जैनेन्द्र जीवन

जैनेन्द्र जीवन

लोकतन्त्रकाे दाहाल पूर्वाग्रह

सोमबार, २३ पुष २०७५

‘वास्तवमा कम्युनिस्ट पार्टीहरूको परम्परागत(एकदलीय) सरकार हुन्थ्यो(अर्थात लोकतन्त्र हुँदैनथ्यो) भने ड्याम कि ड्याम काम गर्न पाइन्थ्यो। तर अहिले त कहिले प्रणाली हेरेर, कहिले कानुन हेरेर काम गर्नुपरेको छ....(त्यसैले छिट्छिटो काम गर्न पाइएको छैन)।’ यो दुखेसो थियो सत्तारुढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी(नेकपा)का दुई अध्यक्ष्यमध्येका एक पुष्पकमल दाहालको। यो आलेख हिउँदे अधिवेशनको पहिलो दिन संसद्को रोस्ट्रमबाट व्यक्त उनकोसो भनाइका अन्तर्य, मनोविज्ञान र सत्यतामा केन्द्रित रहनेछ।

कांग्रेसको महासमिति

सोमबार, ०९ पुष २०७५

महाधिवेशन भएका वर्षमा बाहेक वर्षमा एकपटक बस्नैपर्ने नेपाली कांग्रेसको महासमिति महाधिवेशन भएको ३ वर्षपछि बल्ल बस्यो, गत हप्ता। पार्टीको नीति निर्माण गर्ने सर्वोच्च तहकै बैठकको यस्तो चाला भएर पनि होला कांग्रेसलाई ‘नीतिप्रधान’ पार्टी होइन, ‘नेताप्रधान’ हो भनेर व्यंग्य गर्ने गरिएको।

प्रधानमन्त्रीज्यू! समय छ, बदलिनूस्

सोमबार, २४ मङि्सर २०७५

केही प्रारब्धले र केही आफ्नै प्रतापले १ वर्षअगाडि सत्तारुढ हुनुु पूर्वसम्म आफूले निकै आशा गरेका नेकपाका नेता तथा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीदेखि अहिले धेरैमान्छे निराश छन्।अघिल्लो प्रधानमन्त्रित्व कालको उत्तराद्र्ध तिर हिमचुली उक्लेको उनको लोकप्रियता अहिले उनकै गृहजिल्ला झापाको केचनाकलनको उचाइमा झरेको छ। हो, (आफूनै पार्टीका सहकर्मीहरूको चलखेलबाट छोट्टिएमा बाहेक) वैधानिक कार्यकाल लामै बाँकी हुँदा उनी एउटा राम्रै प्रधानमन्त्रीका रूपमा इतिहासमा स्थापित हुनसक्ने समयअझै टरेको छैन। तर त्यसका लागि उनले गम्भीर आत्मसमीक्षा गरेर १८० डिग्री कोणकै आत्मपरिवर्तन भने गर्नुपर्छ,अहिले जस्तो उनी र उनका कतिपय सहयोगीले ठानेको, भनेको जस्तो मै ठीक भनिरहेर चाहिँ हुँदैन।

पेन्सनमाथि वृद्धभत्ताः नीतिगत लुट

सोमबार, १० मङि्सर २०७५

‘विदेशबाट पेन्सन प्राप्त गर्दै आएका व्यक्तिलाई वृद्धभत्ता नदिने निर्णय सरकारले उल्ट्याउँदा राज्यमाथि ३ अर्ब रुपियाँको व्ययभार’– यो थियो गत १ मंसिरको यसै दैनिकको प्रमुख समाचार।जुन विषयमाभोलिपल्टै सम्पादकीय पनि लेखिएको थियो।

भ्युटावर समृद्धि

सोमबार, २६ कार्तिक २०७५

‘पर्यटकीय क्षेत्रमा विशेषखालको दृश्यावलोकन गराउने प्रयोजनले बाहेक स्थानीय निकायबीच जथाभावी ‘भ्यु (दृश्यावलोकन)टावर’ बनाउने होडबाजी चल्नु यो गरिब देशको दुर्लभ साधन,समय र धनको अपव्यय हो, गलत प्राथमिकता हो।निर्माण गर्दा मिल्ने कमिसन वा कसैको सनक तुष्टिकालागि गरिने यस्ता काम रोक्न सबैले दबाब दिउँ’– कात्तिक १९ गते मैले गरेको ट्विटको जवाफमापर्यटन मन्त्री रवीन्द्र अधिकारीले यस्तोट्विट गर्नुभएको थियो– ‘हामीले पहाडको टाकुरामा भ्यु टावर बनाउन कुनै पनि बजेट विनियोजन गरेका छैनौँ ।

टीका बहस

सोमबार, १२ कार्तिक २०७५

मूलतः राष्ट्रपति र केही हदसम्म प्रधानमन्त्रीसमेतले राज्यका विभिन्न निकायका पदाधिकारीदेखि सर्वसाधारणसम्मलाई दसैँमा टीका लगाइदिएको विषय र टीका लगाउँदाका प्रबन्ध र तौरतरिकामा खट्किएकाविषयका बहसलेयसपालिको दसैँलाई राम्रै तताए।

प्रहरीका गलत प्राथमिकता र कार्यभार

आइतबार, २८ असोज २०७५

स्थानीय प्रहरीका केही मानिसले संगठितरूपमै, खासगरी ‘घुमुवा प्रहरी’ भनिने प्रहरी प्रयोग गरेर, राजीखुसीमै यौन सम्बन्ध राखिरहेका जोडी भए पनि उनीहरूलाई होटलबाट पक्रंँदैअनेक ब्ल्याकमेल गरेर रकम असुल्ने गरेको नेपालगन्जकोसमाचार ‘स्टोरी’ गत असोज २१ गतेको एउटा साप्ताहिक ‘म्यागेजिन’मा प्रकाशित छ।

बाबुरामको दाबी र वास्तविकता

आइतबार, १४ असोज २०७५

‘एक, नेपाललाई धर्म निरपेक्ष होइन, हिन्दु राष्ट्रघोषणा गर्नूस्र दुई,काठमाडौँलाई तराईसँग जोड्ने द्रुतमार्ग निर्माणको ठेक्का भारतीय कम्पनीलाई दिनूस् भन्ने भारतको दुईवटा दबाब मानेको भए नाकाबन्दी हुन्थेन।’ यी थिए पूर्वप्रधानमन्त्री एवं संविधान निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका बाबुराम भट्टराईका ‘खुलासा’तीन हप्ता अगाडिको एउटा पुस्तक विमोचनको कार्यक्रममा।

बाबुरामको बेमौसमी बाजा

सोमबार, ०१ असोज २०७५

स्थान र समय–‘७२ को विस्मय’ शीर्षक ‘मधेस बुझाउने’ (नागरिक– भदौ २४) पुस्तकको विमोचन समारोह, भदौ २३ । र विषय–नेपालको संविधान निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिकामा रहेका केही वक्ताका भनाइ, जसबाट उनीहरूआज पनि २०७२ साल वा त्योभन्दा पनि अगाडिकै समयमा बाँचिरहेका जस्तो लाग्थ्यो।

बलात्कार र हत्याको अनुसन्धान

सोमबार, १८ भदौ २०७५

देशमा एकपछि अर्को बलात्कारका घटना भइरहेका छन्। यस्ता घटना वृद्धि हुँदै गइरहेको बुझ्न कुनै ‘डाटा एनलाइसिस’ गरिरहनुपर्दैन। भर्खरका, कलिला किशोरीको बलात्कारपछि हत्यासमेत हुन थालेको छ।

कथनीमा वाद, करनीमा व्यवसाय

सोमबार, १४ साउन २०७५

नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी(नेकपा) का नेता घनश्याम भुसालको अन्तर्वार्ता (‘शिक्षा स्वास्थ्यमा लगानी गर्ने कम्युनिस्ट हुन सक्दैन’– नागरिक, असार ३१) ले निकै चर्चा बटुल्यो ।

प्रधानमन्त्रीका काम र कुरा

सोमबार, ३२ असार २०७५

‘हामी शान्तिपूर्ण आन्दोलनमा हुँदा जो गोलीका आँखा हुँदैन भन्दै प्रहार गर्नुहुन्थ्यो, जसले तीनवर्षमा शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमा १२२ नागरिकको ज्यान लिनुभयो, उहाँहरू अहिले अधिनायकवाद बेचिरहनुभएको छ ।

कांग्रेसको आगामी गन्तव्य

सोमबार, १८ असार २०७५

नेपाली कांग्रेसका जिल्ला सभापतिहरूको गत साता हेटौँडामा सम्पन्न राष्ट्रिय भेलामा पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाले गत तीनै तहका चुनावमा पार्टीले बेहोरेको ठूलो पराजयका निमित्त अप्रत्यक्षरूपमै र पहिलोपल्टै भए पनि आफ्नो केही जिम्मेवारी स्वीकारे।

ओली वासलात

सोमबार, ०४ असार २०७५

पार्टीमा लगानीका हिसाबले पार्टी प्रमुखको प्रतिफल अरु कतिपय समकक्षीभन्दा ढिला प्राप्त भए तापनि प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको केही वर्षयताका राजनीतिक वासलात मजबुत छन्। गत वर्षको नाफा–नोक्सान हिसाब विश्लेषण गर्दा त नाफै नाफा देखिन्छ । यद्यपि चुनावताका पूरा गर्छु भनेका पपुलिस्ट प्रकृतिका दायित्व दीर्घकालीन प्रकृतिका र ठूला हुँदा ती उनका क्षमता र इच्छाशक्तिको पुँजीबाट अथवा देशको साधनरूपी सम्पत्तिबाट चुक्ता गर्न कठिन हुने देखिन्छ। त्यसैले यस्ता असीमित र असम्भव दायित्वहरू नथप्न राजनीतिक लेखापरीक्षकहरूले सावधान गराएका पनि हुन्।

काममा नास्ती,नाममा सास्ती

सोमबार, २१ जेठ २०७५

एकदलीय कम्युनिस्ट पद्धति भएका मुलुकहरूमा एउटामात्र कम्युनिस्ट पार्टी भएजस्तै बहुदलीय प्रजातन्त्र भएका मुलुकहरूमा कम्युनिस्टपार्टी पनि बहु हुनु प्रजातन्त्रको नियमै हो।नेपालमा पनि फुटी फुटी बनेका धेरै कम्युनिस्ट पार्टी छन्। किनकि नेपालका कम्युनिस्टहरूको फुट्ने औसत अन्य लोकतान्त्रिक देशहरूको भन्दा पनि उच्च छ। तैपनि कम्युनिस्ट दलहरू धेरै हुनुहुँदैन, एउटै हुनुपर्छ भन्ने परम्परागत धारणा पनि उनीहरूमा उत्तिकै प्रबल छ फेरि।

मूर्खको ओखती

सोमबार, ०७ जेठ २०७५

आखिर सबा अर्ब उनीहरू प्रत्येकले किन ग्यारेन्टी बसिदिनुप¥यो, भारतका आधिकारिक व्यक्ति÷पदाधिकारी र अन्तर्राष्ट्रिय जगतले नेपाल स्वतन्त्र राष्ट्र हो, सगरमाथा नेपालमै छ, बुद्ध लुम्बिनी (नेपाल)मै जन्मेका थिए भनेर भने/माने पुगेन?

जलविद्युत्को अर्थराजनीति

सोमबार, २४ बैशाख २०७५

पत्रकार अमीत ढकालको ‘रेल त हैन, बिजुली हजुर’ शीर्षक केही साताअघिको चर्चित लेखको मुख्य सन्देश जलविद्युत् सम्पदाको धनी देश नेपालले विद्युत् उत्पादनमै मुख्य जोड गर्नुपर्छ भन्ने थियो । सर्वप्रथम जलविद्युत्, त्यसपछि पर्यटन र केही हदसम्म कृषि (जडीबुटी/वन पैदावारसमेत) नै हाम्रो तुलनात्मक लाभका क्षेत्र हुन् भन्नेमा कसैको विवाद छँदा पनि छैन। सम्भाव्यताका अनुपातमा अत्यन्त कम उत्पादन भइरहेको जलविद्युत्को विकासबाट हाम्रो देशमा औद्योगिक उत्पादन र सर्वसाधारणको उपभोग दुवै बढाउन सकिने ढकालको दलील छ।

भविष्य हराउँंदै गएको कांग्रेस

सोमबार, १० बैशाख २०७५

एकनएक दिन माओवादी र एमालेको झगडा पर्छ र गठबन्धन टुट्छ, त्यसबखतका लागि आन्तरिक एवं बाह्य ‘फ्याक्टर’ अनुकूल पारिराखे फेरि केही महिना प्रधानमन्त्री खान पाइन्छ भन्ने आसले नै संसद्मा प्रतिपक्षी नेताको हैसियत पनि कसैमा हस्तान्तरण गर्न देउवाले चाहेनन् ।

प्रमको ‘पहिलो’विदेश भ्रमण संकथन

आइतबार, २५ चैत २०७४

चीनसँगको हाम्रो सम्बन्ध समस्यारहित हुनुको कारण त्यतिमात्र होइन, प्रमुख कारण के हो भने चीन भारतले जस्तो नेपालको आन्तरिक मामलामा दखल दिँदैन।ऊ ‘स्टेट टु स्टेट’ सम्बन्धमात्र राख्छ, नेपालको कुनै पनि ‘गैरराज्य’ शक्ति वा दलसँग औपचारिक सम्बन्ध राख्दैन, गोप्य ‘डिल’ गर्दैन। भारतले पनि त्यसै गरे त नेपालसँगको सम्बन्ध स्वतः समस्यारहित हुने थियो।

पराजुलीको अस्वाभाविक पदमुक्ति

सोमबार, १२ चैत २०७४

न्यायपरिषद्को सचिवको पत्रानुसार अघिल्लो दिन नाटकीय ढंगले ‘उमेर हदले गर्दा गत साउन २१ गते नै पदमुक्त भइसकेका’ प्रधानन्यायाधीश गोपाल पराजुलीले आफैँ गत चैत १ गते पदबाट राजीनामा गरेका अनौठो घटना र सोसँग जोडिएको सम्पूर्ण प्रकरण नेपालको न्यायालयको इतिहासको एउटा लज्जास्पद अध्याय हो।