विश्व समुदायले नेपाललाई प्रायः शान्तिप्रिय, आध्यात्मिक परम्पराले समृद्ध र प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिएको देशका रूपमा चिन्ने गरेको छ। हिमाल, विविध संस्कृति, धार्मिक सहिष्णुता र मानवताको मूल्यका कारण नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा विशिष्ट पहिचान बनाएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघको शान्ति मिसनमा नेपाली सेनाको सक्रिय योगदान, विविध धर्म र संस्कृतिको सहअस्तित्व तथा ऐतिहासिक सभ्यताले पनि नेपाललाई सम्मानित राष्ट्रका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
तर यस सकारात्मक छविसँगै केही संरचनागत चुनौतीहरू पनि कायम छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा देखिएको राजनीतिक अस्थिरता, बारम्बार सरकार परिवर्तन, भ्रष्टाचार, प्रशासनिक कमजोरी र आर्थिक निर्भरताले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय छविमा नकारात्मक प्रभाव पारेका छन्। यद्यपि, नयाँ सरकार गठन भइसकेको वर्तमान सन्दर्भले स्थायित्व, नीतिगत स्पष्टता र सुधारको सम्भावनालाई थप सशक्त बनाएको छ। विदेशी लगानीकर्ता र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूले नेपालमा सम्भावना देखे पनि नीति स्थायित्व र सुशासनको अभावले उनीहरूलाई सतर्क बनाउने गरेको छ।
नयाँ सरकार गठन भइसकेको अवस्थामा नेपालले सुशासन, पारदर्शिता, दिगो विकास र लोकतान्त्रिक सुधारलाई प्रभावकारी रूपमा अघि बढाउन सक्यो भने विश्व समुदायले नेपाललाई सकारात्मक उदाहरणका रूपमा हेर्न सक्छ। पारदर्शी प्रशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, प्रभावकारी नीति कार्यान्वयन र नागरिकप्रति उत्तरदायी शासन प्रणालीले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपालको विश्वसनीयता उल्लेखनीय रूपमा बढाउन सक्छ। साथै, वातावरण संरक्षण, हरित ऊर्जा विकास, पर्यटन प्रवर्धन र प्रविधिको उपयोगले नेपालको आर्थिक सम्भावना विश्वसामु अझ स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्छ।
लोकतान्त्रिक संस्थाहरूको सुदृढीकरण, स्वतन्त्र न्यायपालिका, स्वतन्त्र मिडिया र नागरिक अधिकारको सम्मानले नेपालको लोकतान्त्रिक छविलाई अझ मजबुत बनाउनेछ। यस सन्दर्भमा नयाँ सरकारसँगै उदाएको राजनीतिक शक्तिविशेषतः राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीप्रति जनतामा ठुलो आशा देखिएको छ। भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा कदम, पारदर्शिता र नयाँ राजनीतिक संस्कार स्थापना गर्ने प्रतिबद्धताले जनविश्वास बढाएको छ। यी प्रतिबद्धताहरू व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न सकिए भने नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय छवि सुधार्न महत्त्वपूर्ण योगदान पुग्नेछ । तर केवल नयाँ शक्ति हुनु मात्र पर्याप्त हुँदैन, दीर्घकालीन दृष्टि, संस्थागत क्षमता र परिणाममुखी कार्यशैली अपरिहार्य हुन्छ।
वर्तमान विश्व अवस्था र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति
विश्व अहिले बहुध्रुवीय शक्ति संरचनातर्फ अग्रसर छ। एक समय अमेरिका केन्द्रित विश्व राजनीति अहिले चीन, युरोपियन युनियन, भारतलगायतका शक्तिहरूको उदयसँगै सन्तुलन परिवर्तनको चरणमा छ। ऊर्जा सुरक्षा, जलवायु परिवर्तन, प्रविधि प्रतिस्पर्धा र सैन्य विस्तारजस्ता विषयहरू अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिका प्रमुख अजेन्डा बनेका छन्। यस्ता प्रतिस्पर्धाले अवसर सिर्जना गरे पनि द्वन्द्व र अस्थिरताको जोखिम पनि बढाएको छ। विशेषगरी पश्चिम एसिया अर्थात् अमेरिका–इजराइल संलग्न क्षेत्रीय द्वन्द्वले पश्चिम एसियामा अस्थिरता बढाएको छ, जसको प्रभाव विश्व ऊर्जा आपूर्ति, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र सुरक्षा संरचनामा देखिएको छ। यस्ता घटनाक्रमले नेपालजस्तो रेमिट्यान्समा निर्भर अर्थतन्त्रमा अप्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ। खाडी क्षेत्रको अस्थिरताले नेपाली श्रमिकहरूको रोजगारी, रेमिट्यान्स प्रवाह तथा वैदेशिक आयमा असर पुर्याउने सम्भावना रहन्छ। साथै, इन्धन मूल्यवृद्धि र पर्यटन क्षेत्रमा पनि नकारात्मक प्रभाव देखिन सक्छ, जसले नेपालको समग्र आर्थिक स्थायित्वलाई चुनौती दिन सक्छ।
परराष्ट्र नीति र दिगो विकास
आजको युगमा परराष्ट्र नीति केवल कूटनीतिक सम्बन्धमा सीमित छैन, यो आर्थिक विकास र दिगोपनसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। जलवायु परिवर्तन, ऊर्जा संकट र खाद्य सुरक्षाजस्ता चुनौतीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको आवश्यकता बढाएका छन्।
नेपालका लागि प्राकृतिक स्रोत संरक्षण, जलविद्युत् विकास, कृषि आधुनिकीकरण र पर्यटन प्रवर्धनमार्फत दिगो विकासको मार्ग निर्माण अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। यसका साथै, नेपालले आफ्नो परराष्ट्र नीतिमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग, प्रविधि हस्तान्तरण र हरित लगानी आकर्षित गर्न सक्ने ठुलो सम्भावना राख्छ। विशेष गरी जलविद्युत् र नवीकरणीय ऊर्जाको क्षेत्रमा क्षेत्रीय साझेदारी विस्तार गरेर नेपालले ऊर्जा निर्यातमार्फत आर्थिक समृद्धिको आधार तयार गर्न सक्छ। त्यस्तै, दिगो कृषि प्रणाली र खाद्य सुरक्षालाई प्रवर्धन गर्न अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव र स्रोतहरूको उपयोग गर्नु आवश्यक देखिन्छ।
पर्यटन क्षेत्रलाई पनि दिगो र समावेशी बनाउँदै, स्थानीय समुदायको सहभागिता र वातावरण संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। साथै, जलवायु परिवर्तनको उच्च जोखिममा रहेको देशका रूपमा नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा आफ्नो आवाज सशक्त रूपमा उठाउँदै जलवायु न्याय, अनुदान र प्राविधिक सहयोग सुनिश्चित गर्न पहल गर्नुपर्छ। यसरी सन्तुलित र दूरदर्शी परराष्ट्र नीतिमार्फत नेपालले दिगो विकासका लक्ष्यहरू हासिल गर्न ठोस आधार निर्माण गर्न सक्छ।
जेनजी पुस्ताको भूमिका
नेपालमा युवापुस्ताको भूमिका दिनप्रतिदिन प्रभावशाली बन्दै गएको छ । जेनजी पुस्ताले सामाजिक सञ्जाल, नागरिक आन्दोलन र सार्वजनिक बहसका माध्यमबाट पारदर्शिता र उत्तरदायित्वको माग गर्दै आएको छ । यो पुस्ता केवल आलोचक मात्र होइन, परिवर्तनको वाहक पनि हो। शिक्षा, प्रविधि, उद्यमशीलता र नवप्रवर्तनमार्फत युवाहरूले नेपालको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन सक्छन् । उनीहरूको सक्रिय सहभागिताले राजनीतिमा नयाँ सोच र संस्कारको विकास भइरहेको छ। यससँगै, जेनजी पुस्ताले शान्ति निर्माण र सामाजिक सद्भाव प्रवद्र्धनमा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। विविधता भएको नेपाली समाजमा सहिष्णुता, समावेशिता र संवादको संस्कार विकास गर्न युवाहरू अग्रसर हुन सक्छन्। डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत गलत सूचना र घृणात्मक भाषालाई चुनौती दिँदै सकारात्मक बहस र तथ्यमा आधारित संवाद प्रवर्धन गर्नु उनीहरूको प्रमुख जिम्मेवारी बन्न सक्छ।
साथै, समुदायस्तरमा स्वयंसेवा, सामाजिक अभियान र स्थानीय विकास पहलहरूमा सहभागिता जनाएर युवाहरूले दिगो शान्ति र सामाजिक एकता मजबुत बनाउन सक्छन्। उद्यमशीलता र नवप्रवर्तनमार्फत रोजगारी सिर्जना गर्दै आर्थिक स्थायित्वमा योगदान पुर्याउनु पनि शान्ति र विकाससँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको पक्ष हो। अन्ततः, जिम्मेवार, सचेत र सक्रिय जेनजी पुस्ताले लोकतान्त्रिक मूल्य, सामाजिक न्याय र दिगो विकासलाई सुदृढ बनाउँदै नेपाललाई शान्त, समावेशी र समृद्ध राष्ट्रको दिशातर्फ अघि बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
सुशासन र भ्रष्टाचार नियन्त्रण
नेपालको विकासमा सबैभन्दा ठुलो अवरोधका रूपमा भ्रष्टाचार र कमजोर प्रशासनिक प्रणालीलाई लिइन्छ। नयाँ सरकार गठन भइसकेपछि नागरिकहरूमा सुशासन र पारदर्शिताप्रति आशा बढेको छ । यदि सरकारसँग स्पष्ट राजनीतिक इच्छाशक्ति, पारदर्शी प्रक्रिया र परिणाममुखी कार्यशैली रह्यो भने प्रशासनिक सुधार सम्भव छ। कानुनी शासनको मजबुती, डिजिटल प्रशासन, सार्वजनिक खरिद प्रणाली सुधार र स्वतन्त्र निगरानी संयन्त्रले भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन्।
नयाँ मोडमा नेपाल: आशा, चुनौती र अबको दिशा
नयाँ सरकार गठन भइसकेको वर्तमान अवस्थामा नेपाल अझै पनि आशा र चिन्ताबीच उभिएको छ। एकातिर राजनीतिक स्थायित्वतर्फको संकेत, युवाको सक्रियता र सुधारको सम्भावना छन् भने अर्कोतिर आर्थिक चुनौती र विश्व राजनीति पनि चिन्ताका विषय हुन्। नेपालको भविष्य केवल सरकार वा राजनीतिक दलहरूमा मात्र निर्भर छैन, नागरिक समाज, युवापुस्ता, नीति निर्माता र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूको साझा प्रयास आवश्यक छ।यदि नेपालले सुशासन, पारदर्शिता, दिगोपन र उत्तरदायित्वलाई प्राथमिकता दिँदै आफ्ना स्रोत र सम्भावनाहरूको सही उपयोग गर्न सक्यो भने विश्व समुदायले नेपाललाई अझ विश्वास र सम्मानका साथ हेर्नेछ। यसका लागि अब नीतिहरू निर्माणभन्दा पनि प्रभावकारी कार्यान्वयनमा जोड दिनु अत्यावश्यक छ।
जनताको विश्वास जित्ने एक मात्र उपाय भनेको परिणाममुखी काम, पारदर्शी निर्णय प्रक्रिया र उत्तरदायी शासन प्रणाली हो। साथै, समावेशी विकास, क्षेत्रीय सन्तुलन र सामाजिक न्यायलाई सुनिश्चित नगरी दीर्घकालीन समृद्धि सम्भव छैन। अबको चुनौती स्पष्ट छ–सरकार गठन भइसकेपछि परिणाम देखाउने समय सुरु भएको छ। नेपाल अब केवल सम्भावनाको देश होइन, परिणाम देखाउने राष्ट्र बन्नुपर्ने मोडमा पुगेको छ।
प्रकाशित: २२ चैत्र २०८२ ०८:३४ आइतबार