मंसिर महिनाको बिहानको घामले अझै चिसो पगाल्न सकेको छैन। जुम्लासहित कर्णालीका हिमाली गाउँहरूमा सेतो कुहिरो र चिसो हावा त्यसैगरी बगिरहेका छन्।
घर–घरमा भान्साबाट उठ्ने धुवाँले मात्र संकेत गर्छ, हिउँद सुरु भइसकेको छ। जल तथा मौसम फिल्ड कार्यालय जुम्लाका फिल्ड इन्चार्ज असमपुरा कार्कीका अनुसार, जुम्लाको तापक्रम माइनस ४ दशमलव ९ डिग्रीमा झरेको छ । जसले जुम्लामा चिसोसँग जुध्नु बाध्यतासँगै चुनौती पनि बनेको छ ।
जंगलमा पुगेपछि उनीहरू समूह–समूहमा दाउरा खोज्छन्, सुकाएका हाँगा उठाउँछन्, काटिएका दाउराहरू थुपार्छन्। थुप्रो भरिएपछि जो संग घोडा-खच्चड छ, उनीहरूले ओसार्छन् । बाँकीले भने भारी डोको पिठ्युँमा बाधेर झन् खतरनाक ओरालो यात्रा सुरु गर्छन्।
घरमा ६–८ महिनाका बालक चिसोले थर्किँदै बसिरहेका बेला उनकी आमाहरू जंगलमा दाउरा खोजिरहेको दृश्य-हिउँदको कठोर यथार्थ हो।
‘छोराछोरीलाई घरमा अरूकै भरमा राखेर जानुपर्छ। तर,दाउरा नल्याई बस्न पनि सकिन्न,’ अर्की पूर्णीमा बुढा बताउँछिन्। जाडोमा महिलाले दाउरा बोक्ने मात्र होइन, घर आगो ताप्ने जिम्मा, पशु-चौपायाको हेरचाह, खाना पकाउने–लाउने सबै काम दोहोरो रूपमा निभाउनुपर्छ। जुम्लामा सुकेका दाउरा टिप्ने चलन पुरानो हो। गाउँका मुख्य टोली र वन उपभोक्ता समितिको समन्वयमा हिउँदयाममा मात्र दाउरा संकलन खुला गरिन्छ।
दाउरा अहिले ऊर्जा मात्रै होइन्। जुम्लेलीको जनजिवनको अस्तित्व हो। जुम्लामा हिउँद चिसोको मौसम मात्र होइन, महिलाको सक्रियता, श्रम र सहनशीलताको निर्णायक परीक्षा पनि हो।
दाउरा संकलनको यात्रामा उनीहरूले भोग्ने दु:ख, बोकेका भारी र भोगेका चिसो-देशको मुख्य सडकबाट देखिंदैन। तर, यही चिसो भित्र छिपिएको छ। उनीहरूको जीवन–संघर्ष, जसले जुम्लालाई टिकाइरहेको छ। दाउरा बोक्दै उकालो–ओरालोका पन्थहरू पार गर्ने ती महिलाहरू जुम्लाको जाडोलाई जित्ने पहिलो शक्ति हुन्।
हिउँदको कठोरता वर्षेनि उस्तै हुन्छ,तर,महिलाको साहस र श्रम भने हरेक वर्ष अझ गहिरो, अझ उज्यालो।
प्रकाशित: ७ मंसिर २०८२ २१:१३ आइतबार