाइन अन्तरिक्ष यान वा क्याप्सुलजस्तो देखिने गरी बनाइएको छ, जसले प्रिय जनावरलाई अर्को संसारतर्फ पठाउने प्रतीकात्मक भाव दिन्छ।
कार्यक्रममा डिजिटल स्मारक सेवाहरू पनि प्रस्तुत गरिएका थिए। अनलाइन मेमोरियल प्लेटफर्म ‘सेयरसोल्स’ का संस्थापक नोप्पासवार्ड पान्याजारेका अनुसार उनको सेवाले मानिसहरूलाई फोटो सुरक्षित राख्न र आफ्ना प्रियजनहरूको सम्झना तथा कथाहरू साझा गर्न डिजिटल स्थान उपलब्ध गराउँछ।
उनका अनुसार प्रारम्भिक रूपमा यो प्लेटफर्म परिवारका सदस्यहरूको सम्झना सुरक्षित राख्ने उद्देश्यले सुरु गरिएको थियो। तर प्रयोगकर्ताहरूले आफ्ना घरपालुवा जनावरहरूको स्मृतिमा पनि स्मारक पृष्ठ बनाउन थालेपछि उनी आश्चर्यचकित भएको बताए।
उनका अनुसार धेरै मानिसहरूले आफ्ना घरपालुवा जनावरबारे कथा र सम्झना सुरक्षित राख्न कुनै उपयुक्त स्थान नपाएको भन्दै प्लेटफर्मप्रति आभार व्यक्त गरेका छन्। उनले हरेक घरपालुवा जनावर आफ्नो मालिकका लागि परिवारका सदस्यजत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुने भएकाले त्यस्ता सम्झनाहरू सुरक्षित राख्ने ठाउँको आवश्यकता बढ्दै गएको बताए। एपी
प्रकाशित: २ चैत्र २०८२ १२:५३ सोमबार