युवराज गौतम

युवराज गौतम

त्याे जंग–जिब्रो अनि याे पुष्पकमल–जिब्रो

शनिबार, ०४ फागुन २०७५

महाकालीले लामो जिब्रो निकालेको मूर्ति नेपाल तथा भारतका देवस्थलहरूमा देख्न पाइन्छ।  भक्तपुरको बोडेमा इन्द्रजात्राको भोलिपल्ट जिब्रो छेड्ने जात्रा हुन्छ।  त्यसको पनि रोचक कथा छ।  बोडे गाउँमा हजाराैँ वर्ष पहिले राक्षसले सताएपछि किसानहरूले राक्षसलाई पक्रिएर जिब्रो छेडिदिएछन्।  गलत काम–कुरा गरेर समाज भाँड्ने र दुनियाँलाई दुःख दिनेहरूको जिब्रो सुरक्षित राख्नै हुँदैन भन्ने कुरा हाम्रा पुर्खाले बुझेका रहेछन्।  ‘नचाहिँदो बोलिस् भने तेरो जिब्रो थुतिदिन्छु” भन्ने चलन अहिले पनि छ।

महाराजकी जय !

शुक्रबार, २५ माघ २०७५

‘महाराजकी जय ! महाराजकी जय !’ भन्दै बिहानै वीर शमशेरको जयजयकार भयो। मध्यरातमा सत्ता परिवर्तन भएको गाइँगुइँ ‘एक कान दुई कान मैदान’ भइसकेको थियो, बिहानसम्ममा।

आत्मकथा प्रतियोगिता

शुक्रबार, १८ माघ २०७५

फ्रान्सका विद्वान् सिल्भाँ लेभीद्वारा लिखित ‘हिन्दु अधिराज्यको इतिहास’ पुस्तककै पारामा लेखिएको ‘मैले देखेको नेपाल’ (भिन्येत् अफ नेपालको अनुवाद) साँच्चै सुन्दर छ। पद्मजंगले लेखेको ‘लाइफ अफ जंगबहादुर’पछि चर्चित र पढ्नैपर्ने खालका व्यक्तिचित्र थोरै आए। गणेशराज शर्माद्वारा सम्पादित ‘बीपीको आत्मवृत्तान्त’ धेरैले रुचाए। कतिपय कुरा लुकाइए पनि ‘जेल जर्नल’ र बीपीको आत्मवृत्तान्तमा तत्कालिन इतिहास एवं परिवेशको चित्र देख्न सकिन्छ। ती राजनीतिक ऐना पनि हुन्।

अप्रिय विकल्प

शुक्रबार, ०४ माघ २०७५

इन्डोनेसिया, थाइल्यान्ड, सिंगापुर, लाओस, भियतनाम, मलेसिया, म्यानमार (बर्मा), ब्रुनाई र फिलिपिन्स सदस्य छन्, आसियानमा। दरिद्र लाओसदेखि सुसम्पन्न ब्रुनाई र सिंगापुर सबै एउटै मञ्चमा नाच्छन्। कोही भोकै नाच्छन्, कोही टन्न खाएर। लाओसबाहेक सबै समुद्रसँग जोडिएका छन्। धेरथोर उन्नति गरेका छन् सबैले तर आसियानको एक मात्र भूपरिवेष्ठित राष्ट्र लाओसको शिरमा फलामको मुकुट छ, ‘कम्युनिस्ट राष्ट्र।” त्यसैले ठूला, शक्तिशाली र धनाढ्य राष्ट्रहरू त्यहाँ लगानी गर्न डराउँछन्।

राष्ट्रनायकको अठोट

शुक्रबार, २७ पुष २०७५

“बाबु, म अलि रोगी भएँ, नत्र गोरखा राज्यलाई दुःख दिन्या सबैलाई ठेगान लगाउन्याथेँ।” हिउँदको बेलामा आगो तापिरहेका नरभूपाल शाहले जेठा छोरा पृथ्वीनारायण शाहलाई भनेका ती शब्दहरूले ठूलो प्रभाव पारेको प्रसंग सुनाएका थिए, मृगस्थली आश्रममा योगी नरहरिनाथले। योगी नरहरिनाथकै प्रयासमा २००९ सालदेखि नेपालमा राष्ट्रिय एकता दिवस तथा पृथ्वीजयन्ती मनाउने चलन सुरु भएको थियो भने उनी र सूर्यविक्रम ज्ञवालीलगायतका विद्वान्हरूले पृथ्वीनारायण शाहको दिव्यउपदेशको प्रचारप्रसार गरेर ठूलो गुन लगाएका छन्।

ज्ञानेन्द्र शाहको नृत्य

शुक्रबार, १३ पुष २०७५

‘निरन्तर भय, असुरक्षा, कष्टप्रद जीवन, अनिश्चितता र राज्यको निकृष्ट व्यवहारले जनतामा मानसिक आघात परिरहन्छ। फलस्वरूप उनीहरूको आयु पनि घट्छ’– थोमस हब्सको यो कथन आज पनि सान्दर्भिक मानिन्छ। ९२ वर्ष (सन् १५८८ देखि १६७९ सम्म) बाँचेका ब्रिटिस राजनीतिशास्त्री हब्सले जीवनमा धेरै आरोह–अवरोह देखे। उनकै जीवनकालमा राजा चाल्र्स प्रथमको हत्या भयो। ओलीभर क्रमवेलले गणतन्त्र चलाए, ११ वर्षसम्म। जनताले त्यो स्वीकार गरेनन्। चाल्र्स प्रथमका छोरा चाल्र्स द्वितीयलाई राजा बनाए जनताले। सन् १६६० मा ब्रिटेनमा राजतन्त्र पुनर्स्थापना भयो। गणतन्त्र अन्तिम सत्य र निर्विकल्प होइन भन्ने प्रमाणित गर्ने यस्ता उदाहरण अरु पनि पाइन्छन्।

साम्राज्यवादी भ्यागुता

शुक्रबार, ०६ पुष २०७५

हास्यव्यङ्ग्य क्षेत्रका सुप्रसिद्ध स्रष्टा भैरव अर्यालले ‘अन्तर्राष्ट्रिय भ्यागुता सम्मेलन’ शीर्षकमा सुन्दर निबन्ध लेखेका छन्।  फेवातालमा हुन्छ, भ्यागुता सम्मेलन।  देश–देशान्तरका राष्ट्रवादी, अन्तर्राष्ट्रवादी, साम्यवादी, समाजवादी, साम्राज्यवादी, विस्तारवादी आदि अनेक रूप–रंग, जात र विचारका भ्यागुताहरू आफ्ना स्वार्थका कुरा गर्छन्।

प्रचण्डपथमा कांग्रेस

शुक्रबार, २८ मङि्सर २०७५

निर्दलीय पञ्चायत व्यवस्था ढलेपछि झन्डै १२ वर्ष नेपाली कांग्रेसले पटकपटक सत्ताको नेतृत्व लियो। त्यहीबीचमा माओवादीले विदेशीद्वारा लिखित, निर्देशित, संरक्षित र सञ्चालित रहस्यमय नाटक खेले। गोन्जालोको साइनिङपाथको नक्कल गर्दै सशस्त्र विद्रोहका राजनीति, कार्यनीति र मार्गचित्रलाई ‘प्रचण्डपथ’ भनियो।

पोस्टर

शुक्रबार, २१ मङि्सर २०७५

साहित्यकार महानन्द सापकोटा २००७ सालको क्रान्तिमा पूर्वाञ्चलमा सक्रिय थिए। क्रान्तिपछि दलहरू नै दलदलमा फस्न थालेपछि उनले कविताबाटै सन्देश दिए, “थोत्रो डेमोक्रेसी नकच्चरो छ। कम्युनिज्मको सकिएछ धाक। सोसियलिज्म त कोकले हो। खाँचो प-यो यहाँ नयाँ कुराको।”

भूमिगत गिरोहको पुनर्जन्म

शुक्रबार, १४ मङि्सर २०७५

सूर्यबहादुर थापा प्रधानमन्त्री छँदा उनीमाथि भ्रष्टाचारको कसुरमा २०४० साल असारमा महाअभियोग लाग्यो। लोकेन्द्रबहादुर चन्द प्रस्तावक र प्रकाशचन्द्र लोहनी समर्थक भएर महाअभियोग प्रस्ताव दर्ता गरे। त्यसमा मतदान हुँदा प्रधानमन्त्री थापाले १७ मत मात्र पाए।

राजा महेन्द्रको सपना

शुक्रबार, ०७ मङि्सर २०७५

हाम्रा पूर्वीय शास्त्र र पश्चिमी राष्ट्रका विद्वान्हरूले समेत सक्षम राष्ट्रनायकको कल्पना गरेका छन्। त्यस्तो असल काम गर्ने मानिसलाई सभ्य समाजले सदैव सम्झना गर्छ।

काहिँली कुमाल्नीको अर्थशास्त्र

शुक्रबार, ३० कार्तिक २०७५

रमणीय गाउँको पूर्व र पश्चिममा खोला थियो । बीचमा सयौँ बिघा जमिनमा पचासौँ परिवारको बस्ती थियो । उत्तरतिर सुन्दर पहाड । मिलेर बसेका सरल गाउँलेहरू । एउटै परिवार जस्तो त्यो समाजमा काहिँली कुमाल्नी आकर्षक पात्र थिइ । पुरानो हाँडी जस्तै काली तर हिस्सी परेकी थिइ ऊ । पचास वर्षपहिलेको समाज बेग्लै थियो।

प्रधानसेनापतिको कोर्रा

शुक्रबार, १६ कार्तिक २०७५

राजा त्रिभुवनलाई साक्षी राखेर श्री ३ जुद्ध शमशेरले राणा शासन विरोधी केही युवकहरूलाई सिंहदरबारमा बेस्सरी कोर्रा हान्न लगाए ।

त्यो ‘अन्धकार युग’ र यो ‘स्वर्णयुग’

शुक्रबार, ०९ कार्तिक २०७५

नेपोलियन आफैं महानायक बनेका होइनन् । उनका सहयोगीहरू कुशल योद्धा र रणनीतिका प्रकाण्ड विद्वान् थिए । तर इटली, जर्मनी र बेल्जियमदेखि अस्ट्रिया लगायतका भूभागमा प्रभाव विस्तार गरेपछि उनको अभिमान बढ्दै गयो ।

सर्वज्ञप्रधान देश

शुक्रबार, २६ असोज २०७५

सामाजिक मूल्य, नैतिकता र अमूर्त विवेक बचाउन राज्यले स्पष्ट मार्गदर्शन गर्न सकेन भने समाज पथभ्रष्ट बन्दै जान्छ ।

अर्कैको इच्छा र इसारामा

शुक्रबार, १९ असोज २०७५

मिखाइल गोर्भाचोभ अत्यन्त शक्तिशाली नेता थिए । तर उनलाई नै प्रयोग गरेर पश्चिमा राष्ट्रले सोभियत संघ (युएसएसआर) टुक्राटुक्रा पारिदिए । चेच्न्यामा ठूलो रक्तपात भयो । राष्ट्र सग्लो, एकीकृत र सशक्त रहुन्जेल सबैको इज्जत थियो ।

नदेखिने शत्रु

शुक्रबार, १२ असोज २०७५

अमेरिकाको सिआइए (सेन्ट्रल इन्टेलिजेन्स एजेन्सी) ले नेपालको हिमाली क्षेत्रमाथि २००७ सालदेखि नै आँखा गाडेको रहेछ । सिआइएका अधिकृत जोन केनेथ न्याउसले लेखेका छन्, “नेपाल र तिब्बतमा स्थानीय जातिलाई विभाजित गराउनुपर्छ भनेर मैले प्रतिवेदनमा लेखेको छु ।

बिपीलाई महेन्द्रको चिठी

शुक्रबार, ०५ असोज २०७५

खड्गमानसिंह वि.सं. १९८७ देखि २००७ सालसम्म राणाशासनविरुद्ध विद्रोह गर्दा २० वर्ष जेल बसे । ‘जेलमा बीस वर्ष’ पुस्तकमा उनले भद्रशमशेरको नामबाट ‘भद्रगोल जेल’ नामकरण भएको उल्लेख गरेका छन् ।

महेन्द्रका कम्युनिस्ट

शुक्रबार, २९ भदौ २०७५

नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी २००६ सालमा स्थापना भयो । त्यसको दुई वर्षपछि मातृकाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री छँदा सो पार्टीमाथि प्रतिबन्ध लगाए ।

युवराजले सोधे, ‘कस्तो उपाय गुरु?’

शुक्रबार, २२ भदौ २०७५

रोमको सभ्यता जगत्–प्रसिद्ध मानिन्छ । गवेषक, अध्येता र विवेचकहरूको भूमि हो, रोम ।