नेपालमा जीवन बिमा व्यवसाय गर्दै आएका १४ वटा कम्पनीले गत आर्थिक वर्षमा पाँच अर्ब ४४ करोड ५२ लाख रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा आर्जन गरेका छन्। कम्पनीहरूले सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमाससम्मको वित्तीय विवरणअनुसार जीवन बिमा क्षेत्रको समग्र नाफा अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा १०.५३ प्रतिशतले घटेको हो।
नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा जीवन बिमाप्रतिको आकर्षण विस्तार हुँदै गएको छ। आम्दानीको केही हिस्सा भविष्यका लागि सुरक्षित गर्ने, परिवारको आर्थिक जोखिम घटाउने र दीर्घकालीन वित्तीय योजना बनाउने प्रवृत्तिले बिमाको बजार विस्तारमा सहयोग पुर्याएको छ। रोजगारी, वैदेशिक रोजगारी, स्वरोजगार तथा व्यवसायमा संलग्न व्यक्तिहरूले जीवन बिमालाई आर्थिक सुरक्षाको माध्यमका रूपमा लिन थालेका छन्।
अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा १४ जीवन बिमा कम्पनीले ६ अर्ब ८ करोड ६० लाख ६० हजार रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका थिए।
यसरी हेर्दा एक वर्षमा जीवन बिमा कम्पनीहरूको समग्र खुद नाफा ६४ करोड रुपैयाँभन्दा बढीले घटेको छ। केही ठूला कम्पनीको नाफामा आएको गिरावटले समग्र क्षेत्रको नाफामा असर पारेको देखिन्छ।
जीवन बिमाको मुख्य उद्देश्य व्यक्तिको मृत्यु, अशक्तता वा अन्य जोखिमका कारण परिवारमा पर्न सक्ने आर्थिक भार कम गर्नु हो। बिमित व्यक्तिको मृत्यु भएमा तोकिएका सर्तअनुसार परिवार वा लाभग्राहीले बिमा रकम प्राप्त गर्ने भएकाले यसले आश्रित परिवारलाई आर्थिक सुरक्षा प्रदान गर्छ। त्यसैगरी निश्चित अवधिका बिमा योजनाले बचत तथा दीर्घकालीन वित्तीय लक्ष्य पूरा गर्नसमेत सहयोग गर्न सक्छन्।
नेपालमा बिमाको पहुँच बढाउन बिमा कम्पनीहरूले सहरबाहिरका क्षेत्रमा पनि शाखा तथा सेवा विस्तार गरिरहेका छन्। डिजिटल प्रविधिको प्रयोग बढेसँगै बिमा पोलिसीसम्बन्धी जानकारी, प्रिमियम भुक्तानी, नवीकरण तथा अन्य सेवाहरू सहज बन्दै गएका छन्। यसले ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रका नागरिकलाई समेत बिमाको पहुँचमा ल्याउन मदत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नाफा रकमका आधारमा आइएमई लाइफ इन्स्योरेन्स सबैभन्दा अगाडि छ। कम्पनीले गत आर्थिक वर्षमा ५८ करोड ४२ लाख ४४ हजार रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। अघिल्लो वर्षको ५८ करोड ३३ लाख एक हजार रुपैयाँको तुलनामा कम्पनीको नाफा ०.१६ प्रतिशतले बढेको हो।
त्यस्तै, रिलायबल नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सले ५८ करोड २६ लाख दुई हजार रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। कम्पनीको नाफा अघिल्लो वर्षको तुलनामा २.१८ प्रतिशतले बढेको छ।
सानिमा रिलायन्स लाइफ इन्स्योरेन्सको नाफा १.६९ प्रतिशतले बढेर ३८ करोड ३८ लाख ६५ हजार रुपैयाँ पुगेको छ। सूर्यज्योति लाइफ इन्स्योरेन्सले ८.५५ प्रतिशत वृद्धि गर्दै ३८ करोड २ लाख १९ हजार रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। यता मेट लाइफको नाफा ५५.२९ प्रतिशतले घटेर ३७ करोड ९२ लाख ७८ हजार रुपैयाँमा सीमित भएको छ। प्रभु महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्सको नाफा १.३१ प्रतिशतले बढेर ३७ करोड ५९ लाख ३ हजार रुपैयाँ पुगेको छ।
नेसनल लाइफ इन्स्योरेन्सको खुद नाफा १०.२३ प्रतिशतले घटेर ३७ करोड ६ लाख १६ हजार रुपैयाँमा झरेको छ। हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्सको नाफा ४१.९० प्रतिशतले घटेर ३१ करोड ७७ लाख ७१ हजार रुपैयाँमा सीमित भएको छ।
सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय जीवन बिमा कम्पनी भने नाफाबाट घाटामा गएको छ। कम्पनीले गत आर्थिक वर्षमा दुई करोड ३८ लाख एक हजार रुपैयाँ खुद घाटा व्यहोरेको छ। अघिल्लो वर्ष कम्पनी दुई करोड १४ लाख ७७ हजार रुपैयाँ नाफामा थियो।
नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सको नाफा भने १५.०२ प्रतिशतले घटेर ४६ करोड ५४ लाख ५० हजार रुपैयाँमा सीमित भएको छ।
सन नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सको नाफा पनि २२.८४ प्रतिशतले घटेर ४१ करोड ८५ लाख ९९ हजार रुपैयाँमा झरेको छ। अर्कोतर्फ एसियन लाइफ इन्स्योरेन्सको नाफा १.१९ प्रतिशतले बढेर ४१ करोड ४२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
लाइफ इन्स्योरेन्स कर्पोरेसन (नेपाल) ले ४० करोड ५७ लाख ७७ हजार रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। कम्पनीको नाफा अघिल्लो वर्षको तुलनामा २८.४५ प्रतिशतले बढेको हो। नाफा वृद्धिदरका आधारमा भने सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्स सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ । कम्पनीको खुद नाफा १०६.६३ प्रतिशतले बढेर ३९ करोड ८ लाख चार हजार रुपैयाँ पुगेको छ।
जीवन बिमा जोखिम हस्तान्तरण गर्ने माध्यम मात्र नभई दीर्घकालीन वित्तीय योजनाको एउटा महत्त्वपूर्ण हिस्सा पनि हो। नियमित रूपमा प्रिमियम तिर्ने बानीले व्यक्तिलाई बचत गर्ने अनुशासन विकास गर्न सहयोग पुर्याउँछ। बिमाको प्रकृति र योजनाअनुसार निश्चित अवधिपछि प्राप्त हुने रकमले बालबालिकाको शिक्षा, घर निर्माण, व्यवसाय विस्तार वा अवकाशपछिको आर्थिक योजनामा सहयोग गर्न सक्छ।
त्यसैगरी बिमाले परिवारको आर्थिक निर्भरता घटाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छ। परिवारको मुख्य आम्दानी गर्ने व्यक्तिको असामयिक मृत्यु भए बिमा रकमले तत्कालीन आर्थिक आवश्यकता पूरा गर्न केही राहत दिन सक्छ। ऋण लिएका व्यक्तिका लागि समेत जीवन बिमा आर्थिक जोखिम व्यवस्थापनको एउटा साधन बन्न सक्छ।
जीवन बिमा कम्पनीहरूको समग्र नाफा घटे पनि अधिकांश कम्पनी सञ्चालनमा रहेका छन् र केही कम्पनीले उल्लेख्य नाफा वृद्धि गरेका छन्।
विशेषगरी सिटिजन लाइफ, एलआइसी नेपाल तथा अन्य केही कम्पनीको नाफा वृद्धिले बजारमा प्रतिस्पर्धा र व्यवसाय विस्तारको सम्भावना देखाएको छ।
नेपालमा अझै ठूलो जनसंख्या पूर्ण रूपमा बिमाको दायरामा आउन बाँकी रहेकाले जीवन बिमा बजार विस्तारको सम्भावना रहेको छ। बिमा कम्पनीले सेवा गुणस्तर सुधार, पारदर्शिता, दाबी भुक्तानीमा सहजता र वित्तीय साक्षरता विस्तार गर्न सकेमा बिमाप्रतिको विश्वास अझ बढ्न सक्छ।
प्रकाशित: १ भाद्र २०८३ ०७:५१ सोमबार