चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिनामै नेपालको वैदेशिक व्यापारमा निर्याततर्फ उल्लेख्य सुधार देखिएको छ। निर्यातको वृद्धिदर उच्च भए पनि आयातको ठूलो आकारका कारण व्यापार घाटा भने झन् बढेको छ।

भन्सार विभागले शुक्रबार सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनाको तथ्यांकअनुसार साउनमा नेपालको निर्यात ६१.७२ प्रतिशतले बढेको छ। यस अवधिमा नेपालले ३८ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ बराबरका वस्तु निर्यात गरेको छ। गत आर्थिक वर्षको साउनमा यस्तो निर्यात २३ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ रहेको थियो। अर्थात् एक वर्षको अवधिमा निर्यात १४ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँले बढेको हो।

यता आयात पनि उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। साउनमा नेपालले १ खर्ब ८७ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ बराबरका वस्तु आयात गरेको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही महिनामा आयात १ खर्ब ४३ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ थियो। यसअनुसार एक वर्षमा आयात ४४ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँले बढेको छ।

व्यापार घाटा १ खर्ब ४८ अर्ब नाघ्यो

निर्यातमा उल्लेख्य वृद्धि भए पनि आयातको आकार ठूलो भएकाले व्यापार घाटा घट्न सकेन। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा नेपालको व्यापार घाटा १ खर्ब ४८ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

गत आर्थिक वर्षको साउनमा व्यापार घाटा १ खर्ब १९ अर्ब १० करोड रुपैयाँ थियो। यस वर्ष व्यापार घाटा २९ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँले बढेको हो। प्रतिशतका आधारमा व्यापार घाटा २४.८८ प्रतिशतले बढेको भन्सार विभागको तथ्यांक छ।

अर्थात् साउनमा नेपालले विदेशबाट जति वस्तु खरिद गर्‍यो, त्यसको तुलनामा निर्यातबाट प्राप्त आम्दानी निकै कम रह्यो। आयात र निर्यातबीचको ठूलो अन्तर नै नेपालको बढ्दो व्यापार घाटाको मुख्य कारण बनेको छ।

निर्यातको वृद्धिदर आयातभन्दा दोब्बर

तथ्यांकको सकारात्मक पक्ष भने निर्यातको वृद्धिदर आयातको भन्दा निकै उच्च हुनु हो। साउनमा निर्यात ६१.७२ प्रतिशतले बढ्दा आयात ३१.०४ प्रतिशतले मात्र बढेको छ।

यसले पछिल्लो एक वर्षमा नेपालको निर्यात व्यापारले केही गति लिएको देखाउँछ। तर निर्यातको आधार आयातको तुलनामा निकै सानो भएकाले निर्यातमा उच्च प्रतिशतको वृद्धि भए पनि त्यसले समग्र व्यापार घाटामा तत्काल ठूलो प्रभाव पार्न सकेको छैन।

साउनको तथ्यांकअनुसार नेपालले १ रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात गर्दा करिब ४ रुपैयाँ ८४ पैसाको वस्तु आयात गरेको देखिन्छ। गत आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा यस्तो अनुपात करिब ५ रुपैयाँ ९८ पैसा थियो।

यस आधारमा हेर्दा आयातको तुलनामा निर्यातको अवस्था केही सुधारिएको देखिन्छ।

कुल वैदेशिक व्यापार २ खर्ब २६ अर्ब

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा नेपालको कुल वैदेशिक व्यापार २ खर्ब २६ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। कुल व्यापारमा आयातको हिस्सा ८२.८९ प्रतिशत रहेको छ भने निर्यातको हिस्सा १७.११ प्रतिशत पुगेको छ।

गत आर्थिक वर्षको साउनमा कुल व्यापारमा निर्यातको हिस्सा १४.३३ प्रतिशत थियो। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा यो हिस्सा बढेर १७.११ प्रतिशत पुगेको हो।

त्यस्तै, कुल व्यापारमा आयातको हिस्सा गत वर्षको ८५.६७ प्रतिशतबाट घटेर ८२.८९ प्रतिशतमा आएको छ। यसले कुल वैदेशिक व्यापारमा निर्यातको योगदान केही बढेको संकेत गर्छ।

व्यापार संरचनामा सुधारको संकेत

निर्यातमा ६१.७२ प्रतिशतको वृद्धि र आयात–निर्यात अनुपातमा आएको सुधारलाई नेपालको बाह्य व्यापारका लागि सकारात्मक संकेतका रूपमा लिन सकिन्छ। विशेषगरी कुल व्यापारमा निर्यातको हिस्सा बढ्नुले नेपाली वस्तुको बाह्य बजारमा पहुँच विस्तार हुँदै गएको देखाउँछ।

तर निर्यातको वृद्धिले मात्र व्यापार घाटा घटाउन पर्याप्त हुने अवस्था अझै देखिएको छैन। आयातको कुल आकार निर्यातभन्दा धेरै ठूलो रहेकाले निर्यातमा थप विस्तार आवश्यक देखिन्छ।

सरकारका लागि अबको चुनौती निर्यात वृद्धिलाई निरन्तरता दिँदै नेपाली उत्पादनको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउनु र आयातमा रहेको अत्यधिक निर्भरता घटाउनु हो। निर्यातको वृद्धिदर केही समयसम्म उच्च रहे पनि आयातको आकार निरन्तर बढिरहे व्यापार घाटा घटाउन कठिन हुने देखिन्छ।