कर्णाली प्रदेश सरकारको आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को नीति तथा कार्यक्रम सर्वसम्मतिले पारित भएको छ।

कर्णाली प्रदेशसभाको दोस्रो कार्यकालको आठौँ अधिवेशनको शुक्रबार बसेको आठौँ बैठकबाट प्रदेश सरकारको नीति तथा कार्यक्रम सर्वसम्मतिले पारित भएको हो। सभामुख नन्दा गुरुङले कर्णाली प्रदेशसभा नियमावली, २०८१ नियम ३९ को उपनियम-४ बमोजिम मुख्यमन्त्री यामलाल कँडेललाई उक्त नीति तथा कार्यक्रम पारित गरियोस् भनी सभासमक्ष प्रस्ताव पेस गर्न समय दिइन्।

मुख्यमन्त्री कँडेलले सभासमक्ष सो प्रस्ताव पेस गरेसँगै सभामुख गुरुङले कर्णाली प्रदेश सरकारको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को नीति तथा कार्यक्रम सर्वसम्मतिले पारित भएको घोषणा गरिन्। बिहीबारदेखि नीति तथा कार्यक्रममाथिको छलफल सुरु भई शुक्रबार करिब ६ घण्टा लामो बैठकमा व्यापक छलफल भएको थियो।

बैठकमा नेकपा कर्णाली प्रदेशसभा संसदीय दलका नेता मंगलबहादुर शाही, पूर्वमुख्यमन्त्री तथा प्रदेशसभा सदस्य राजकुमार शर्मा, प्रदेशसभा सदस्य बेदराज सिंह, टेकराज पछाई, बिन्दमान विष्ट, दुर्गबहादुर रावत, कलबहादुर हमाल, भीमप्रकाश शर्मा, खड्गबहादुर पोखरेल, लक्ष्मी सुनार, दक्षिणा शाही, रनसिंह परियार, तुलसा मल्ल, जानकी सिंह, बलिमाया बुढा, इन्द्राकुमारी शाहीसहित २५ प्रदेशसभा सदस्यले नीति तथा कार्यक्रममाथि आफ्ना धारणा राखेका थिए।

बैठकमा भाग लिने प्रदेशसभा सदस्यले कर्णालीको बहुआयामिक गरिबी घटाउने, मानव सूचकांक बढाउने, कृषि, पर्यटनको विकासमार्फत रोजगारी सिर्जना गर्न, सडक सञ्जाल जोड्ने र भुइँ मान्छेको आवश्यकता एवं समस्यालाई सम्बोधन गर्ने बजेट ल्याउन सरकारलाई सुझाएका थिए। प्रदेशसभाको नवौँ बैठक आगामी असार १ गते दिउँसो ३:०० बजे बस्ने सभामुख गुरुङले जानकारी दिइन्।

नाइजरको सहारा मरुभूमिमा तिर्खाले कम्तीमा ४९ जनाको मृत्यु भएको छ। बीबीसीको रिपोर्ट अनुसार उनीहरूले यात्रा गरिरहेको ट्रक बाटोमा बिग्रियो। यात्रुहरूले यसलाई मर्मत गर्न धेरै दिन प्रयास गरे तर असफल भए।

ट्रक नाइजर सीमाबाट ३०० किलोमिटरभन्दा धेरै टाढा रहेको मालीको हारुबा शहरबाट निस्केको थियो। उनीहरू मुस्लिम धार्मिक उत्सवमा भाग लिएर फर्किरहेका थिए। यात्राका क्रममा उनीहरूको ट्रक बिग्रिएको थियो।

उनीहरू अत्यधिक उच्च तापक्रम भएको मरुभूमिमा फसेका थिए, जहाँ पानी र अन्य आवश्यक सामग्रीहरू प्राप्त गर्न गाह्रो थियो। यस्तो ठाउँमा फसेकाले उनीहरूको पानी सकियो।

घटनामा दुई जना मात्र बाँचे। उनीहरू मरुभूमि पार गरेर नजिकैको शहर असामाका पुग्न र अधिकारीहरूलाई घटनाको रिपोर्ट गर्न सफल भए। उद्धारकर्ताहरू आइपुग्दा उनीहरूले ट्रक मुनि र वरपर दर्जनौं शवहरू फेला पारेका थिए।

उद्धार टोलीले मृतकहरूको शवलाई सामूहिक चिहानमा गाडेको थियो। घटनास्थलबाट फर्कने क्रममा उद्धार टोलीले अर्को भाँचिएको ट्रक भेट्टायो जसमा ६० भन्दा बढी मानिसहरू थिए, जो विगत तीन दिनदेखि सकिएको ब्याट्रीका कारण मरुभूमिमा अलपत्र परेका थिए।

उद्धार टोलीले थकित र विचलित यात्रुहरूलाई पानी उपलब्ध गरायो र ट्रक मर्मत गर्न मद्दत गर्‍यो, जसले गर्दा उनीहरू फर्कन सफल भए।

काठमाडौं बालाजुस्थित आफ्नै कोठामा घरायसी विवादमा श्रीमतीको हत्या गरेको आरोपमा एक व्यक्ति पक्राउ परेका छन्।

सामाजिक सञ्जालमा 'नेपाली ब्रो' उपनामले चिनिने ४२ वर्षीय कुमार थापा मगरले शुक्रबार राति फलामको रडले प्रहार गर्दा उनकी श्रीमती ४२ वर्षीया ईश्वरी भुजेलको मृत्यु भएको हो।

जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका सूचना अधिकारी तथा प्रवक्ता प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) पवन कुमार भट्टराईका अनुसार घाइते भुजेलको गएराति त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगन्जमा उपचारका क्रममा ११ बजेतिर मृत्यु भएको हो।

प्रवक्ता भट्टराईले हाल मृतकको शरीर त्रिवी शिक्षण अस्पतालमा रहेको र पोस्टमार्टम हुन बाँकी रहेको जानकारी गराए। प्रारम्भिक अनुसन्धानमा पारिवारिक विवादका कारण भएको झगडामा श्रीमान्ले श्रीमतीलाई हानेर घाइते बनाएको र घाइते भए पश्चात् मृत्यु भएको देखिएको प्रहरीको भनाइ छ।

कुटपिट गर्ने मगरलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिइसकेको छ। उनलाई अहिले प्रहरी वृत्त बालाजुमा राखेर थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।

कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिलामन्त्री सोविता गौतमले हरेक समस्याको समाधान कानुनले दिन्छ भन्ने भाष्य सृजना गर्नुपर्ने बताएकी छन्।

नेपाल सरकार, कानुन न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालयद्वारा शुक्रबार यहाँ आयोजित दोस्रो कानुन अधिकृत सम्मेलन, २०८३ को उद्घाटन समारोहलाई सम्बोधन गर्दै मन्त्री गौतमले न्याय सेवाभित्रको कानुन समूह र कानुन मन्त्रालय राज्यसत्ता सञ्चालनको मस्तिष्क हो भन्दै हरेक काम गर्दा कानुनले समस्या सृजना गर्छ भन्ने भाष्य बदलेर हरेक समस्याको समाधान कानुनले दिन्छ भन्ने अवस्था सृजना गर्नुपर्छ भनिन्।

'हरेक काम गर्नुपर्दा कानुन मन्त्रालय र कानुन समूहको राय लिने गरिन्छ, यो समाधानका लागि नै सोध्ने गरिएको हो, तसर्थ कानुन अधिकृतको सम्मेलनमा आठ विषयगत सत्र रहनेछन्, यी सबै फरकफरक सत्रमा व्यापक छलफल हुनेछ, यो सम्मेलनमा देशभरि कार्यरत कानुन अधिकृतबीच अनुभव साटासाट हुनेछ,' मन्त्री गौतमले भनिन्।

अबको बाटो कस्तो हुने भनेर मार्ग तयार गर्न यो कार्यक्रम महत्वपूर्ण हुने उल्लेख गर्दै मन्त्री गौतमले कानुनको मस्यौदा र तर्जुमामा कानुन मन्त्रालय संयमित भएर काम गरिरहेको बताइन्।

'समस्या समाधान गर्न नीतिगत पाटोमा मन्त्रालयले ध्यान दिएर काम गरेको छ, कर्मचारीमा रहेको सृजनशील बिचारलाई पनि मन्त्रालयले ध्यान दिइएको छ, तीनै तहका कानुनलाई एकीकृत रूपमा डिजिटल माध्यममा व्यवस्थापन गर्ने कुरालाई ध्यान दिएका छौँ, नेपालको सबै कानुन एकै ठाउँमा भेटिनुपर्छ भनेर ध्यान दिएर काम गरिरहेका छौँ,' उनले भनिन्।

मन्त्री गौतमले हरेक नेपाली नागरिकलाई कानुनको बारेमा जानकारी दिन नागरिकको पहुँचमा पुर्याउन काम गरिरहेका बताइन्।

'कानुन तर्जुमाका प्रक्रियाबारे जनताले जानकारी पाउनुपर्छ, पहिला के थियोे र अब के हुनुपर्छ भनेर पनि थाहा पाउनुपर्छ, जनताको समस्यालाई दीगो रूपमा समाधान गर्नेगरी कानुन मन्त्रलयले काम गरिरहेको छ,' उनले भनिन्।

मन्त्री गौतमले दीर्घकालीन रूपमा नेपाली समाजलाई हीत हुने किसिमको कानुन सुनिश्चित गर्न काम गर्नुपर्ने उल्लेख गर्दै नागरिकको चासो र चिन्तालाई सम्बोधन गर्नेगरी कानुन तर्जुमा गर्नुपर्नेमा जोड दिइन्। उनले कानुन आयोगलाई शक्तिशाली बनाउने कुरामा सरकारले ध्यान दिएको बताउँदै कानुनको मस्यौदाका लागि कानुन आयोगलाई जिम्मेवारी दिने तयारी गरिरहेको बताइन्।

कार्यक्रममा सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश टेकप्रसाद ढुङ्गाना, पूर्वमुख्यसचिव लीलादेवी गड्तौला, निवर्तमान सचिव फडिन्द्र गौतमलगायतले आ–आफ्नो धारणा राखेका थिए।

गीत–सङ्गीत एउटा त्यस्तो विषय हो, जसलाई मूलतः मानव समुदायका लागि अभिन्न अंग मानिन्छ। शास्त्रले नै भनेको छ - कला - सङ्गीतबिनाको मान्छे पुच्छर नभएको जनावरसरह हुन्छ। वास्तवमै गीतसङ्गीतबिना मान्छेलाई श्वास लिन नै मुस्किल बन्ने अवस्था रहन्छ। यस अर्थमा गीतसङ्गीत जीवनमा अपरिहार्य छ।

गीतसङ्गीतको एउटा खास विशेषता छ। कुनै भाषामा सीमित हुँदैन यो। यसको कुनै भौगोलिक सिमाना हुँदैन। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा कहीं–कसैको बन्धनमा रहँदैन, स्वतन्त्र रहन्छ - गीतसङ्गीत। त्यसो त, लेखिएका गीत वा सङ्गीत आफू एक्लाएक्लैले त्यति ठुलो अर्थ बोक्दैन, जबसम्म ती आफूले एकआपसमा समन्वय गर्दैनन्। जब गीति शब्दहरूमाथि धुन भरेर गाइन्छ, तब मात्र एउटा गीतले पूर्णता पाउँछ। त्यसमाथि पनि अझ गीतका शब्दहरूमाथि भरिएको धुनमा सुरिलो आवाजले गाइयो भने त्यो गीत वास्तविक गीत बन्न पुग्छ। यहाँ सन्दर्भ छ त्यस्तै गीतहरूको।

तिसको दशक नेपाली गीतसङ्गीत निकै उर्वर रह्यो। त्यो दशकको अन्तिम - अन्तिम वर्षमा केही गिनेचुनेका गीतकारहरूको पङ्क्तिमा निकै सम्भावना बोकेर देखापरेकाहरूमध्ये एक गीतकार हुन् - वीरेन्द्र पाठक।

सबैबाट तिरस्कृत भए तापनि

सबलाई माया गर्ने म मान्छे

तिमीले लत्यायौ तर अझै पनि

तिमीलाई सुखी चाहने म मान्छे...

एउटा अलग्गै पहिचानको आवाज बोकेका सुविख्यात गायक भक्तराज आचार्यको आवाजमा वीरेन्द्र पाठकद्वारा रचित उल्लिखित गीत रेडियो नेपालबाट बजेपछि सो गीतले त्यसताका लोकप्रियताको चुली छोएको थियो।

गीतले भन्छ - दुनियामा यस्ता पनि मान्छे हुन्छन्, जसको मन अत्यन्त कोमल हुन्छ। ऊ अरूद्वारा जतिसुकै अपमानित वा तिरस्कृत होस्, माया–प्यारको विषयमा संवेदनशील रहेको हुन्छ। त्यसमाथि झन् आफैंले प्रेम गरेको मान्छेले त घृणा गरेर लत्यायो नै भने पनि त्यसप्रति उसको प्रतिक्रिया नकारात्मक हुँदैन, बरु त्यसप्रति झनै आशक्त हुन्छ। यसरी, यहाँ गीतकार वीरेन्द्र आफ्नी मायालुलाई अत्यन्त समीप सम्झन्छन् र गुनासो गर्न पुग्छन् - आफ्ना खुसीहरू जति थिए, ती सबै बाँड्न खोजेँ मैले। उनी प्रश्न गर्छन् - ‘के यसरी आफ्नो खुसीलाई बाँड्न खोज्नु अपराध हो?’

उनी यतिसम्म आफ्नी मायालुसँग मग्न छन् कि उनको हृदयभित्रै समाहित हुन चाहन्छन्। उनी बुझ्दैनन्– प्रेममा किन यस्तो हुन्छ? थाहै नपाई प्रेमसागरमा डुबुल्की मार्दामार्दै यसरी डुबे कि जीवनै बरबाद भएको अनुभूत गर्न पुग्छन्।

बाध्य भएर अर्को गीतमा गीतकार फरक सोच लिएर देखापर्छन्।

कोही नगरोस् प्रेम अमर

प्रेमको मूल्य कहाँ छ

मिल्नु रहेछ व्यथा हजार

सुखको किनार कहाँ छ...

यहाँ गीतकार प्रेमको ठिक विपरीत धारमा देखिन्छन्। उनै गायक भक्तराजको स्वरमा सजिएको यो गीतमा गीतकार कथित अमर प्रेमको विरुद्धमा आवाज उठाउँछन् र प्रेमको अर्थ खोज्छन्। यस्तो प्रेम नै गर्नु किन? जसको मूल्य नै छैन। जबकि प्रेमको गङ्गामा उडेबापत खुसी मिल्नुपर्नेमा उल्टो पीडा र व्यथा पाएको अनुभव गर्छन् उनी। यो प्रेम भन्ने विषय नै कस्तो? तड्पेर बाँच्नुपर्ने। मुटुको धड्कन नै कहिले सुस्तरी चलेजस्तो, कहिले तीव्र गतिमा चलेजस्तो। उनी सोच्छन्, साँचो प्रेमका लागि यति त सहनैपर्छ। जति पीडा देओस्, प्रेमको प्रहारले छातीमा, चुपचाप भित्रभित्रै आफ्नो मुटुलाई थिचेर बस्नैपर्छ। एकछिन बहाना नै सही, आफ्नो जीवनलाई भुलेर मुस्काउने बहाना गर्नुपर्छ। मानौं, प्रेमको चक्करमा परिसकेपछि अरु केही गर्नै जानिन्न, प्रेमबाहेक। गीतकारको धारणामा, प्रेम गरिसकेपछि प्रेमको अलवा दुनियामा केही–केही नै रहन्न। जता जाऊँ, जता हेरूँ, जताततै प्रेम नै प्रेम, आँखा खोलेर हेर्नुको कुनै औचित्य नै छैन, आँखा चिम्ले पनि जतासुकै प्रेमकै दृश्य।

गीतका शब्दहरू केलाएर हेर्दा अन्ततः वीरेन्द्र पाठकलाई यथार्थमा मूलतः प्रेमिल हृदय लिएर हिँड्ने एक सच्चा प्रेम–पथिक हुन् भनेर ठम्याउन मुस्किल पर्दैन। निष्कर्ष सायद यही हो कि प्रेम भनेको मान्छेको धर्म हो। जन्मेपछि मान्छे धार्मिक हुनैपर्छ। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा मान्छेको जीवनसँग जोडिएको धर्मलाई प्रेमका रूपमा हेर्न सकिन्छ। यस्तो प्रेम कुनै वस्तु होइन, जसलाई सहजै प्रयोग गर्न सकियोस्। अर्थात्, प्रेम गरिने क्रिया होइन, स्वचालित हुने प्रक्रिया हो। जुन प्रक्रियालाई मान्छेको हैसियतभन्दा फरक अर्को कुनै सर्वशक्तिले चलाउँछ। त्यही शक्ति नै धर्म हो। अस्तित्वमा नदेखिने त्यही शक्तिलाई ईश्वरको नामले जानिन्छ। गीतकार वीरेन्द्र ईश्वरप्रति आस्थावान् छन्।

अनन्तदेखि बगिरहेको जीवनमा अमृतसमान

उनै प्रभुको चिन्तनले नै मिल्दछ पुण्य महान्...

जीवन आनन्दमय रहनुमा मान्छे–मान्छेबिचको गन्थन होइन, ईश्वरको चिन्तन आवश्यक छ। उनी ईश्वरको गीत गाउनुमा सन्तुष्टि पाउँछन्, यसैमा उनी रमाउँछन्। धर्म गर्न केही गरिरहनै पर्दैन, बस्, एकले अर्काको कुभलो नचिताए पुग्यो। यस अर्थमा सामाजिक भएर बाँच्नुजस्तो उपलब्धि जीवनमा अर्को विषय छैन। गीतकारको परिकल्पनामा सामाजिक हुनु भनेको ईश्वर–प्रेम हो। ईश्वर प्रत्येक मान्छेभित्र छ, तिनै मान्छेलाई ससम्मान प्रेम गर्नु ईश्वर–प्राप्ति हो।

यसैलाई अलिक सजिलोसँग भन्ने हो भने प्रेमपूर्वक गरिने आराधना चाहे मान्छेको होस्, चाहे देउताको होस्– त्यसले जीवन सफल बनाउँछ।

मानव–सभ्यतामा जन्म लिएका कारण वीरेन्द्र पाठक आफू जन्मी हुर्किएको माटोलाई अगाध प्रेम गर्छन्। एक त उनी त्यसै पनि कविहृदयका मान्छे, त्यसमाथि गीतका शब्द बुन्ने कलाकार, स्वभावैले सामान्यतः अन्य मान्छेभन्दा केही न केही भिन्न हुने नै भए। यस हिसाबले आफ्नो मातृभूमिप्रति विशेष रूपले हेर्ने नै भए।

जहाँ घामको पहिलो किरणले

सर्वोच्च शिखरलाई चुम्छ

जहाँ पवित्र धर्तीलाई

पसिनाले सिँचेको हुन्छ

मेरो देश नेपाल यो,

जो सुन्दर शान्त विशाल छ...

कुरो राष्ट्रभक्तिकै हो तर सामान्य लेखाइभन्दा यो गीतमा माटोप्रतिको गुणगान केही फरक देखिन्छ। भक्तराज आचार्यले नै गाएको यो देशभक्ति गीतमा देशको परिचय विशेष रूपले दिइएको छ। सजिलैसँग भन्न सकिन्थ्यो - सगरमाथा उभिएको देश हो यो। तर, उनले त्यही सगरमाथालाई प्रयोग गरेर आकर्षित रूपले नेपालको परिचय दिएका छन्, जहाँ परिश्रमी र स्वावलम्बीहरूको मात्रै वास रहेको छ।

समग्रमा, गीतकार वीरेन्द्र पाठकबारे कुनै कन्जुस्याइँ नगरी भन्न सकिन्छ कि प्रेम, ईश्वर र मातृभूमिप्रति आफ्नो भावनालाई प्रभावशाली गीत बनाएर सम्प्रेषण गर्ने, त्यो पुस्ताको अब्बल गीतकार पाठक नेपाली गीतिसाङ्गीतिक क्षेत्रको ठुलो प्राप्ति हो।

सशस्त्र प्रहरीले कोरला नाकाबाट भित्रिएका विद्युतीय सवारी साधन नियन्त्रणमा लिएपछि छानबिनका लागि गठित समिति शुक्रबार मुस्ताङ पुगेको छ।

विद्युतीय सवारी साधन नियन्त्रणमा लिएपछि अर्थ मन्त्रालयले भन्सार विभाग, नीति तथा सञ्चालन महाशाखाअन्तर्गतको मूल्यांकन शाखाका प्रमुख समेत रहेका निर्देशक भुपालराज शाक्यको नेतृत्वमा छानबिन समिति गठन गरेको थियो।

कोरला नाकाबाट पैठारी गरिएका विद्युतीय सवारीको अनुसन्धानका लागि शाक्य नेतृत्वको तीन सदस्यीय टोली बेनी-जोमसोम सडकमार्ग हुँदै मुस्ताङको जोमसोम आइपुगेको मुस्ताङ भन्सार कार्यालयका प्रमुख बिदुर चुडालले जानकारी दिए।

छानबिन टोली मुस्ताङ आउनुअघि पर्वत र कास्कीमा सशस्त्र प्रहरीले नियन्त्रणका लिएका विद्युतीय सवारी साधनको अनुमगन समेत गरेको भन्सार प्रमुख चुडालले जानकारी दिए। चीनबाट पैठारी गरी नेपाल भित्रिएका विद्युतीय सवारी साधन आयातमा कैफियत रहे वा नरहेको भन्ने विषयमा टोलीले अनुसन्धान सुरु गरेको हो।

टोलीले पोखरा हेम्जामा ९८ र पर्वतको कुश्मा १७ वटा विद्युतीय सवारीको अनुगमन गरेको छ। कोरला नाकाबाट भन्सार जाँचपास भई लोमान्थाङ हुँदै जोमसोम झारिएका २६६ वटा विद्युतीय सवारी साधनको समेत शुक्रबारै टोलीले स्थलगत अनुगमन गरेका भन्सार प्रमुख चुडालले उल्लेख गरे। मुस्ताङको घरपझोङ–४ जोमसोमस्थित बसपार्क क्षेत्रमा पार्किङ गरी राखिएका उक्त सवारी साधनको अनुगमन गरिएको छ।

छानबिन टोली कोरला नाकामा राखिएका ३९४ वटा विद्युतीय सवारीको अनुगमनका लागि शनिबार बिहान त्यसतर्फ प्रस्थान गर्ने छ।

गत भदौ ३१ गतेदेखि सञ्चालनमा आएको कोरला नाकाबाट गत जेठको दोस्रो साता चिनियाँ कम्पनी बिवाईडीले ७७५ वटा विद्युतीय सवारी साधन नेपाल भित्र्याएको थियो।

कोरला नाकाबाट भित्रिएका ७७५ विद्युतीय सवारी साधनमध्ये ६४९ वटाको भन्सार जाँचपास भइसकेको सशस्त्र प्रहरी नायब निरीक्षक भेषराज गिरिले जानकारी दिए। रासस

कोसी प्रदेशको बजेट लेखनको काम तीव्र पारिएको छ। कोसी प्रदेशको आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेट लेखनको काम धमाधम भइरहेको आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालयले जनाएको छ।

कोसी प्रदेशका आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री विदुरकुमार लिङ्थेपले बजेट लेखनको काम धमाधम भइरहेको बताए। विषेश गरी पूर्वाधार, कृषि, स्वास्थ्य र शिक्षालाई प्राथमिकतामा राखेर बजेट ल्याउने तयारी गरिएको लिङ्थेपले जानकारी दिए।

उनका अनुसार आगामी आर्थिक वर्षको बजेट चालु आर्थिक वर्षको तुलनामा केही वृद्धि हुने छ। संघीय सरकारले सशर्त अनुदानको रकम बढाएका कारण कोसी प्रदेशको बजेटको आकार पनि बढ्ने देखिएको हो। ‘प्रदेशको आफ्नो आम्दानीको स्रोत यथावत् रहे पनि संघीय सरकारले आगामी आर्थिक वर्षका लागि सशर्त अनुदानको रकम बढाएका कारण कोसी प्रदेशको बजेटको आकार बढ्ने भएको हो’, लिङ्थेपले भने। चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ का लागि कोसी प्रदेश सरकारले ३५ अर्ब ८७ करोड ९९ लाख रुपैयाँको बजेट ल्याएको थियो।

उनले आगामी आर्थिक वर्षको बजेटमा कोसी प्रदेश सरकारले योजना बैंकलाई कार्यान्वयनमा ल्याउने बताए। हुन त चालु आर्थिक वर्षदेखि नै प्रदेश सरकारले योजना बैंकलाई कार्यान्वयन गरेर गोजीका योजना बजेटमा हाल्ने प्रवृत्तिलाई निरुत्साहित गरे पनि उक्त अवधारणा पूर्णरूपमा कार्यान्वयनमा भने आएको थिएन।

प्रदेश सरकारका मुख्यमन्त्री लगायतले योजना बैंकलाई पूर्ण रूपमा कार्यान्वयनमा ल्याउँदै योजना बैंकमा प्रविष्ट योजनाबाहेक अन्य योजनालाई बजेटमा समावेश नगर्ने दाबी गर्दै आए पनि तत्कालै योजना बैंकको अवधारणा पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन गर्न प्राविधिक रूपमा समस्या हुने आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री लिङ्थेपको भनाइ छ। उनले भने ‘योजना बैंकमा योजना समावेश गर्ने समय समाप्त भइसके पनि नीति तथा कार्यक्रम आउने गरेको र नीति तथा कार्यक्रममा आएका योजनाहरू योजना बैंकमा समावेश नभए पनि बजेटमा समावेश गर्नुपर्ने भएकाले प्रावधिक रूपमा योजना बैंक पूर्णरूपमा कार्यान्वयन गर्न समस्या हुने रहेछ।’

मन्त्री लिङ्थेपले विगतमा जस्तो प्रदेशले योजनाको न्यूनतम लागतको सिलिङ पनि यसपटक बजेटमा नतोक्ने स्पष्ट पारे। उनका अनुसार प्रदेश सरकारले ल्याउने बजेटमा सानादेखि ठूलासम्मका सबै खालका आयोजना पर्ने स्पस्ट पारे। उनले प्रदेशको योजना बैंकमा दार्ता भएका योजनामध्ये कार्यान्वयनका लागि स्वीकृत भएका २७ हजार योजना रहेकाले सबै योजना बजेटमा नपर्ने स्पष्ट पारे। उनले सरकारको प्राथमिकता र स्थानीय आवश्यकताका आधारमा योजनाहरू छनोट गरिने बताए। प्रदेश सरकारले योजना बैंक कार्यान्वयन गरिसकेका कारण केही योजना बैंकभन्दा बाहिरका परे पनि अधिकांश योजना बैंककै योजनाहरू बजेटमा समावेश गरिने उनले बताए।

मन्त्री लिङ्थेपले आगामी आर्थिक वर्षको बजेटमा सांसदहरूका लागि सांसद कोष वा यस्तै प्रकृतिको कुनै पनि कोषको व्यवस्था नगरिने स्पष्ट पारे। उनले भने, ‘बजेटमा सांसदहरूको योजना समावेश हुन सक्ने भए पनि सांसदलाई छुट्टै कोषमार्फत बजेटको व्यवस्था गरिँदैन।’

उनले प्रदेश सरकारले ल्याउने बजेटमा संघ सरकारको जस्तो तल्लो र निम्न वर्गलाई उपेक्षा नगरिने दाबी गरे। लिङ्थेपले कुनै वर्ग विशेषलाई काखो र कसैलाई पाखा लगाउने गरी नभई समग्र प्रदेश, प्रदेशवासीको हित, माग र आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेर बजेट विनियोजन गर्ने तयारी गरिरहेको उनले बताए। प्रदेश सरकारले असार १ गते बजेट ल्याउनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था रहेको छ।

प्रदेश अस्पताल जोमसोममा पछिल्लो समय बिरामीको सङ्ख्या दैनिक रूपमा वृद्धि हुन थालेको छ। जिल्लाकै एक मात्र २५ शय्याको अस्पतालमा आउने बिरामीको सङ्ख्या वृद्धिसँगै व्यवस्थापन पक्षमा समस्या र चुनौती थपिन थालेको छ।

गर्मीयाम सुरु भइसकेको र पर्यटकलाई मुस्ताङ भ्रमण गर्न अनुकूल भएकाले यहाँको प्रदेश अस्पताल जोमसोममा बिरामीको सङ्ख्या अपेक्षाकृत रूपमा ह्वात्तै बढेको प्रदेश अस्पताल जोमसोमका निमित्त मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा समीक्षा कँडेलले जानकारी दिइन्। गर्मीयाम भएकाले मुस्ताङका स्थानीय बेसी छोडेर जिल्ला फर्किएका र यहाँ आएका पर्यटक विभिन्न कारणले बिरामी पर्ने समस्याले अस्पतालमा बिरामीको सङ्ख्या वृद्धि हुन पुगेको उनले बताइन‍्।

मुस्ताङ आएका कतिपय पर्यटकलाई लेक लाग्ने भएकाले यस्ता प्रकृतिका बिरामी सेवा लिन आउने गरेका डा कँडेलको भनाइ छ। गर्मीयामका कारण हुने बिरामी नभइ विभिन्न प्रकारका समस्याले पर्यटक, स्थानीय र ज्याला मजदुरी गर्ने सर्वसाधारण बिरामी हुने भएकाले अस्पतालमा बिरामीको सङ्ख्या बढेको उनी बताउँछन्।

प्रदेश अस्पताल २५ शय्याको भनिए पनि १५ शययाको मात्रै छ। नयाँ बन्दै गरेको अस्पताल भवन पनि १५ शय्यामै बनेको तर हस्तान्तरण हुन बाँकी छ। प्रदेश सरकारले शय्या‍ अपग्रेड गरेको भए पनि साविककै पूर्वाधारबाट सेवा प्रवाह हुँदा बिरामीको चाप व्यवस्थापनमा समस्या देखिन गरेको छ। पछिल्लो समय मुक्तिनाथ दर्शनार्थीको सङ्ख्या बढेसँगै अस्पतालको सेवा लिने पर्यटकको सङ्ख्या पनि बढ्दै जान थालेको अस्पतालले जनाएको छ।

हाल तीन कोठामा २५ शय्यामा बिरामीलाई वार्डमै राखेर इमरजेन्सी सेवा प्रवाह गर्ने गरिएको छ। अस्पतालमा प्रसूति सेवासँगै अन्य सेवा उपलब्ध भएकाले बिरामीले अस्पताल खचाखच हुन पुगेको हो। जोमसोमस्थित प्रदेश अस्पतालमा चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि वैशाख महिनासम्म कुल आठ हजार ६६७ जनाले स्वास्थ्य सेवा लिएका अस्पतालले जनाएको छ।

प्रदेश अस्पतालमा ४२ जनाको जनशक्ति रहेको डा कँडेलले उल्लेख गरिन्। स्वास्थ्य सेवा प्रवाहतर्फ एक एमडीजीपी चिकित्सकसहित ६, अस्पताल नर्सिङ निरीक्षक दुई, स्टाप नर्स दुई, नर्सिङ अधिकृत दुई, स्वास्थ्य सहायक दुई र अनमी दुई जना छन्। अस्पतालअन्तर्गत मुक्तिनाथमा स्वास्थ्य सहायक तीन र कार्यालय सहयोगी एक जना रहेका अस्पतालले जनाएको छ। रासस

सगरमाथा आरोहणका क्रममा पाँच दिनदेखि बेपत्ता भएका दावा शेर्पाको बिहीबार सफल उद्धार गरी काठमाडौंको ह्याम्स अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ।

ह्याम्स अस्पतालले शुक्रबार विज्ञप्ति जारी गरी लामो समय सगरमाथा क्षेत्रमा बेपत्ता शेर्पालाई जलवियोजन देखिएकाले आइसियुमा राखेर उपचार भइरहेको जानकारी दिएको छ। शेर्पाको दुवै हातका कान्छी औँलामा दोस्रो चरणको फ्रस्टबाइट र दायाँ हातको बुढी तथा माझी औँलामा पहिलो चरणको फ्रस्टबाइट देखिएको अस्पतालले जनाएको छ।

चिकित्सकीय परीक्षणका क्रममा शेर्पाको दाहिने खुट्टाको तिघ्राको हड्डीमा फ्याक्चर र सोही क्षेत्रको मांसपेशीमा रगत जमेको फेला परेको अस्पतालद्वारा जारी विज्ञप्तिमा भनिएको छ। अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक डा ज्योतीन्द्र शर्माले शेर्पाको स्वास्थ्य अवस्था अहिले स्थिर रहेको र जलवियोजनको समस्यामा उल्लेख्य सुधार आइरहेको जानकारी दिए।

चिकित्सकको टोलीले शेर्पाको स्वास्थ्य अवस्थाको निरन्तर निगरानी गरिरहेको र उनलाई अझै केही दिन आइसियुमै राखेर उपचार गरिने अस्पतालले जनाएको छ।

झिलिमिली बत्तीले कहिल्यै नसुत्ने सहर। जहाँ रातको शान्ति अब मोबाइलको नोटिफिकेसनले तोडिरहेको हुन्छ। जहाँ एउटै घरभित्र चारजना सँगै बस्छन् तर चारै जनाको संसार फरक हुन्छ। आज मानिसहरू घरमा छन् तर सम्बन्धमा छैनन्। आमाबुबा सँगै छन् तर छोराछोरी उनीहरूसँग छैनन् किनकि अहिले मोबाइलले समय मात्र होइन– मानिसको भावना, सम्बन्ध र आत्मा नै कब्जा गर्न थालेको छ।

त्यही सहरको एउटा मध्यमवर्गीय घरमा बस्थी २४ वर्षीया वर्षा। वर्षा पहिले धेरै फरक थिई, हँसिली थिई, सानो कुरामा खुसी हुन्थी। आमासँग भान्सामा बसेर चिया पिउँदै जीवनका कुरा गर्थी। बुबासँग साँझ छतमा बसेर तारा गन्थी। पानी परेको बेला झ्याल खोलेर गीत सुन्न मन पराउँथी। उसलाई वास्तविक संसार मन पथ्र्यो। उसले डायरीमा कविता लेख्थी।

सपना देख्थी। जीवनलाई महसुस गर्थी तर समयसँगै उसको जीवनमा एउटा सानो वस्तु प्रवेश गर्‍यो– मोबाइल। पहिले त्यो मनोरञ्जन थियो, पछि बानी र बिस्तारै लत।

फेसबुकबाट सुरु भएको त्यो यात्रा टिकटक, इन्स्टाग्राम, रिल, लाइभ र अन्त्यहीन स्क्रोलसम्म पुग्यो। अब ऊ बिहान आँखा खुल्नासाथ मोबाइल खोज्थी। राति मोबाइल हेर्दाहेर्दै निदाउँथी। उसको दिन अब सूर्यले होइन, नोटिफिकेसनले सुरु हुन्थ्यो।

आमाले बनाएको खाना चिसो हुन्थ्यो। बुबाले बोलेका कुरा अधुरै हराउँथे तर मोबाइलको स्क्रिन कहिल्यै बन्द हुँदैनथ्यो।

‘वर्षा, छोरी! अलिकति हामीसँग पनि बस न,’ आमाले धेरै मायाले भन्नुहुन्थ्यो।

‘एकछिन ममी...’

उही जवाफ। त्यो ‘एकछिन’ दिन बित्दा पनि आएन। महिना बित्दा पनि आएन।

बुबाले कहिलेकाहीं चुपचाप उसलाई हेर्नुहुन्थ्यो। त्यो नजरमा रिस थिएन, पीडा थियो।

‘हामीसँग बस्दा पनि तिमी हामीसँग छैनौ वर्षा!’ तर वर्षालाई लाग्थ्यो– ‘यो आधुनिक समय हो। सबै यस्तै छन्।’

ऊ दिनभर अरूको जीवन हेर्थी। कसैले विदेशको फोटो राखेको हुन्थ्यो, कसैले प्रेमको प्रदर्शन, कसैले करोडौंको गाडी, कसैले विलासी जीवन। बिस्तारै उसले आफ्नो जीवनलाई अरूसँग तुलना गर्न थाली। उसलाई आफ्नो घर सानो लाग्न थाल्यो। आफ्ना बुबाआमा साधारण लाग्न थाले। आफ्नो जीवन अधुरो लाग्न थाल्यो।

मोबाइलमा ऊ धेरै हाँस्थी तर वास्तविक जीवनमा मुस्कुराउन बिर्सिसकेकी थिई। राति ऊ चुपचाप रोइरहन्थी तर बिहान स्टाटस राख्थी – पर्फेक्ट लाइफ।

झुटो मुस्कानभित्र उसको मानसिक अवस्था चिच्याइरहेको थियो।

उसले खाना कम खान थाली । निद्रा हरायो। परिवारसँग कुरा गर्न छोडी। ऊ एउटै घरभित्र बसेर पनि पूर्ण रूपमा एक्लो भइसकेकी थिई। यो अवस्था कसैले बुझेन किनकि अहिले समाजले मानिसको मन होइन, प्रोफाइल पिक्चर हेर्छ।

एकदिन उसकी आमाले उसको कोठामा आएर बिस्तारै भनिन्– ‘छोरी! तिमी पहिलेजस्ती छैनौ। तिम्रो अनुहार हेर्दा डर लाग्न थालेको छ।’

वर्षा झर्किंदै बोलिन्– ‘ममी प्लिज ! तपाईंहरू पुरानो सोचको हुनुहुन्छ।’ त्यो दिन आमाको आँखामा गहिरो चोट थियो तर वर्षाले देखिन।

केही महिनापछि बुबाको व्यापार डुब्न थाल्यो। घरमा आर्थिक समस्या बढ्यो । ऋण बढ्न थाल्यो। घरभित्र तनाव बढ्न थाल्यो। वर्षाको सबैभन्दा ठुलो चिन्ता थियो– उसको पोस्टमा लाइक किन कम आयो।

कसैले उसको फोटो इग्नोर गर्‍यो भने ऊ रातभर बेचैन हुन्थी। कसैले कमेन्ट नगर्दा उसको आत्मविश्वास टुट्थ्यो। बिस्तारै ऊ एन्जाइटी र डिप्रेसनतिर धकेलिँदै गइरहेकी थिई तर उसलाई आफू बिरामी भएको महसुस पनि थिएन।

एक रात अचानक उसकी आमालाई सास फेर्न गाह्रो भयो। रक्तचाप अत्यन्त बढ्यो। बुबा आत्तिनुभयो। रातको १ बजे एम्बुलेन्स बोलाइयो। घरभर डर फैलिएको थियो। एम्बुलेन्सको साइरनले पूरै टोल ब्युँझियो।

तर वर्षा...

ऊ अझै मोबाइलमै थिई। उसले एम्बुलेन्सभित्र बसेर भिडियो बनाई– प्रे फर माई मम।

त्यो भिडियो भाइरल भयो। हजारौं भ्युज आए, स्याड इमोजी आए, कमेन्ट आए– स्टे स्ट्रङ।

अस्पतालको बेडमा पल्टिएकी आमाले आँखा खोल्दै बिस्तारै सोध्नुभयो– ‘मेरो छोरी कहाँ छ?’ वर्षा त्यहीं छेउमा थिई तर ऊ वास्तवमा आमासँग थिइन।

आमाले काँपेको हातले उसको हात समाउन खोज्यो तर वर्षाको हात मोबाइल समात्न व्यस्त थियो। त्यो क्षण सायद एउटी आमाको मन पहिलोपटक आफ्नै छोरीसँग हारिरहेको थियो।

केही दिनपछि बाल्यकालको साथी आकाश उसलाई भेट्न आयो। ऊ वर्षालाई हेरेर डरायो। आँखामुनि गहिरो कालो घेरा, अनुहारमा थकान, मनभित्र असह्य खालीपन। ऊ जिउँदो देखिन्थी तर भित्रभित्रै समाप्त भइसकेकी थिई।

आकाशले अचानक उसको मोबाइल बन्द गरिदियो।

‘के गरेको?’ वर्षा कराई।

आकाशको स्वर भारी थियो– ‘होसमा आऊ वर्षा। तिमी बिस्तारै हराइरहेकी छौ।’

कोठा एकछिन पूर्ण शान्त भयो।

आकाश फेरि बोल्यो– ‘तिमीलाई थाहा छ? अहिले तिमीसँग हजारौं फलोअर्स छन् तर तिमी साँच्चै रोएको बेला तिम्रो हात समाउने कति जना छन्?’

वर्षाको आँखा भरिन थाल्यो।

‘अन्तिमपटक कहिले आफ्नी आमाको अनुहार ध्यान दिएर हेरेकी थियौ? कहिले बुबाको थकान महसुस गरेकी थियौ ?’ उत्तर थिएन।

आकाशको अन्तिम वाक्यले उसको आत्मा नै चिरिदियो– ‘हामी अहिले स्क्रिन धेरै हेर्छौं वर्षा तर भावना कसैले पढ्दैन। हामी अनलाइन धेरै छौं तर जीवनसँग अफलाइन भइसकेका छौं।’

त्यो रात वर्षाले पहिलोपटक मोबाइल बन्द गरी। कोठा असाध्यै सुनसान लाग्यो। पहिलोपटक उसलाई आफ्नै एक्लोपनको आवाज सुनियो। उसले झ्याल खोली। बाहिर भारी पानी परिरहेको थियो।

अचानक उसलाई बाल्यकाल याद आयो । ऊ यही पानीमा रमाउँथी। आमाले कराउँदै भित्र बोलाउनुहुन्थ्यो। बुबाले हाँस्दै तौलिया ल्याइदिनुहुन्थ्यो । त्यो विगत सम्झँदा उसको मुटु च्यातिन थाल्यो।

उसले पुरानो फोटो अल्बम निकाली। त्यहाँ एउटी सानी वर्षा थिई– निर्दोष, खुसी, सत्य।

ऊ आफूलाई हेरेर चिच्याएर रोई किनकि उसले महसुस गरिसकेकी थिई– उसले संसार खोज्ने क्रममा आफ्नै जीवन गुमाइसकेकी रहिछ।

बिस्तारै ऊ आमाको कोठामा गई। आमा कमजोर थिइन् तर छोरी देख्नेबित्तिकै मुस्कुराउन खोजिन्।

वर्षाले पहिलोपटक मोबाइल टाढा राखेर आमाको हात समाती र रुँदै भनी– ‘आमा! म धेरै टाढा हराएँछु।’

आमाले काँपेको स्वरमा भन्नुभयो– ‘तिमी फर्किएकी छौ छोरी। अझै ढिलो भएको छैन।’

त्यो रात वर्षा धेरै रोई।

त्यो आँसु केवल एउटा छोरीको थिएन। त्यो आँसु थियो– मोबाइलको उज्यालोभित्र अन्धकार बन्दै गएको एउटा पुस्ताको।

आज समाजमा हजारौं वर्षा छन्। हामी बिहान उठ्नेबित्तिकै मोबाइल खोज्छौं, खाना खाँदा मोबाइल। परिवारसँग बस्दा मोबाइल, सुत्नुअघि मोबाइल।

हामी संसारलाई आफ्नो जीवन देखाउन व्यस्त छौं तर आफ्ना मानिसहरूको जीवन बुझ्न बिर्सिरहेका छौं। आज मानिससँग हजारौं फलोअर्स छन् तर मन खोलेर सुन्ने एउटा आफ्नै मान्छे छैन। सायद अब समय आएको छ– मोबाइलको समय घटाएर जीवनको वास्तविक समय बचाउने। किनकि, एकदिन सायद धेरै ढिलो हुनेछ र हाम्रो आफ्नै मान्छेले पठाएको अन्तिम म्यासेजमा केवल ‘सिन’ मात्र बाँकी रहनेछ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले आजका लागि विदेशी मुद्राको विनिमयदर सार्वजनिक गरेको छ। सार्वजनिक विवरणअनुसार अमेरिकी डलर एकको खरिददर १५१ रुपैयाँ ६२ पैसा र बिक्रीदर १५२ रुपैयाँ २२ पैसा कायम गरिएको छ।

यसैगरी, युरोपियन युरो एकको खरिददर १७६ रुपैयाँ ४७ पैसा र बिक्रीदर १७७ रुपैयाँ १७ पैसा रहेको छ भने युके पाउण्ड स्टर्लिङ एकको खरिददर २०४ रुपैयाँ २५ पैसा र बिक्रीदर २०५ रुपैयाँ ०६ पैसा निर्धारण गरिएको छ। स्विस फ्र्याङ्क एकको खरिददर १९२ रुपैयाँ ५३ पैसा र बिक्रीदर १९३ रुपैयाँ २७ पैसा रहेको छ। अस्ट्रेलियन डलर एकको खरिददर १०८ रुपैयाँ २९ पैसा तथा बिक्रीदर १०८ रुपैयाँ ७२ पैसा कायम गरिएको छ।

केन्द्रीय बैंकका अनुसार क्यानेडियन डलर एकको खरिददर १०९ रुपैयाँ २५ पैसा र बिक्रीदर १०९ रुपैयाँ ६८ पैसा तोकिएको छ। सिंगापुर डलर एकको खरिददर ११८ रुपैयाँ १५ पैसा र बिक्रीदर ११८ रुपैयाँ ६२ पैसा कायम गरिएको छ।

जापानी येन १० को खरिददर नौ रुपैयाँ ४८ पैसा र बिक्रीदर नौ रुपैयाँ ५२ पैसा निर्धारण गरिएको छ। चिनियाँ युआन एकको खरिददर २२ रुपैयाँ ४१ पैसा र बिक्रीदर २२ रुपैयाँ ५० पैसा रहेको छ। साउदी अरेबियन रियाल एकको khरिददर ४० रुपैयाँ ३८ पैसा र बिक्रीदर ४० रुपैयाँ ५४ पैसा तोकिएको छ भने कतारी रियाल एकको खरिददर ४१ रुपैयाँ ६२ पैसा र बिक्रीदर ४१ रुपैयाँ ७९ पैसा कायम गरिएको छ।

थाई भाट एकको खरिददर चार रुपैयाँ ६५ पैसा र बिक्रीदर चार रुपैयाँ ६७ पैसा रहेको छ। युएई दिराम एकको खरिददर ४१ रुपैयाँ २८ पैसा तथा बिक्रीदर ४१ रुपैयाँ ४५ पैसा निर्धारण गरिएको छ। मलेसियन रिंगेट एकको खरिददर ३७ रुपैयाँ ६४ पैसा र बिक्रीदर ३७ रुपैयाँ ७९ पैसा कायम गरिएको छ।

त्यसैगरी, दक्षिण कोरियाली वन १०० को खरिददर ९ रुपैयाँ ८५ पैसा र बिक्रीदर ९ रुपैयाँ ८९ पैसा रहेको छ। स्वीडिस क्रोनर एकको खरिददर १६ रुपैयाँ २४ पैसा र बिक्रीदर १६ रुपैयाँ ३० पैसा तोकिएको छ। डेनिस क्रोनर एकको खरिददर २३ रुपैयाँ ६१ पैसा र बिक्रीदर २३ रुपैयाँ ७० पैसा कायम गरिएको छ।

हङकङ डलर एकको खरिददर १९ रुपैयाँ ३५ पैसा र बिक्रीदर १९ रुपैयाँ ४३ पैसा रहेको छ। कुवेती दिनार एकको खरिददर ४९३ रुपैयाँ ९६ पैसा तथा बिक्रीदर ४९५ रुपैयाँ ९१ पैसा निर्धारण गरिएको छ भने बहराइन दिनार एकको खरिददर ४०२ रुपैयाँ ०७ पैसा र बिक्रीदर ४०३ रुपैयाँ ६६ पैसा कायम गरिएको छ। ओमानी रियाल एकको खरिददर ३९३ रुपैयाँ ८० पैसा र बिक्रीदर ३९५ रुपैयाँ ३६ पैसा तोकिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। भारतीय रुपैयाँ १०० को खरिददर १६० रुपैयाँ र बिक्रीदर १६० रुपैयाँ १५ पैसा तोकेको छ।

राष्ट्र बैंकले यो विनिमयदरलाई आवश्यकतानुसार जुनसुकै समयमा पनि संशोधन गर्न सकिने जनाएको छ। वाणिज्य बैंकले तोक्ने विनिमयदर भने फरक हुन सक्ने र अद्यावधिक विनिमयदर केन्द्रीय बैंकको वेबसाइटमा उपलब्ध हुने जनाइएको छ।

नेपालमा मनसुन भित्रिन अझै एक साता लाग्ने भएको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभागका वरिष्ठ मौसमविद् वरुण पौडेलका अनुसार अहिले दक्षिण भारतको केरला र तमिलनाडुमा मनसुन आइपुगेको र बंगालको खाडी हुँदै नेपालमा मनसुन आइपुग्न एक साता लाग्ने छ।

मौसमविद् पौडेलले भने, ‘यही समयमा मनसुन भित्रिन्छ भन्ने एकिन गरी भन्न सकिँदैन। तर, एक हप्ता आसपासमा मनसुन भित्रिने अनुमान गरिएको छ। तीनचार दिनमा बंगालको खाडीमा मनसुन पुग्ने देखिन्छ, त्यसपछि नेपालमा आउँदा एक हप्ता आसपास वा केही अघि वा केही दिनपछि पनि हुनसक्छ।’ उनका अनुसार कहिलेकाहीँ मनसुन छिटो सक्रिय भए छिट्टै भित्रने र ढिलो सक्रिय भए ढिलो आउने हुन्छ।

नेपालमा औसत जुन १३ तारिखमा मनसुन भित्रिने मिति हो। तर, भारतमा तोकिएको औसत मिति जुन १ मा मनसुन भित्रिनेमा यसपालि केही ढिला गरेर भित्रिएको छ। त्यसैले नेपालमा पनि निर्धारित मितिभन्दा केही ढिला भित्रिने अनुमान गरिएको मौसमविद् पौडेलले जानकारी दिए।

‘सामान्यत केरलामा आएको एक हप्ताभित्र नेपालमा आउने हो तर त्यसको गति भने प्रणाली कति सक्रिय हुन्छ त्यसले निर्धारण गर्ने हुनाले हप्ता आसपास मनसुन भित्रिने अनुमान छ’, उनले भने।

यसपालि मनसुनमा औसतभन्दा कम वर्षा हुने र गर्मी बढी हुने आकलन गरिएको छ। कुनैकुनै क्षेत्रमा अतिवृष्टि वा अनावृष्टि हुन सक्ने सम्भावनासमेत रहेको मौसमविद्हरूले अनुमान गरेका छन्।

यसपालि मनसुनको समयमा ५१ हजार परिवारका दुई लाख २६ हजार नागरिक प्रभावित हुने अनुमान गरिएको उल्लेख गर्दै सोहीअनुसार प्रतिकार्य राष्ट्रिय योजना बनाएर लागू गरिएको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणकी प्रवक्ता शान्ति महतले जानकारी दिइन्। रासस

सडक दिनदिनै बढिरहेका छन् तर सडक सुरक्षालाई केन्द्रमा राखेर आठ वर्षअघि बनाइएको मस्यौदाले अहिलेसम्म कानुनको रूप लिन सकेको छैन। सडक सुरक्षासम्बन्धी छुट्टै कानुन नबन्दा यातायात नियमावलीको भरमा काम चलाउनुपरेको छ।

सडक दुर्घटना कसरी न्यूनीकरण गर्ने, दुर्घटना भइसकेपछि कसरी चाँडोभन्दा चाँडो घाइतेको उद्धार गर्नेलगायत विषयमा तत्कालीन भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयले तयार पारेको ‘सडक सुरक्षा ऐन तथा राष्ट्रिय सडक सुरक्षासम्बन्धी एक्सन प्लान (कार्ययोजना) को मस्यौदा आठ वर्षदेखि मन्त्रालयमा थन्किएको हो। पूर्वाधार विकास मन्त्रालयअन्तर्गतको पूर्वाधार महाशाखा प्रमुख सहसचिव कृष्णराज पन्तका अनुसार गत भदौ २३ र २४ को जेनजी आन्दोलनका कारण संसद् विघटन भएपछि सडक सुरक्षा मस्यौदा पहिलेकै अवस्थामा पुगेको छ। उक्त मस्यौदालाई अघि बढाउन अहिले मन्त्रालयमा छलफल भइरहेको उनले बताए।

‘संसद् विघटन हुनुभन्दाअघि सडक सुरक्षासम्बन्धी कानुनको मस्यौदा अघि बढेको थियो। कानुन मन्त्रालयले समेत सहमति दिइसकेको थियो। संसद्ले पास गर्ने बेला संसद् नै विघटन भयो। त्यसैले यो पहिलेकै अवस्थामा पुगेको छ’, पन्तले भने, ‘नयाँ सरकार बनेपछि परिस्थिति फेरिएको छ। त्यसैले यस विषयमा मन्त्रालयमा छलफल भइरहेको छ।’ सहरी तथा यातायात व्यवस्था ऐनको मस्यौदा भने हाल अघि बढेको उनले बताए। उनका अनुसार उक्त मस्यौदा हाल कानुन मन्त्रालयमा पुगेको छ।

सडक सुरक्षासम्बन्धी छुट्टै कानुन नहुँदा यातायात व्यवस्थासम्बन्धी ऐन र नियमावलीका आधारमा काम गरिएको छ। हर्न बजाउने, गाडीको गति नियन्त्रण गर्ने, ट्राफिक नियम पालनालगायत विषयमा यातायात व्यवस्थासम्बन्धी ऐन र नियमावली आकर्षित गरी काम भइरहेको छ। मन्त्रालयका एक उच्च कर्मचारीका अनुसार सडक सुरक्षाका लागि यातायात व्यवस्थासम्बन्धी ऐन र नियमावली एकदमै अपर्याप्त छ। मन्त्रालयका अर्का एक उच्च कर्मचारी भन्छन्, ‘अन्य देशमा सडक सुरक्षासम्बन्धी कानुन र कार्ययोजनालाई अति महत्त्व दिएको पाइन्छ। भारतको सर्वोच्च अदालतले छुट्टै रोड सेफ्टी कमिटी गठन गरेको छ, तर हाम्रो देशमा अहिलेसम्म कानुनसमेत बनेको छैन। यो दुर्भाग्यपूर्ण अवस्था हो।’

मन्त्रालयका अनुसार सडक सुरक्षा र सार्वजनिक सडक ऐनको मस्यौदा छुट्टाछुट्टै बनाएर सहमतिका लागि अर्थ मन्त्रालयमा पेस गरिएको थियो। अर्थले भने दुवैलाई एकीकृत गरी एउटै बनाउन भनेपछि केही ढिलाइ भएको थियो। मन्त्रालयका ती कर्मचारीले भने, ‘सडक सुरक्षा ऐन सडक सुरक्षाका लागि बनाउन लागिएको हो भने सार्वजनिक सडक ऐन सडक निर्माणसम्बन्धी हो। यी दुई विषय एकदमै फरकफरक हुन्। सुरुमा अर्थले बुझेन। पछि बुझ्यो।’

मन्त्रालयका अनुसार सडक सुरक्षासम्बन्धी ऐनको प्रारम्भिक मस्यौदा २०७५ सालमै तयार गरिएको थियो। यसैगरी सडक सुरक्षासम्बन्धी कार्ययोजना तीन वर्षअघि तयार गरिएको थियो। सडक विभागले सडक सुरक्षा तथा ट्राफिक शाखा बनाए पनि कानुन नहुँदा प्रभावकारिता रूपमा काम गर्न सकेको छैन।

नेपालको सडक सुरक्षा अवस्था खराबमध्येमा
नेपालमा सडक दुर्घटनाबाट दैनिक औसतमा सात जनाको ज्यान जान्छ। घाइते हुनेको संख्या त झनै बढी छ। वर्षायाम सुरु भएसँगै दुर्घटनाको दर बढ्छ। तर दुर्घटना न्यून गर्ने विषयमा राज्य रमिते झैं छ। विश्व स्वास्थ्य संगठनको प्रतिवेदनमा नेपालको सडक सुरक्षा अवस्था खराबमध्येमा पर्ने उल्लेख छ। उक्त प्रतिवेदनअनुसार नेपालमा वार्षिक एक हजार आठ सय बढीले सडक दुर्घटनाका कारण ज्यान गुमाउँछन्।

सञ्चारमाध्यममा दैनिकजसो सडक दुर्घटनाका समाचार आइरहेका छन्। यसबाट माथिल्लो वर्गभन्दा तल्लो वर्ग बढी प्रभावित छ। विज्ञहरूका अनुसार सडक दुर्घटना बढ्नुमा सडक विभाग, ट्राफिक प्रहरी र चालक सबैभन्दा बढी जिम्मेवार छन्। सडक विभागले सडक सुरक्षित बनाउन नसक्नु, ट्राफिक प्रहरीले सचेतना, अनुगमन, कारबाहीलाई प्रभावकारी बनाउन नसक्नु र चालकले सवारीसाधन चलाउँदा लापरबाही गर्नु दुर्घटनाका प्रमुख कारण हुन्।

सवारीसाधन दुर्घटना न्यूनीकरण गर्ने विषयमा २०७७ सालमा प्रतिनिधिसभाको विकास तथा प्रविधि समितिले प्रतिवेदन तयार पारेको थियो। उक्त प्रतिवेदनमा सडक दुर्घटना हुनुमा नौ वटा कारण जिम्मेवार देखाइएको छ। प्रतिवेदनमा प्रत्येक कारणको व्याख्या पनि गरिएको छ। ४३.७ प्रतिशत दुर्घटना चालकको लापरबाहीबाट हुने गरेको प्रतिवेदनमा औंल्याइएको छ।

प्रतिवेदनमा तीव्रगतिका कारण १८.७, जथाभावी गाडी उछिन्न खोज्दा ९.८, पैदल यात्रुको लापरबाहीका कारण ९.५, मादक पदार्थ सेवन (मापसे) गरी गाडी चलाउँदा ६.२, यान्त्रिक गडबडीका कारण ६.१, क्षमताभन्दा बढी भारका कारण ५.२, सडक चौपायाका कारण शून्य दशमलव ४ र अन्य कारणबाट शून्य दशमलव ४ प्रतिशत दुर्घटना हुने गरेको औंल्याइएको छ।

प्रतिवेदन गणेश पहाडी, गौरी शंकर चौधरी, दुर्गा पौडेल, यज्ञराज सुनुवार र रंगमती शाही सम्मिलित समितिले तयार पारेको हो। यातायात व्यवसायीहरूका अनुसार सवारीसाधन दुर्घटना बढ्नुमा सडकको दुरवस्था, तीव्र गति र चालकको लापरबाही मुख्य कारण हुन्। त्यस्तै सडकमा छाडा चौपाया, सडकमा मानसिक सन्तुलन गुमाएका मानिसको उपस्थिति, ट्राफिक नियम उल्लंघन, मापसे, लामो दुरीका सवारीसाधनमा दुई जना चालक नराख्दा पनि दुर्घटना हुने गरेको व्यवसायी बताउँछन्।

दुर्घटना न्यून गर्न सकिन्छ ?
विज्ञहरू भन्छन्, ‘सडक दुर्घटना घटाउन सडक विभाग, ट्राफिक प्रहरी र चालकलाई थप जिम्मेवार बनाउनुपर्छ। सुरक्षित सडक बनाउने, खाल्डाखुल्डी हटाउने, ट्राफिक प्रहरीले चालकमा सचेतना बढाउने, लापरबाही गर्नेमाथि कारबाही र अनुगमन प्रभावकारी बनाउने रहेका छन्।

त्यस्तै, ठाउँ ठाउँमा सडकसम्बन्धी जानकारीमूलक बोर्ड राख्ने तथा चालक स्वयंले पनि सुरक्षित रूपमा गाडी चलाउने हो भने धेरै हदसम्म दुर्घटनामा कमी ल्याउन सकिन्छ। सवारीसाधन परीक्षण गरेर मात्र चलाउने र तीव्र गतिमा नचलाउने हो भने पनि दुर्घटनामा कमी आउन सक्छ।’

चौथो राष्ट्रिय पुरुष डोरीतान प्रतियोगिताको उपाधि लुम्बिनी प्रदेशले शनिबार जितेको छ।

च्यासलमा शुक्रबार भएको फाइनलमा लुम्बिनीले एपीएफलाई पराजित गर्‍यो। फाइनलमा सशस्त्र प्रहरीलाई २–१ सेटको अन्तरले हराउँदै लुम्बिनी प्रदेशले राष्ट्रिय डोरी तानको चौथो संस्करणको उपाधि जितेको हो। सात वटा टिमको लिग चरणबाट छनोट भएका चार वटा टिममध्ये सेमिफाइनलमा सशस्त्र प्रहरीले कोशी प्रदेशलाई जितेको थियो भने लुम्बिनी प्रदेशले नेपाल प्रहरीलाई जितेर फाइनल प्रवेश गरेको थियो।

निकै नै रोमाञ्चक फाइनल खेल को पहिलो सेटमा लुम्बिनीले एपीएफलाई १ मिनेट ९ सेकेन्डमा आफूतर्फ तानेको थियो भने दोस्रो सेटमा सशस्त्र प्रहरीले लुम्बिनीलाई ४५ सेकेन्डमा आफूतर्फ तान्न सफल भएको थियो। पहिलो दुई सेट बराबर भएपछि उपाधिका लागि तेस्रो सेट खेलाइएको थियो। तेस्रो सेटमामा लुम्बिनी प्रदेशले सशस्त्र प्रहरीलाई ५० सेकेन्डमा आफूतर्फ तानेर खेल जितेको जानकारी चिफ जज सन्तोष तामाङले दिए। विजेताले १ लाख र उपविजेताले ५० हजार नगद पुरस्कार पाए।

विजेतालाई राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् सदस्यसचिव रामचरित्र मेहता, शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रीका प्रमुख सल्लाहकार सिद्दी व्यञ्जनकार र सल्लाकार राजु सिंहलगायतले एक कार्यक्रमबिच पुरस्कृत गरे। दुई दिने प्रतियोगितामा ५ प्रदेश, नेपाल प्रहरी र एपीएफ गरी ७ टिम सहभागिता जनाएको आयोजक नेपाल डोरी तान संघका अध्यक्ष भवानीप्रसाद पौडेलले जनाएका छन्।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का सभापति एवं पूर्वउपप्रधानमन्त्री रवि लामिछानेले भारत भ्रमणका क्रममा समृद्धिको एजेण्डालाई प्राथमिकताका साथ अगाडि सारेको बताएका छन्।

भारत भ्रमण सम्पन्न गरी शुक्रबार स्वदेश फर्किएका सभापति लामिछानेले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै भारतसँग खेलकुददेखि सूचना प्रविधिसम्मका विषयमा सहकार्यबारे छलफल भएको बताएका हुन्।

उनले भने, ‘रास्वपा नेतृत्वको सरकारले कस्तो किसिमको सहयोग र सहभागिता चाहन्छ भन्ने कुरा स्पष्ट पारिएको छ, कनेक्टिभिटीदेखि धार्मिक पर्यटनसम्मका विषयमा हाम्रा प्राथमिकता के हुन्? हामीले हाम्रो सम्बन्धबाट कस्तो लाभको अपेक्षा गरिरहेका छौँ? यी सबै विषयमा हामीले स्पष्ट भनाइ राखेका छौँ।’

भारतमा रहेका नेपाली नागरिकका समस्या समाधानका लागि त्यहाँस्थित नेपाली दूतावास र त्यहाँ रहेका नेपाली संयन्त्रलाई अझ चुस्त बनाउने विषयमा पनि कुरा भएको उनले बताए।

सभापति लामिछानेले नेपाल-भारतबिचको सीमासम्बन्धी विवादको विषय कूटनीतिक रूपमा समाधान गरिने बताए। उनले भने, ‘कूटनीतिको माध्यमबाट गरिने प्रयास महत्त्वपूर्ण हुन्छ, तिनको आवाज ढोल बजाएर हुँदैन, तर ढोल नबजाइकन देशका बारेमा गर्नुपर्ने ठाउँमा, गर्नुपर्ने जसरी र चरणबद्ध तरिकाले गर्नुपर्ने हुन्छ, त्यसैले कूटनीतिक ढंगले अगाडि बढेको छ।’ भारतसँगको सीमाका विषयमा परराष्ट्र मन्त्रालयको जवाफ आधिकारिक भएको उनको भनाइ थियो।

सभापति लामिछानेले भारतीय जनता पार्टीका अध्यक्ष र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई नेपाल भ्रमणका लागि निमन्त्रणा दिएको जानकारी गराउँदै त्यसबारे उनीहरू सकारात्मक रहेको बताए। नेपालका प्रधानमन्त्री भारत भ्रमण जाने कुरा समय र परिस्थितिअनुसार तय हुने उनको भनाइ छ।

उनले भने, ‘सरकार र पार्टी सञ्चालनमा प्रधानमन्त्री र मैले जिम्मेवारी बाँडफाँट गरेका छौँ, सरकारलाई काममै केन्द्रित गर्ने वातावरण सिर्जना गरेका छौँ।’

सभापति लामिछानेले भारतीय जनता पार्टी (भाजपा)का राष्ट्रिय अध्यक्ष नितिन नवीनको निमन्त्रणामा पाँचदिने भारत भ्रमणमा गएका थिए। उनलाई आज नयाँ दिल्लीस्थित इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा नेपालका कार्यवाहक राजदूत डा सुरेन्द्र थापा तथा भारतीय जनता पार्टी (भाजपा)का विदेश मामिला विभागका प्रमुख डा विजय चौथाइवालेले बिदाइ गरेको नयाँ दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासले जनाएको छ।

भ्रमणका क्रममा सभापति लामिछानेले भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, विदेशमन्त्री डा एस जयशंकर, गृहमन्त्री अमित शाह र भाजपा अध्यक्ष नवीनसँग छुट्टाछट्टै भेटवार्ता गरेका थिए। सो अवसरमा दुई पक्षबिच द्विपक्षीय सम्बन्ध विस्तार तथा आपसी हितका विविध विषयमा छलफल भएको बताइएको छ।

सभापति लामिछाने नेतृत्वको प्रतिनिधिमण्डलमा उनकी धर्मपत्नी निकिता पौडेल, रास्वपाका सहमहामन्त्री तथा प्रतिनिधिसभा सदस्य विपिनकुमार आचार्य, रास्वपाका सचिवालय सदस्य तथा प्रतिनिधिसभा सदस्य दीपक बोहरा र स्वकीयसचिव प्रदीप आचार्य थिए।

नेपाल उद्योग परिसंघ (सिएनआई)का अध्यक्ष वीरेन्द्रराज पाण्डेले एक दशकभित्र मुलुकको अर्थतन्त्रको आकार १०० अर्ब डलरको बनाउन सकिने बताएका छन्।

शुक्रबार यहाँ आयोजित परिसंघको २३औँ वार्षिक साधारणसभामा अध्यक्ष पाण्डेले सन् २०३३ सम्ममा प्रचलित मूल्यमा र सन् २०३९ सम्ममा वास्तविक मूल्यमा मुलुकको अर्थतन्त्रको आकार १०० अर्ब डलरको बनाउन सकिने अध्ययनले देखाएको बताए। परिसंघले लगानी बोर्डसँगको सहकार्यमा उक्त अध्ययन गरेको थियो।

‘बीसभन्दा बढी विज्ञले करिब आठ महिनासम्म गरेको अध्ययनअनुसार उक्त लक्ष्य हासिल गर्न वार्षिक औसत छ प्रतिशत आर्थिक वृद्धि आवश्यक देखिन्छ। सरकारले सात प्रतिशत वृद्धिको लक्ष्य राखेको छ भने हाम्रो अध्ययनले दीर्घकालीन रूपमा छ प्रतिशत वृद्धि कायम राख्न सके लक्ष्य हासिल सम्भव रहेको देखाएको छ।’

उक्त लक्ष्यलाई अघि बढाउन परिसंघले ऊर्जा, उत्पादन, पर्यटन, आइसिटी, कृषि, पूर्वाधार र संस्थागत सुधारसम्बन्धी १०० वटा सम्भावित उपाय प्रस्ताव गरेको उनको भनाइ छ। उनले अध्ययनका क्रममा पूर्वाधार, ऊर्जा, सूचना प्रविधि, उत्पादनमूलक उद्योग, पर्यटन, कृषि, खानी तथा खनिज, शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखी गरिएको बताए। अध्ययनमा सन् २०२५ लाई आधार वर्ष मानी सन् २०३० सम्म सुधारका प्रभावहरू विश्लेषण गरिएको उनको भनाइ छ।

‘अध्ययनमा निजी क्षेत्रको भूमिका, लगानी, रोजगारी सिर्जना र आर्थिक गतिविधि विस्तारमा केन्द्रित गरिएको थियो, उक्त लक्ष्य हासिल गर्न सरकारबाट लगानीमैत्री नीति तथा विकास साझेदारबाट ज्ञान, वित्तपोषण र प्रविधिको सहयोग आवश्यक छ’, उनले भने।

गरिबी न्यूनीकरण, विद्युत् पहुँच विस्तार, जलविद्युत् सम्भावना, युवा जनशक्ति, उद्यमशीलता, पर्यटन, रणनीतिक भौगोलिक अवस्थिति र डिजिटल क्षमताजस्ता आधारहरूले यो अभियानलाई बलियो बनाएको उनले उल्लेख गरे। रासस

धादिङको ज्वालामुखी गाउँपालिकालाई स्वच्छ गाउँपालिका बनाउने आवश्यक पूर्वाधार र योजनाहरूका बारेमा जानकारी लिने उद्देश्यले सरोकारवाला निकायहरूसँग परामर्श बैठकको आयोजना गरिएको छ।

गाउँपालिकाको रणनीतिक योजना २०८२ मा स्वीकृत भइसकेको भए पनि यसलाई थप सुदृढ बनाई गाउँपालिकाको अवधारणालाई पूर्णता दिन र कार्यान्वयनमा ल्याउन सरोकारवालाहरूसँग परामर्श बैठक बसेको हो। फोकस नेपाल र म्याक्स फाउन्डेसनको सहयोगमा ज्वालामुखी गाउँपालिकाले कार्यक्रमको आयोजना गरेको हो।

७ वटा वडा रहेको यस गाउँपालिकामा बसोबास गर्ने ६ हजार ८८ घर परिवारलाई स्वस्थ र निरोगी बनाई गाउँपालिकालाई स्वस्थ बनाउने अभियानअन्तर्गत पालिकाले सबै निकायहरूसँग समन्वय गरी अगाडि बढ्ने बताउँदै ज्वालामुखी गाउँपालिकाका अध्यक्ष यमनाथ दनैले स्वच्छ वातावरण, खानेपानी, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा अन्य पूर्वाधारहरू तयार गरी ज्वालामुखी गाउँपालिकालाई स्वच्छ ज्वालामुखी गाउँपालिकाको घोषणा गर्न लागेको जानकारी दिए।

ज्वालामुखी गाउँपालिकाको रणनीतिक योजना र म्याक्स स्वास्थ्य पालिका सम्बन्धी राष्ट्रियस्तरको आज काठमाडौँमा बसेको बैठकमा संघीय र प्रदेश सरकारका प्रतिनिधि, ज्वालामुखी गाउँपालिका, विकास साझेदार, स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञ तथा सरोकारवालाहरूको सहभागिता रहेको थियो।

बागमती प्रदेश घरेलु मैदानमा सम्पन्न १६औं केन्द्रीय राष्ट्रपति रनिङ शिल्ड खेलकुद प्रतियोगितामा टिम च्याम्पियन भएको छ ।

राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप)को आयोजनामा काठमाडौंमा शुक्रबार सम्पन्न १६औं केन्द्रीय राष्ट्रपति रनिङ शिल्ड बागमती सर्वाधिक २२ स्वर्ण, २१ रजत र १३ कांस्य पदक जित्दै च्याम्पियन भएको हो । बुधबार सुरु भएको प्रतियोगितामा कुल ६ खेल विधामा गरेर ६६ स्वर्णका लागि प्रतिस्पर्धा भएको थियो । त्यसमध्ये बागमती सर्वाधिक स्वर्ण जित्दै यसपल्ट पनि च्याम्पियन भयो । बागमतीले एथलेटिक्समा ११ स्वर्ण र तेक्वान्दोमा पाँच स्वर्ण जितेपछि रनिङ शिल्डमा उचालेको हो ।

सुदूरपश्चिम प्रदेश दोस्रो र लुम्बिनी प्रदेश तेस्रो भए । सुदूरपश्चिमले १९ स्वर्ण, ९ रजत र १४ कांस्य पदक जित्यो । लुम्बिनीले १२ स्वर्ण, १५ रजत र १८ कांस्य पदक प्राप्त गरेको थियो । राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) का सदस्यसचिव रामचरित्र मेहता र नेपालय इन्टरनेसनल प्रालीका अध्यक्ष सुवास प्रधानलगायतले च्याम्पियन बागमतीलाई रनिङ शिल्ड प्रदान गरेका थिए । यीबाहेक गण्डकीले पाँच स्वर्ण, कोशीले चार स्वर्ण, मधेशले तीन स्वर्ण र कर्णालीले दुई स्वर्ण पदक जिते । एथलेक्टिसमा तीन जुनियर कीर्तिमान बनाएबापत अविनाश सुनार, भगवती खड्का र गण्डकीले चार गुणा चार सय रिलेमा समान १५ हजार रुपैयाँ पुरस्कार पाए ।

यस प्रतियोगितामा एथलेटिक्समा २६, भलिबल र कबड्डीमा समान दुई तथा कराते, तेक्वान्दो र उसुमा समान १२ स्वर्णका प्रतिस्पर्धा भएका थिए । सातै प्रदेशबाट समान ९८ खेलाडी गरी कुल ६ सय ८६ खेलाडीले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए । स्वर्ण पदक विजेताले पाँच, रजतले तीन हजार र कांस्यले दुई हजार नगद पुरस्कार पाए । राखेपले करिब १२ लाख बराबरको प्रदान गर्‍यो ।

भलिबलमा लुम्बिनीले गुमाएको अवसर

लुम्बिनी प्रदेशको छात्रा र छात्र दुवै टोली १६औं केन्द्रीय राष्ट्रपति रनिङ शिल्ड खेलकुदमा भलिबलतर्पm फाइनलमा पुगे पनि स्वर्ण पदक जित्न असफल भए । त्रिपुरेश्वरस्थित राखेप कभर्डहलमा शुक्रबार भएको फाइनलमा लुम्बिनीको दुवै टोलीले पहिलो दुई सेट जित्दै स्वर्ण पदक नजिक देखिए पनि असफल भए । छात्रामा लुम्बिनी दुई सेटको अग्रता जोगाउन नसक्दा बागमतीसँग ३–२ ले पराजित हुन पुग्यो । बागमतीले लुम्बिनीलाई २१–२५,२२–२५, २५–१२, २५–२१ र १५–८ ले हरायो । छात्र भलिबलमा पनि लुम्बिनीले गण्डकी प्रदेशविरुद्ध दुई सेटको अग्रता जोगाउन सकेन । गण्डकीले पनि लुम्बिनीलाई २०–२५, २४–२६, २५–२२, २५–१७ र १५–११ को रोमाञ्चक सेटमा हराउन सफल भयो ।

एथ्लेटिक्समा बागमतीको वर्चस्व

बागमतीले प्रतियोगिताको एथलेटिक्समा सर्वाधिक ११ स्वर्णसँगै सात रजत र ५ कांस्य पनि जित्यो । एथलेटिक्समा विभिन्न २६ स्पर्धा समावेश थिए ।

सुदूरपश्चिमले ८ स्वर्ण, ३ रजत र ४ कांस्य, लुम्बिनी प्रदेशले ५ स्वर्ण, ९ रजत र ५ कांस्य, गण्डकी प्रदेशले २ स्वर्ण, २ रजत र ७ कांस्य तथा कर्णाली प्रदेशले १ स्वर्ण, २ रजत र ३ कांस्य जिते । स्वर्णविहीन कोशी प्रदेशले समान २–२ रजत र कांस्य हात पा¥यो । मधेश प्रदेश पदकविहीन बन्यो ।

शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालयले विभिन्न ८ वटा विश्वविद्यालयको उपकुलपति पदका लागि सर्टलिस्ट (अल्पसूची) प्रकाशन गरेको छ।

‘विभिन्न विश्वविद्यालयको उपकुलपति छनोट तथा सिफारिससम्बन्धी एकीकृत कार्यविधि, २०८३’ बमोजिम दरखास्त स्वीकृत भएका उम्मेदवारहरूमध्येबाट सिफारिस समितिको २०८३ जेठ २२ गतेको निर्णयानुसार यो सूची सार्वजनिक गरिएको हो।

अल्पसूचीमा परेका उम्मेदवारहरूका सम्बन्धमा २०८३ जेठ २५ गतेभित्र तोकिएको गुगल लिंक प्रयोग गरी राय सुझाव उपलब्ध गराउन मन्त्रालयले अनुरोध समेत गरेको छ।

विश्वविद्यालयअनुसार अल्पसूचीमा परेका उम्मेदवारहरू यस प्रकार छन्:

१. त्रिभुवन विश्वविद्यालय
अमर प्रसाद यादव, कवि प्रसाद पोख्रेल, कृष्णराज आचार्य, गोविन्द सुवेदी, टंक नाथ धमला, तारा प्रसाद भुसाल, दुर्गादत्त पौडेल, नन्द बहादुर सिंह, भोला थापा र राम प्रसाद रेग्मी।

२. सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालय
किशन दत्त भट्ट, खेम राज जोशी, चेत राज भट्ट, जगत कृष्ण पोखरेल, डमरु चन्द्र भट्ट, पदम राज जोशी, महेश कुमार जोशी, राजेन्द्र जोशी, राम प्रसाद घिमिरे र विष्णु विलास अधिकारी।

३. पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय
अजय भट्टराई, अनिल कुमार पोखरेल, अशोक कुमार झा, जनार्दन लामिछाने, दिलीप पराजुली, देवेन्द्र अधिकारी, नरेन्द्र कटुवाल, माधव लम्साल, विजु कुमार थपलिया र सुजन बाबु मरहट्टा।

४. मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय
कल्याणी मिश्र त्रिपाठी, कवि प्रसाद पोख्रेल, चन्द्रप्रसाद रिजाल, देव बहादुर खड्का, नन्द बहादुर सिंह, पन्ना थापा, राजन सुवाल, लक्ष्मण ज्ञवाली, सरोज कोइराला र सुशील कुमार शाही।

५. पोखरा विश्वविद्यालय
चेत राज भट्ट, ज्ञानेश्वर शर्मा, दीपक बहादुर भण्डारी, दिलीप पराजुली, देवेन्द्र अधिकारी, निर्मला जमरकट्टेल, विजय सिंह सिजापती, वीर बहादुर खनाल क्षेत्री, सरोज कोइराला र सुजन बाबु मरहट्टा।

६. कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय
अर्जुन कुमार श्रेष्ठ, ऋषिराम कट्टेल, कल्याणी मिश्र त्रिपाठी, कालिका बहादुर अधिकारी, पुष्कर बहादुर पाल, बलराम कुमार भट्ट, लाल प्रसाद अम्गाई, विमल कुमार लाल कर्ण, विष्णु विलास अधिकारी र होम बहादुर बस्नेत।

७. राजर्षि जनक विश्वविद्यालय
अमर प्रसाद यादव, अशोक कुमार झा, नन्द किशोर साह, नरेन्द्र कटुवाल, राज नारायण यादव, रास बिहारी महतो, वसन्त कुमार कर्ण, विमल कुमार लाल कर्ण, श्याम किशोर महतो र श्याम नारायण लाभ।

८. लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालय
चन्द्रकला घिमिरे, तिलक राम आचार्य, दीपक प्रसाद आचार्य, फणीन्द्र कुमार न्यौपाने, यशोधरा भेटुवाल, शारदा पौडेल र सुरेन्द्रमान बज्राचार्य।

विश्व वातावरण दिवसको अवसरमा नेपालमा पनि आज विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरिएका छन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्था वर्ल्ड भिजन इन्टरनेशनल नेपालको नेतृत्वमा विभिन्न जिल्लामा करिब ८० हजार बालबालिकाले ‘एक बालबालिका, एक बिरुवा’ नामक राष्ट्रिय अभियान अन्तर्गत वृक्षारोपण गरेका छन् । सो संस्थाका अनुसार स्थानीय सरकार, विद्यालय र सामुदायिक सरोकारवालासँगको सहकार्यमा देशव्यापी अभियान गरिएको हो ।

विभिन्न १७ जिल्लाका ४६ वटा स्थानीय तहमा यो अभियान सञ्चालन गरिएको वल्र्ड भिजनले जनाएको छ । बालबालिकाहरूले विद्यालय, समुदाय, वडा कार्यालय र आफ्नै घरआँगनमा वृक्षारोपण गरेका थिए । वातावरण संरक्षण र दिगो जीविकोपार्जनमा टेवा पु¥याउने उद्देश्यले आँप, लिची, अम्बा र सुन्तलाजस्ता फलफूलका साथै स्थानीय हावापानी सुहाउँदो प्रजातिका हजारौँ बिरुवाहरू रोपिएका छन् ।

अभियानमा ५ सय ७३ जना अपाङ्गता भएका बालबालिका पनि सहभागी भएका थिए । वल्र्ड भिजन इन्टरनेशनल नेपालकी राष्ट्रिय निर्देशक रोजलिन हन्सन ग्याब्रिएलले ‘एक बालबालिका, एक बिरुवा’ अभियान सञ्चालन गर्न पाउँदा गौरवान्वित भएको तथा यो अभियान सामूहिक सहकार्यबाट सम्भव भएको बताइन् । बालबालिकाले हरित भविष्यका लागि अहिले नै नेतृत्व लिएको उनको भनाइ छ ।