युवराज गौतम

युवराज गौतम

खरानी ‘होलसेलर’

शुक्रबार, २७ असार २०७६

इतिहास, धर्म, संस्कृति, राष्ट्रिय एकता, प्राचीन मूल्य–मान्यता र नेपाली–नेपालीबीचको प्रेम भष्म पारेर होलसेलरहरू खरानीको व्यापार गर्दै छन्। हामी उनीहरूलाई ‘राजनीतिज्ञ’ भन्दै छौँ।

राष्ट्र पतनको बाटो

शुक्रबार, २० असार २०७६

अथर्ववेदमा भनिएको छ– ‘ईश्वर र विद्वान्प्रति प्रेम गर्ने, सत्यज्ञानी, सत्कर्मी, सदाचारी, जितेन्द्रिया र गुणीमात्र राष्ट्रको शासक बन्न योग्य हुन्छन् तर जनता पनि चरित्रवान र पुरुषार्थी हुनुपर्छ।’ शासकको मात्रै होइन, जनताको गुणस्तर पनि परिभाषित गरेको छ शास्त्रले। पौरस्त्य पद्धतिमा राष्ट्रका यावत अंगको काम, कर्तव्य र अधिकार स्पष्ट उल्लेख छ। मातृभूमिको परिकल्पना अथर्ववेदमै गरिएको छ। राष्ट्र शब्द ऋग्वेदमै आउँछ। अथर्ववेदको मन्त्र १२, पृथ्वीसुक्तमा ‘माता भूमि, पुत्रो हं पृथिव्या’ उल्लेख छ। जसको अर्थ हो– पृथ्वी हाम्री आमा हुन्, हामी उनका पुत्र हौँ।

इतिहासले सिकाएको पाठ

शुक्रबार, १३ असार २०७६

नेपालको संविधानले विस्फोटक पदार्थको काम गरिरहेको देखिन्छ।

अधिनायकवादको सम्भावना

शुक्रबार, ०६ असार २०७६

नेपालमा प्रजातन्त्रले नयाँ वर्ग पैदा गरेको छ। त्यो वर्गले सुखसुविधा, राज्यका स्रोतसाधन र मोजमज्जामात्र लोकतन्त्र भनिरहेको छ।

मूर्खहरूको पुरुषार्थ

शुक्रबार, ३१ जेठ २०७६

सबैलाई समेट्न सक्ने र दलको घेराबाट माथि उठेर राष्ट्रको बृहत्तर हित सोच्ने संस्था राजसंस्था नै हो भन्ने कुरा करोडौँले स्वीकार गरेका छन्।

सैनिक कूटनीतिको अर्थ

शुक्रबार, २४ जेठ २०७६

सैनिक मुख्यालयले सैनिक कूटनीति सदुपयोग गर्दा सिंहदरबारभित्रका लेन्डुप दोर्जे, मिर जाफर र क्विजलिङहरूसँग पनि साहस तथा अठोटका साथ आफ्नो स्पष्ट मार्गचित्र प्रस्तुत गर्न सक्नुपर्छ। के त्यसका निम्ति सेना तयार छ ?

राजा वीरेन्द्रको सम्झना

शुक्रबार, १७ जेठ २०७६

दरबारका पुराना फर्निचरसमेत मर्मत गरेर काम चलाउने, उत्ताउलो खर्च नगर्ने, सरल रहन मन पराउने, शिष्टाचारमा विशेष ध्यान दिने, राजोचित व्यवहार प्रदर्शन गर्ने, सबैलाई मीठो बोलेर आफ्नो बनाउने अद्भूत गुण थियो, वीरेन्द्रमा।

गणतन्त्रका तानाशाह

शुक्रबार, १० जेठ २०७६

‘जनताका शत्रु’ भन्ने शब्द फ्रेन्च राज्यक्रान्तिका बेला ‘थेगो’ बन्यो। ‘वर्गशत्रु’ भन्ने आरोपमा कम्युनिस्ट तानाशाहहरूले विभिन्न देशमा लाखौं मानिसको हत्या गरे। उता ब्रिटेनको संसद्मा गणतन्त्रवादीलाई लक्षित गरेर कतिपय सांसदले गुन्डा, मुसा, मूर्ख, राष्ट्रघाती, खराब मान्छेहरू आदि शब्द प्रयोग गर्दा राजतन्त्रवादी राजनेताहरूले त्यस्ता शब्द ब्रिटेनको संसद्मा प्रयोग गर्न नपाइने नियम बनाए। राजनीतिमा मात्र होइन, ब्रिटेनको सभ्यतालाई नै अशोभनीय भन्दै ‘असंसदीय’ (अनपार्लियामेन्ट्री) शब्दहरू सार्वजनिक ठाउँमा प्रयोग नगर्ने ठहर गरियो। यसमा बकिङ्घम् राजदरबारले महŒवपूर्ण भूमिका खेलेको देखिन्छ। दरबार सभ्यताको प्रतीक भएकाले संसद्, मन्त्रिपरिषद्लगायत कुनै पनि ठाउँमा असंसदीय, अराजनीतिक र अमर्यादित शब्द प्रयोग गर्न हुन्न भन्ने दरबारको धारणा थियो।

फैलिँदै घृणाको ज्वालामुखी

शुक्रबार, ०३ जेठ २०७६

शब्दशक्ति अमोघ अस्त्र समान हुन्छ। ‘अन्धाको छोरा अन्धा’ भनिन्, द्रौपदीले। ती शब्द फलामका कीला बनेर गाडिए दुर्योधनको मुटुमा। उनले बदला लिने विचार गरे। यस्ता उदाहरण अरू पनि पाइन्छन्। ‘वचनमा किन दरिद्र बन्छौँ’ अर्थात् ‘वचनम्, किम् दरिद्रम्’ भन्ने सन्देश दिए हाम्रा शास्त्रले। सरल, विनम्र, शालीन र शिष्ट शब्द तथा व्यवहारले मन जित्न सक्छ भने हप्काएर, ठुस्किएर, तर्साएर वा धम्क्याएर क्षणिक फाइदा त होला तर हृदय जित्न सम्भव छैन।

हाराकिरीको आनन्द

शुक्रबार, २७ बैशाख २०७६

‘एउटाको बिगार गर्नेले अर्कालाई बाँकी राख्दैन’ भन्ने कथन पटकपटक पुष्टि भएरै होला, हाम्रा पुर्खाले उखान बनाए– ‘पाडो खानेले बाछो पनि बाँकी राख्दैन।’ जंगलमा पाडो सिकार गर्ने चितुवाले बाछो भेट्यो भने छाड्ला त ? डलर वा युरो खाएर विदेशीलाई राष्ट्रका गुप्त सूचना बेच्नेहरू हुन् वा विभिन्न भेषमा विदेशीको मात्र हित चिताउनेहरू, उनीहरू राष्ट्रिय राजनीतिलाई ‘अगाडि खोलो, पछाडि भड्खालो’ भन्ने अवस्थातिर धकेलिरहेका छन्। त्यस्तो स्थितिमा आत्मसम्मान त रहँदैन तर हाराकिरीमा आनन्द मान्न तयार छन्, खलनायकहरू।

सेनाको बाटो

शुक्रबार, १३ बैशाख २०७६

जंगी, निजामती, प्रहरी आदि सरकारी तलवजीवीले मात्र स्वदेशी वस्तुहरू र स्वदेशी विचारमा स्वावलम्वी र अडिग भएर देखाउन्, त्यसपछि स्कुल–कलेजका लाखौँ छात्रछात्रा पनि स्वदेशी वस्तु प्रयोग गर्न उत्प्रेरित हुन्छन्। राष्ट्रवाद भाषणमा होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्छ।

राष्ट्रवादको रहस्य

शुक्रबार, ०६ बैशाख २०७६

पार्टीलाई राष्ट्रवादको सुन्दर बर्को ओढाएर त्यहाँभित्र चीन, भारत, युरोप र अमेरिकाका चल्ला कोरल्ने गरिएको छ।

यही हो नयाँ नेपाल ?

शुक्रबार, २९ चैत २०७५

संसदमा नक्कली नागरिकताधारीहरूको ‘दुईतिहाइ’ पनि हुनसक्छ। राजा ज्ञानेन्द्रलाई जुन शक्तिले ‘पूर्वराजा’ बनायो, त्यही शक्तिले हामीलाई ‘पूर्वनेपाली’ बनाउने चिन्ता थपिएको छ।

छविलालको छवि

शुक्रबार, २२ चैत २०७५

संसद्को चुनावमा विजय प्राप्त गरेपछि जोन एफ केनेडीलाई बधाई दिनेको लर्को लाग्यो। आफ्नो दलका बाहेक अरू पनि धेरै थिए। रसियामा कम्युनिस्टले अक्टोबर क्रान्ति सम्पन्न गरेकै वर्ष (सन् १९१७) धर्तीमा पाइला टेकेका केनेडी कम्युनिस्टका कट्टर विरोधी थिए। सुरुमा पत्रकार थिए उनी।

बाघले घाँस खाँदैन

शुक्रबार, १५ चैत २०७५

‘साइँला राई बसाइँ जाने भएछ’– हजुरआमाले सुनाउनुभयो। साँझ पर्न लागेको थियो, म दौडेर उनको घर पुगें। मेरी आमासँग दसैं–तिहारको टीका थाप्न आउने साइँला राईलाई म मामा भन्थें। काइँला सुब्बा, दंगाली मगर, बिजुवा बाजे, खुलाल मामा, थापा हजुरबा, भँडारी दाजुजस्ता थुप्रै छिमेकी ‘आफन्त’ भन्दा कम प्रिय थिएनन् उनी। बाढीले बिचल्ली पार्दा पल्लो गाउँकी पाठक्नी बजैले मलाई काखमा राखेर दूध–भात खुवाएको झल्झली सम्झना आउँछ। हामी तीनचार हप्ता उनकै घरमा बस्यौं।

महेन्द्रले बनाएको मार्गचित्र

शुक्रबार, ०८ चैत २०७५

चीनका विद्वान् फाहियानले सनातन परम्परा, जीवनशैली र हिमालयदेखि दक्षिणमा विस्तीर्ण प्राच्य संस्कृतिको अध्ययन गर्न हजारौं माइल हिँडेर धेरै विद्वान्–विदुषीलाई भेटे। उनका समकालीन थिए– चाणक्य। नेपालको बाटो हुँदै फाहियान पाटलीपुत्र (पटना) पुगे। मगध सम्राट चन्द्रगुप्तका प्रधानमन्त्री थिए, चाणक्य। राष्ट्र र जनताको कल्याण तथा अध्ययनबाहेक अन्य कुरामा समय खर्च नगर्ने चाणक्यको ‘प्रधानमन्त्री निवास’ माटोले लिपिएको सानो झुप्रो थियो। विदेशी विद्वान्हरू त्यो देखेर छक्क पर्थे।

पृथकतावादीलाई खुवा बिर्ता

शुक्रबार, ०१ चैत २०७५

नेपालका तर्फबाट तत्कालीन प्रधानमन्त्री मोहनशमशेरले भारतसँग गरेका सन्धि (जसलाई दिल्ली सम्झौता भनिन्छ) पर्दापछाडिको खेल थियो। सत्ता टिकाउनका लागि सार्वभौमसत्ता र राष्ट्रियता नै जुवाको खालमा राखियो। त्यसको विरोध गर्ने धेरै नेपाली राजनीतिमा सक्रिय हँुदै गए तर उनीहरूले आफ्नो र दलको स्वार्थका लागि भारतसँगै समर्पित हुने नीति लिए। महाकाली सन्धि, नागरिकता ऐन, १२ बुँदे सम्झौता, परराष्ट्र नीति र जलस्रोत नीतिमा देखाएको द्वैध चरित्र, हजारौँ हेक्टर जमिन भारतले मिच्दा पनि मुखमा बुजो हालेर बस्ने दास मानसिकता र नेपाल तथा नेपाली हेपिँदा मौन बस्ने सरकारी तलवजीवीको चरित्र हेर्दा पर्दापछाडिका खेलहरू बुझ्न सकिन्छ।

सरल मान्छेहरू

आइतबार, २६ फागुन २०७५

“हुन त म स्वभावैले अव्यवस्थित छु र मेरो दैनिक तालिका भन्ने त्यस्तो केही छैन तर जेलले केही कुरा व्यवस्थित गरेको छ। अक्सर बिहान चार बजेतिर उठ्छु अनि मुख धोइसकेपछि चिया पकाउँछु। यति गर्न आधा घण्टा लागिहाल्छ। पानी नउम्लिन्जेल हिजोका पत्रिका र कविताहरू पढ्ने कोसिस गर्छु। कोठाबाहिरको पालेलाई पनि एक गिलास चिया बनाउँछु। चियाले उसलाई ठूलो आनन्द दिन्छ भन्ने कुरामा शंका छैन, किनभने म साह्रै मीठो चिया पकाउँछु।” (बिपी कोइरालाको ‘फेरि सुन्दरीजल’ जेल डायरी २०३३–३४, पृष्ठ १६०)

गणतन्त्रका दरबार

शुक्रबार, १७ फागुन २०७५

न्युयोर्क टाइम्सको अभिलेखालयमा नेपालबारे कैँयन् दस्तावेज पाइन्छन्। सन् १९६० डिसेम्बर १६ (२०१७ पुस २ गते शुक्रबार) प्रकाशित अंकमा बिपी कोइरालाको सरकार भंग भएको प्रसंग पहिलो पृष्ठमै छापिएको छ। नेपालमा सञ्चार माध्यम व्यापक नभएको त्यो कालखण्डमा ब्रिटेन, अमेरिका र भारतका सञ्चार माध्यमबाट नेपालबारे थाहा पाउनुपर्ने बाध्यता थियो।

क्रान्तिको खतरा

शुक्रबार, १० फागुन २०७५

क्रान्तिको सरल अर्थ हो, परिवर्तन। त्यो स्वैरकल्पना, उन्माद, आवेश, घृणा, आक्रोश र नयाँपनप्रति आसक्ति होइन। अमेरिकी राजनीतिज्ञ हुय न्युटनले भनेका छन्–“तपाईंले क्रान्तिकारीलाई जेल हाल्न सक्नुहुन्छ, तर क्रान्तिलाई थुन्न सक्नुहुन्न।” अफ्रिकी मूलका न्युटन ४७ वर्षकै उमेरमा मरे। अमेरिकामा गोराहरूद्वारा अश्वेत (काला) जातिमाथि भएको भेदभाव, दमन, प्रताडना,  थिचोमिचोविरुद्ध क्रान्ति गर्न उनले ‘ब्ल्याक प्यान्थर’ पार्टी खोले। त्यसले युवा वर्गलाई जागरुक त बनायो तर बिस्तारै माक्र्सवादी धारमा गएपछि सो दलले जनताको समर्थन पाउन सकेन।