कथाकार सुरेश यक्सोले 'पेनिबा' कथासंग्रहमार्फत नेपाली साहित्यमा आफ्नाे उपस्थिति जनाएका छन्। व्यस्त हुँदाहुँदै पनि लेखनमा लागिरहने उनकाे बानीदेखि म परिचित छु।
१. सहयात्राको जग: हत्तेरीदेखि पेनिबासम्म
सुरेश यक्सो र मेरो सिर्जनात्मक सहयात्रा केही वर्षअघि Hatteri.com बाट सुरु भएको हो, जहाँ रबिन वान्तवा र मनु कान्दङ्वाको प्रेरणाले हाम्रा सुरुआती माइलस्टोनहरू तय भए। सुरेश एक यस्ता 'किताबी किरा' हुन्, जो घन्टौँसम्म किताबमा हराउन सक्छन्। उनमा अरूको कुरा सुन्ने अद्भुत धैर्य छ- मैले कुनै कथा सुनाउँदा उनले त्यो पहिल्यै पढेकाे भए पनि पहिलो पटक सुनेझैँ चाखपूर्वक सुनिदिन्छन्। हाम्रो मित्रता यस्तो छ, जहाँ हामी एक-अर्काको निर्मम आलोचना गर्छाैं, ठट्टा गर्छाैं र इमानदार प्रशंसा पनि गर्छाैं। त्यही पठन र सुन्ने धैर्यताको सुन्दर प्रतिफल हो- 'पेनिबा'।
२. मुन्धुमी सुगन्ध र सांस्कृतिक वैभव
सङ्ग्रहको शीर्षक कथा 'पेनिबा' ले लिम्बू समुदायको सांस्कृतिक ओज समातेको छ। विवाह वा मेलाहरूमा सोल्टी र सोल्टिनीबीच हुने धान नाच र रातभरि चल्ने त्यो मीठो 'फ्लर्टिङ' ले पाठकलाई पूर्वी पहाडको फेदीमा पुर्याउँछ। सुरेशले आफ्ना कथा मार्फत लिम्बू समाजको त्यो प्रगतिशील पाटो उजागर गरेका छन्, जहाँ छोरी र बुहारीमा भेदभाव छैन र उनीहरूले समाजमा समान आदर पाउँछन्।
३. मेट्रो लाइफको मनोविज्ञान र संघर्ष
सङ्ग्रहमा समेटिएका कथाहरूले हङकङ जस्तो व्यस्त 'मेट्रो लाइफ' मा सङ्घर्ष गरिरहेका हामी धेरैको साझा मनोविज्ञान बोल्छन्: नयाँ जुत्ता र अप्ठेरे कान्छा: यी कथाहरूमा एउटा अन्तर्मुखी पात्रको सङ्घर्ष, पारिवारिक जिम्मेवारी र परदेशको कठिन जीवन मर्मस्पर्शी ढंगले उतारिएको छ।
आईफोन काण्ड: यसले आजको उपभोक्तावादी समाज र आधुनिक रहरहरूले निम्त्याउने विसंगतिमाथि रोचक व्यङ्ग्य गरेकाे छ।
मुड र नरोजेको बाटो: जीवनले सोचे जस्तो मोड नलिँदा भोग्नुपर्ने मानसिक उहापोह र अनपेक्षित बाटाहरूको कथा यसमा भेटिन्छ।
४. दर्शन, रहस्य र प्रेमको त्रिवेणी
लेखकको आत्महत्या: यो कथाले पाठकलाई एउटा गहिरो दार्शनिक र मनोवैज्ञानिक द्वन्द्वमा पुर्याउँछ। सिर्जना र सर्जकको जटिल सम्बन्धलाई सुरेशले यहाँ निकै कुशलपूर्वक केलाएका छन्।
कन्ये कान्छा र प्रेम एक विश्वास: यी कथाहरूमा सुरेशले प्रेमका विभिन्न आयाम, रहस्य र विश्वासका पाटाहरू उनेका छन्। प्रेम भावना मात्र होइन, यो एउटा गहिरो रहस्य पनि हो भन्ने कुरा यहाँ महसुस गर्न सकिन्छ।
५. व्यक्तिगत अनुभूति र रचनात्मक सुझाव:
यो पुस्तक पढ्दै जाँदा धेरै ठाउँमा मलाई यस्तो महसुस भयो कि म सुरेशका कथाहरू होइन, आफ्नै डायरी पढिरहेको छु। यद्यपि केही ठाउँमा कथाहरू 'मोनोलग' (एकतर्फी संवाद) जस्ता लाग्छन्। यदि पात्रहरूले आफ्नो वरपरको परिवेशसँग अझ बढी अन्तरक्रिया गरेको भए र आफ्नो चरित्रलाई घटनाक्रमसँग अझ बढी एकाकार गराएको भए कथाहरू अझै सजीव र प्रभावकारी हुन सक्थे। पात्रहरू कहिलेकाहीँ आफ्नै आन्तरिक संसारमा मात्र सीमित भएको भान हुन्छ, जसलाई थप विस्तार गर्न सकिने ठाउँ देखिन्छ।
निष्कर्ष:
समग्रमा, 'पेनिबा' आधुनिकताको तृष्णा र परम्पराको सुगन्धबीचको एउटा उत्कृष्ट सन्तुलन हो। सुरेश यक्सोले लिम्बू मुन्धुमी परिवेश र आधुनिक शहरको कोलाहललाई एउटै कसीमा राखेर न्याय गरेका छन्। आफ्ना साथीको यो सिर्जनात्मक उचाइ र परिपक्व लेखन देख्दा मलाई गर्व लागेको छ।
प्रकाशित: १७ चैत्र २०८२ ०७:०८ मंगलबार