एक जोडी प्रेममा परेपछि विवाह गर्ने तयारीमा थिए। तर उनीहरूलाई एउटा यस्तो प्रश्नले सतायो, जसको उत्तर नपाई सँगै जीवन सुरु गर्न सक्ने अवस्था थिएन। प्रश्न थियो- कतै उनीहरू एउटै शुक्राणु दाताका सन्तान त होइनन् ?
आर्थर केर्माल्वेजेन र अड्रे दुवै शुक्राणु दाताबाट जन्मिएका हुन्। उनीहरूले एक अर्कालाई सन् २०१० मा दाता-गर्भधारणबाट जन्मिएका व्यक्तिहरूको एक कार्यक्रममा भेटेका थिए। अड्रेले आर्थरसँगको पहिलो भेटलाई ‘पहिलो नजरमै प्रेम’ भनेकी छन्। तर प्रेम सम्बन्ध अघि बढ्दै जाँदा उनीहरूलाई गम्भीर शंका भयो। उनीहरू जन्मिएको समयमा पेरिसमा दुई वटा मात्र शुक्राणु बैंक थिए र धेरै पुरुषले पटक-पटक शुक्राणु दान गरेका थिए। त्यसैले उनीहरू एउटै दाताका सन्तान अर्थात् सौतेनी दाजुबहिनी हुन सक्ने सम्भावना थियो।
आर्थरका लागि भने जैविक पिता को हुन् भन्ने प्रश्न नयाँ थिएन। आफू दाता-गर्भधारणबाट जन्मिएको थाहा पाएपछि उनले वर्षौंसम्म आफूले भेट्ने विभिन्न पुरुषलाई आफ्नो जैविक पिता हुन सक्छन् भनेर कल्पना गर्ने गरेको बताए। ‘मैले कल्पना गर्थें, यो मेरो शिक्षक हुन सक्छ, बसमा देखेको त्यो मानिस हुन सक्छ। म धेरै रिसाएको थिएँ, किनकि यसरी बाँच्न असम्भव थियो,’ उनी भन्छन्।
आफूहरूबिच जैविक सम्बन्ध छ कि छैन भन्ने पत्ता लगाउन उनीहरू डीएनए परीक्षण गर्न चाहन्थे। तर फ्रान्सको कानुनका कारण यो काम सहज थिएन। फ्रान्समा चिकित्सक, अनुसन्धान वैज्ञानिक वा न्यायाधीशले मात्र आनुवंशिक परीक्षण आदेश र निगरानी गर्न सक्छन्। घरमै डीएनए परीक्षण किट प्रयोग गर्नु कानुनी रूपमा प्रतिबन्धित छ र यस्तो किट राखेमा तीन हजार ५०० युरोभन्दा बढी जरिवाना हुन सक्छ।
यस कानुनका समर्थकले संवेदनशील आनुवंशिक जानकारी व्यावसायिक कम्पनीको हातमा पुग्न नदिन र डीएनए परीक्षणका कारण उत्पन्न हुन सक्ने पारिवारिक विवाद रोक्न यस्तो व्यवस्था आवश्यक रहेको बताउँदै आएका छन्। तर आर्थर फ्रान्स युरोपमा घरमै आनुवंशिक परीक्षणको प्रयोगलाई अपराध मान्ने एक मात्र देश भएको दाबी गर्छन्।
आर्थर र अड्रे दुवै आफ्नो जैविक उत्पत्तिबारे जान्न पाउने अधिकारका लागि अभियान चलाउँदै आएका थिए। वयस्क भएपछि आफू दाता-गर्भधारणबाट जन्मिएको थाहा पाएकी अड्रेले जैविक उत्पत्तिबारे कानुनसम्बन्धी अध्ययन गरेकी थिइन्। उनलाई फ्रान्सेली कानुनले दाताको पहिचान गोप्य राख्ने व्यवस्था गरेको कुरा थाहा थियो। तर अड्रे सन् १९७९ मा जन्मिएकी थिइन्, जतिबेला त्यस्तो कानुन लागू भइसकेको थिएन।
सन् १९९४ अघि जन्मिएका अन्य दाता-गर्भधारणबाट जन्मिएका व्यक्तिहरूको खोजी गर्ने क्रममा अड्रेले आर्थरलाई भेटिन्। आर्थरले आफ्नो जैविक उत्पत्तिबारे जान्न चाहेको अनुभव समेटेर पुस्तक लेखेका थिए। अड्रेले आफूले व्यक्त गर्न नसकेका भावनालाई आर्थरले ठ्याक्कै व्यक्त गरेको बताएकी छन्। दुवैको परिवार स्नेही थियो, तर आफूलाई जन्म दिन सहयोग गर्ने अज्ञात व्यक्तिबारे जान्ने इच्छा भने उनीहरूमा थियो।
उनीहरू प्रत्यक्ष भेट्दा एकअर्काप्रति आकर्षण तत्कालै भयो। तर समस्या पनि त्यहीँ थियो। साथीको सम्बन्धबाट प्रेम सम्बन्धतर्फ अघि बढ्न र सँगै जीवन सुरु गर्नुअघि उनीहरूले आफूहरूका जैविक पिता एउटै हुन् कि होइनन् भन्ने जान्न आवश्यक थियो। तर अधिकारप्राप्त कुनै पनि निकाय उनीहरूलाई यो जानकारी दिन तयार थिएन।
महिनौंको खोजपछि उनीहरूले दक्षिणी फ्रान्समा एक चिकित्सक भेट्टाए, जसले ९०० युरो नगद लिएर उनीहरूको आनुवंशिक परीक्षण गरिदिए। परीक्षणको नतिजाले उनीहरूबिच कुनै जैविक सम्बन्ध नरहेको देखायो। तर चिकित्सकले उनीहरूलाई नतिजा बताएर कानुन उल्लंघन गरेको हुन सक्ने भएकाले उनीहरू पूर्ण रूपमा ढुक्क हुन सकेनन्। अड्रे भन्छिन्, ‘हामीलाई उनी ढोंगी हुन् कि भनेर पनि चिन्ता थियो।’
नतिजा पुष्टि गर्न उनीहरूले घरमै डीएनए परीक्षण गर्नेबारे पनि सोचे। तर वकिलसमेत रहेकी अड्रे कानुन उल्लंघन गर्न चाहिनन्।
त्यसपछि सन् २०१० देखि उनले फ्रान्सेली व्यवस्थाविरुद्ध कानुनी चुनौती दिन थालिन्। आफ्नो दाता जीवित छन् कि छैनन्, जीवित भए अझै गुमनाम रहन चाहन्छन् कि चाहँदैनन् भन्ने जान्न उनी चाहन्थिन्। साथै उनले दाताले कति पटक शुक्राणु दान गरेका थिए र आर्थर उनका सौतेनी दाजुभाइ वा दिदीबहिनीमध्ये एक हुन सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने थाहा पाउन पहिचान नखुल्ने जानकारी उपलब्ध हुन सक्छ कि भनेर पनि प्रश्न उठाइन्।
उनको कानुनी प्रयास सफल भएन। करिब तीन वर्षको कानुनी चुनौतीपछि आर्थर र अड्रेले जोखिम मोलेर विवाह गर्ने निर्णय गरे। उनीहरूले यसलाई ‘विश्वासको छलांग’ भने। उनीहरूले सन् २०१३ मा विवाह गरे। त्यसपछि सन् २०१५ मा फ्रान्सको सर्वोच्च प्रशासनिक अदालतले अड्रेको अन्तिम अपिल पनि अस्वीकार गर्यो।
विवाहपछि र पहिलो सन्तान जन्मिनुअघि एक चिकित्सक उनीहरूलाई सहयोग गर्न तयार भए। फ्रान्सेली कानुनअनुसार चिकित्सकले बिरामीको दातासम्बन्धी केही जानकारी हेर्न सक्ने भए पनि त्यो जानकारी उनीहरूलाई बताउन अनुमति थिएन। चिकित्सकले आर्थर र अड्रेले प्रयोग गरेका शुक्राणु दाताहरू फरक-फरक वर्षमा जन्मिएका व्यक्ति भएको पत्ता लगाए। त्यसैले उनीहरू एउटै व्यक्ति हुन नसक्ने देखियो। अड्रे भन्छिन्, ‘यो निकै अनौठो कुरा हो, किनकि यसको अर्थ चिकित्सकले मेरो बारेमा मभन्दा बढी जान्न सक्छ।’
तर आर्थरको मनमा अझै शंका थियो। अन्ततः वर्षौंसम्म रोकिएपछि उनीहरूले घरमै डीएनए परीक्षण गरे। परीक्षणले पनि उनीहरूबिच कुनै जैविक सम्बन्ध नभएको पुष्टि गर्यो।
यसैबिच, फ्रान्समा घरमै डीएनए परीक्षणमाथिको प्रतिबन्धले मानिसलाई परीक्षण गर्नबाट पूर्ण रूपमा रोक्न नसकेको अभियानकर्ताहरूले बताएका छन्। डीएनए पास नामक एक वकालत समूहका अनुसार १० लाखभन्दा बढी फ्रान्सेली नागरिकले कुनै न कुनै प्रकारको डीएनए परीक्षण गरिसकेका छन्। कतिपयले अन्य देशमा रहेका साथीमार्फत वा छिमेकी देशका फर्वार्डिङ सेवामार्फत परीक्षण किट मगाउने गरेका छन्।
डीएनए परीक्षणको नतिजाले अड्रेको जीवनमा अर्को ठुलो रहस्य खोलिदियो। उनको डीएनएसँग मिल्ने व्यक्तिमध्ये सोफी नामकी एक महिला पनि थिइन्। संयोगले अड्रेले सोफीको कानुनी मुद्दा अदालतमा प्रतिनिधित्वसमेत गरेकी थिइन्। दुवैले समान कानुनी अधिकारका लागि संघर्ष गरिरहेका थिए। अड्रेले थाहा पाइन् कि आफूले अदालतमा प्रतिनिधित्व गरेकी सोफी नै उनकी जैविक बहिनी रहेछिन्।
‘मैले पत्ता लगाएँ कि सोफी, जसको मुद्दा मैले अदालतमा पेश गरेकी थिएँ, मेरी जैविक बहिनी थिइन्,’ अड्रे भन्छिन्।
अड्रे र आर्थरले आफ्नो उत्पत्तिबारे जान्न अभियान चलाइरहेका अन्य आठ जना दाता-गर्भधारणबाट जन्मिएका व्यक्तिसँगै डीएनए परीक्षण गरेका थिए। अर्थात् जम्मा १० जनाले परीक्षण गरेका थिए। तीमध्ये चार जना (अड्रे, उनका भाइ पिटर, सोफी र सोफीका भाइ डेभिड) एउटै शुक्राणु दाताका सन्तान रहेको पत्ता लाग्यो। यस घटनाले एउटै शुक्राणु दाताबाट धेरै पटक दान लिँदा त्यसबाट जन्मिएका व्यक्तिहरू एक अर्काका जैविक दाजुभाइ वा दिदीबहिनी हुन सक्ने जोखिम कति वास्तविक हुन्छ भन्ने देखाएको छ।
वर्षौंको खोजपछि एक अमेरिकी व्यक्तिसँग भएको आनुवंशिक मिलानमार्फत अड्रेले आफ्नो जैविक पिता फिलिपलाई पहिचान गरिन्। तर त्यतिबेलासम्म फिलिपको मृत्यु भइसकेको थियो। अड्रेकी आमाले फिलिपको परिवारलाई पत्र लेख्दै आफूलाई सन्तान प्राप्त गराउन गरेको ‘उपहार’ का लागि धन्यवाद दिइन्। फिलिपको परिवारले अड्रेलाई स्वागत गर्यो।
‘सबैको आँखामा आँसु थियो,’ अड्रेले त्यो भेट सम्झँदै भनिन्। फिलिपकी बहिनीलाई भने उनका दाजु शुक्राणु दाता बनेको कुरा कहिल्यै थाहा थिएन। अड्रेले आफ्नो जैविक परिवारको स्वास्थ्य इतिहासबारे जानकारी पाउनुका साथै फिलिपका तस्बिर र भिडियो पनि हेर्न पाइन्। ‘म उनलाई हेर्न सक्छु, उनी कसरी हिँड्थे भनेर देख्न सक्छु र उनको आवाज सुन्न सक्छु,’ उनले बताइन्।
अड्रेको कानुनी संघर्ष र आर्थरले लेखेको पुस्तकले फ्रान्समा दाता-गर्भधारणसम्बन्धी कानुन परिवर्तन गर्न योगदान पुर्यायो। अप्रिल २०२५ पछि जन्मिएका दाता-गर्भधारणबाट जन्मिएका व्यक्तिले वयस्क भएपछि आफ्नो दाताको पहिचानसम्बन्धी जानकारी पाउन सक्ने व्यवस्था गरिएको छ।
तर फ्रान्समा घरमै डीएनए परीक्षण गर्ने व्यवस्था अझै प्रतिबन्धित छ। अभियानकर्ताहरू भने कानुनी प्रतिबन्धले मानिसलाई परीक्षण गर्नबाट पूर्ण रूपमा रोक्न नसकेको बताउँछन्।
अड्रे भने आफ्नो अभियान अझै पूरा नभएको बताउँछिन्। ‘प्रत्येक व्यक्तिलाई आफ्नो उत्पत्ति र इतिहास जान्ने अधिकार छ,’ उनी भन्छिन्। बीबीसी
प्रकाशित: १४ भाद्र २०८३ ११:५६ आइतबार