नेपालमा लामो समयदेखि व्याप्त भ्रष्टाचार, बेथिति, विसंगति र सरकारले सूचीकृत नभएका सामाजिक सञ्जालमाथि प्रतिबन्ध लगाउने निर्णयविरुद्ध गत भदौमा भएको जेनजी आन्दोलनको दोस्रो दिनमै प्रधानमन्त्रीको राजीनामा र प्रतिनिधिसभा विघटनसँगै आगामी फागुन २१ गते प्रतिनिधिसभा निर्वाचन घोषणा गरियो। नेपालको जेनजी विद्रोहले रूपान्तरणलाई प्रज्ज्वलित गर्न सक्छ भनेर छर्लंङ पारेको छ तर वास्तविक परीक्षा भने अब सुरु भएको छ।
भदौ २३ र २४ को जेनजी (सन् १९९७ देखि सन् २०१२ सम्म जन्मेको पुस्ता) आन्दोलनले नेपालमा उथलपुथल ल्याइदियो। आन्दोलनले सरकारी, निजी तथा सार्वजनिक सम्पत्तिको तोडफोड तथा आगजनी गर्दा सोबाट खर्बौंको क्षति पुर्याएको प्रारम्भिक अनुमान छ। आन्दोलनमा सरकारले गरेको दमनका कारण दर्जनौं नागरिकले ज्यान गुमाउनुपर्यो र सयौं घाइते भए। उक्त आन्दोलनपछि प्रतिनिधिसभा भंग भयो र नयाँ सरकार घोषणा भयो। यसले आगामी चुनावको मिति तय गर्यो।
नेपालको आगामी चुनावले केवल भोट मात्र होइन, युवा आन्दोलनको आगोले थप समावेशी, जवाफदेही राजनीतिक व्यवस्था निर्माण गर्न सक्छ। साँचो चुनावी नवीकरणका लागि पार्टीहरूले युवाहरूलाई उचित स्थान दिनुपर्छ र युवाहरूले आफ्नो जोस र आवेगलाई सुधार र विकासमा लैजानुपर्छ। नत्र असन्तुष्टि चुलिँदै जान्छ र यसले थप विनाश निम्त्याउन सक्छ। आन्दोलनको भुमरीमा मात्र अल्झेर देशले चाहेको निकास र विकास सम्भव छैन।
नेपालमा विद्यमान समस्याहरू राजतन्त्रपछिको युगसँग जोडिएका छन्। सन् २००६ को शान्ति सम्झौताले दशकौं लामो सशस्त्र द्वन्द्वको अन्त्य त गर्यो तर त्यसले देशमा नेताहरूले आशा देखाएअनुसारको विकास र समृद्धि देशमा ल्याउन सकेन। नेताले प्रतिबद्धता जनाएअनुसार देशले कोल्टे फेर्न सकेन। देशको व्यवस्था त फेरियो तर देश र जनताको अवस्थामा कुनै परिवर्तन आउन सकेन। नेता र तिनीहरूका नातागोता तथा आसेपासेको अवस्थामा मात्र विकास र परिवर्तन आयो।
नेपाली कांग्रेस, एमाले र माओवादी केन्द्रका नेताको वर्चस्व भएका दलले योग्यता र जवाफदेहितालाई पन्छाएर मनपरी गर्न थाले। भ्रष्टाचारका काण्ड र घटना दिनदिनै बढ्दै गए। यसबिचमा बेरोजगारी १५–२४ वर्ष उमेरकाका लागि २०.८ प्रतिशत बढेको छ। जसले गर्दा झन्डै एक तिहाइ घरपरिवारहरू विदेशबाट आउने रेमिटेन्समा निर्भर छन्। कठोर सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध बाबजुद डिस्कोर्ड र टिकटकमार्फत जोडिएका नेपाली युवाले सुरु गरेको आन्दोलनले नेपालमा व्याप्त असमानता, भ्रष्टाचार र बेतिथिलाई उजागर गरिदिए।
जब हामी आन्दोलनको परिणाममा ध्यान केन्द्रित गर्छौं, त्यसको सही समाधान ओझेलमा पर्न सक्छ। हामीले यो अवसरको सही सदुपयोग गर्नुपर्छ। युवाले उठाएका मूल मुद्दालाई सम्बोधन नगरी अगाढि बढे यसले चुनावको खासै अर्थ राख्दैन। युवाहरू अलग भए वा अतिवादतिर लागे भने त्यसले झन् ठुलो खतरा निम्त्याउँछ।
चुनाव लड्न युवाहरू नयाँ दल बनाई उत्सुकतासाथ अघि आउनुपर्छ। जसरी युवाले भ्रष्टाचार विरोधी कानुन, व्यावसायिक तालिम र रोजगारीका लागि वकालत गर्न सामाजिक सञ्जालमा अभियान नै चलाए, यिनीहरूले चुनावमा सहभागी भई जित हासिल गरेर सञ्जालमा सुरु गरेको अभियान र क्रान्तिलाई मूर्त रूप दिन सक्छन्।
दलहरूमा ठुलो परिवर्तनको खाँचो छ। संगठनहरूले पारदर्शितालाई प्राथमिकता दिने प्लेटफर्म अपनाउने निर्णय प्रक्रियामा युवा नेतालाई एकीकृत गर्नुपर्छ, सम्भवतः अनिवार्य सम्पत्ति खुलासा वा उम्मेदवार सूचीमा युवा कोटा। निर्वाचन आयोगलाई सुदृढ गर्ने, अभियानमा हुने वित्तीय कमजोरीलाई रोक्ने र दुर्गम गाउँहरूमा मतदाता शिक्षा पुर्याउने सुनिश्चित गर्ने गरी अन्तरिम सरकारले यसलाई सुधार गरेर सहज बनाउन सक्छ। अरब वसन्तपछिको ट्युनिसियामा यस्तै प्रकारको संक्रमणपछि अपनाइएका उपायले विश्वास बढाउँदै लैजान्छ।
नागरिक समाजले युवा उम्मेदवारलाई सल्लाह दिन सक्छन्, अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरू जस्तै संयुक्त राष्ट्र वा भारतको हस्तक्षेपबिना निष्पक्ष चुनावका लागि प्राविधिक सहायता प्रदान गर्न सक्छन्। शिक्षा सुधार तथा नागरिक साक्षरतालाई जोड दिँदै भविष्यका पुस्ता शक्तिलाई जवाफदेही बनाउन सुसज्जित हुनुपर्नेछ। पार्टीहरूले युवालाई चुनौतीका रूपमा नभई पुनरुत्थानका रूपमा हेर्नुपर्छ र पार्टीमा उचित स्थान दिनुपर्छ। युवालाई नेतृत्वमा अघि बढाएर आफूहरू सल्लाहकारका रूपमा पनि रहन सक्छन्।
युवाले नयाँ विचार प्रतिवादन गर्न सक्छन्। दलहरूले संस्थागत ज्ञान दिन्छन्। तिनीहरूलाई मिसाएर, नेपालले एक हाइब्रिड लोकतन्त्रको मोडेल बनाउन सक्छन्, जहाँ विरोधहरू नीतिमा परिणत हुन्छन्, पुस्ताको घर्षणलाई अग्रगतिमा परिणत गर्छन्।
युवा सक्रियता, प्रेरणादायी हुँदाहुँदै पनि अनुभवको अभाव हुन्छ। परम्परागत पार्टीले तर्क गर्छन् कि उनीहरूले विभाजनको जोखिममा रहेको बहुजातीय राष्ट्रमा स्थायित्व सुनिश्चित गर्छन् र अचानक परिवर्तनले विभाजन बढाउन सक्छन्। यद्यपि परिवर्तन आवश्यक छ। नयाँ विचारबिना अनुभव पुरानो हुन्छ। अहिलेको आवश्यकता भनेको युवाको सहभागिता हो।
नेपालले ठुलो विकल्पको सामना गरेको छ। अब चुनावले साँचो लोकतन्त्रको बिउ रोप्न सक्छ। नेपालका युवाको मत उनीहरूको आवाज हो। उनीहरूले चाहेको भविष्य निर्माण गर्न यसको सही प्रयोग गर्नुपर्छ। दलहरूले बेलैमा जनताका कुरा सुन्नुपर्छ, नत्र उनीहरू पछाडि पर्नेछन् र इतिहास बन्नेछन्।
प्रकाशित: ११ मंसिर २०८२ ०७:४२ बिहीबार