सीके लाल

सीके लाल

अचेतन प्रतिपक्ष

शुक्रबार, १९ असोज २०७५

मनोवैज्ञानिकरूपले अस्थिर एवं चिन्तोन्मादले ग्रसित व्यक्तिहरूमा रोगभ्रम (हाइपकोन्ड्रिया) देखिने गर्छ । यो आफैंमा चिन्ताजनित व्यग्रता मात्र भएकाले उपचार सहज हुँदैन । केही चिकित्सक चित्तस्थिर बनाउने औषधी प्रयोग गर्न सुझाउँछन्।

प्रियतावादी राष्ट्रवादको प्रकोप

शुक्रबार, ०५ असोज २०७५

सेप्टेम्बर महिनाको तेस्रो साता वीरगञ्ज सामान्यजस्तै देखिनु असामान्यजस्तै लाग्छ । असोज ३ का दिन पनि सहरमा सवारी चालकहरूको हडताल जारी छ । त्यसैले मूल बाटोमा समेत गाडीको चाप न्यून छ ।

अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामा अंकुश

शुक्रबार, २२ भदौ २०७५

प्रहरी हिरासतमा मृत्यु भएका राममनोहर यादवको राजनीतिक आस्था स्पष्ट थियो । भर्खर ३० वर्ष नाघेको भनिएका राम हालसम्म शान्तिपूर्ण रहेको ‘स्वतन्त्र मधेस’ आन्दोलनका प्रतिबद्ध कार्यकर्ता थिए ।

नरम अतिवादको भ्रम

शुक्रबार, ०८ भदौ २०७५

इसा पूर्व ६०० साल पुरानो ग्रिसका सात सन्तमध्येका एकको एउटा प्रख्यात सूक्ति छ– ’बितेका व्यक्तिहरूबारे राम्राबाहेक अरू कुरा भनिनु हुँदैन ।’ त्यस्तै किसिमको सामाजिक मान्यता दक्षिण एशियामा पनि व्याप्त छ । शायद त्यसैले होला, धेरैजसो मृत्युलेख (ओबिच्युएरी) श्रद्धाञ्जलि शैलीमा लेखिन्छन्।

जनजाति आन्दोलनको विषाद

शुक्रबार, २५ साउन २०७५

खसआर्यकालागि नेपालका जनजाति आश्रयदाता रहँदै आएका छन् । पश्चिमको कश्मीर र कुमाउ वा पूर्वको बंगाल वा आसामतिरबाट अहिलेको नेपालको भूभागभित्र पसेका आर्य वा इन्डो बर्मन भनिने घुमन्ते समूहहरूलाई स्थानिक जनजातिले सहर्ष स्वागत गरेका थिए ।

सम्भ्रान्त सम्मतिको चाँजोपाँजो

शुक्रबार, ११ साउन २०७५

प्रचलित शब्दकोशले समानार्थी कायम गरेका शब्दहरूको अर्थ ठ्याक्कै उही हुनुपर्छ भन्ने छैन ।

बेचु बाबुको वापसी

शुक्रबार, २९ असार २०७५

जनकपुरको मूलभूत पहिचान स्थानीय माटो, हावा र पानीसमेत पवित्र मानिने धार्मिक धामको भए पनि कार्यनीतिकतवरले यस सहरको महत्व प्रतिरोधको केन्द्रका रूपमा रहँदै आएको छ ।

मध्याह्नको मीठो निद्रा

शुक्रबार, १५ असार २०७५

तत्कालीन नेकपा (एमाले) दलको अध्यक्ष भएदेखि नै प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद शर्मा ओलीको प्रचार संयन्त्रले अत्यन्त प्रभावकारीतवरले काम गर्दै आएको छ।

सम्भावनाहरूको समाधिस्थल

शुक्रबार, ०१ असार २०७५

सम्भाव्य विकल्पहरूबारे बहस निम्त्याउने अवधारणाका लागि अंग्रेजी भाषामा ‘आइडिया’ भन्ने शब्द प्रयोग गर्ने गरिन्छ। त्यस्तो किसिमको भावलाई समात्ने नेपाली भाषाको सबभन्दा नजिकको शब्द शायद परिकल्पना हो। परिकल्पनालाई परिवर्तनको इन्जिन भनिएको छ। सुकेको रूख वा ढुंगाको घर्षणबाट उत्पन्न झिल्कालाई खाना पकाउने एवं न्यानो पार्ने आगोको परिकल्पना नगरिएको भए मानव सभ्यताको रूप बेग्लै हुने थियो।

लुटतन्त्रको दह्रो बुनियाद

शुक्रबार, १८ जेठ २०७५

राज्यको शासन प्रणाली राजतन्त्र, कुलिनतन्त्र वा गणतन्त्रमध्ये जस्तोसुकै भए पनि सीमित व्यक्तिहरूले सत्ता सञ्चालन गर्ने विधिका लागि अंग्रेजी भाषामा तीन समानार्थी जस्तै लाग्ने शब्दहरू प्रयोग गरिने गरिन्छ। प्लुटोक्रेसी (धनाढ्यतन्त्र) कायम रहेको देशमा धनीमानीले आर्थिक क्षमतालाई राजनीतिक शक्तिसँग विनिमय गरेर राज्य सञ्चालनमा हालीमुहाली कायम राख्छन्।

राष्ट्रवादको कारोबार

शुक्रबार, ०४ जेठ २०७५

उद्योग, व्यापार वा सेवा क्षेत्रमा लागेका उपक्रमहरूको एकता सामान्यतः दुई किसिमले हुने गर्छ। विलय (मर्जर) साझा उद्देश्य, समान हैसियत एवं सम्पूरक उत्पादनहरूको मिश्रण भएका उपक्रमहरूबीच हुन्छ। विलयपछि साझा व्यवस्थापन एवं नवपहिचानसाथ एउटा सर्वथा नयाँ कम्पनी उदाउनु सामान्य कुरा हो। अधिग्रहण (ऐक्विजिसन) प्रक्रियाको एकतामा भने बलियो कम्पनीले कमजोर प्रतिस्पर्धीलाई आफ्नो कब्जामा लिन्छ। उसको सम्पत्ति हासिल गर्छ। दायित्व स्वीकार गर्छ। कर्मचारी एवं कार्यकर्ताहरूको समायोजन गर्छ। त्यसैले अधिगृहीत एकाइको स्वामित्व भने पूर्ण रूपमा अधिग्रहण गर्ने कम्पनीको हातमा जान्छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको निर्देशनले गर्दा नेपालका कतिपय नाफा क्षेत्रका बैंकहरू एकीकृत भइरहेका छन्।

दिल्ली दर्शनको प्रसाद

शुक्रबार, ३० चैत २०७४

भारत भ्रमणबाट फर्किएपछि प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद शर्मा ओली गद्गद् देखिन्थे। त्रिभुवन विमानस्थलमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दा उनको खुट्टा भुइँमा नभएर अन्तै कतै भएको कुरा टेलिभिजनको पर्दामा समेत सहजै ठम्याउन सकिन्थ्यो। उनको भाषा पनि कम प्रफुल्लित थिएन। आफ्नो भ्रमणबारे उनले उल्लासित स्वरमा भने, तस्बिर आफैँ बोल्छ!

अधिकारको सतत संघर्ष

शुक्रबार, १६ चैत २०७४

शब्दमा उत्सव समावेश रहेको भए तापनि वार्षिकोत्सव खुसियाली मनाउने अनुष्ठानमात्र होइन। उपलब्धिहरूको लेखाजोखा, कमी/कमजोरीको वस्तुपरक विश्लेषण एवं भविष्यको कार्यदिशा निर्धारित गर्नु वार्षिकी मनाउनुको मुख्य उद्देश्य हुनुपर्छ।

गणतन्त्रको गञ्जागोल

शुक्रबार, ०२ चैत २०७४

नेपालका विलक्षणताबारे कम्तीमा दुईथरी उक्ति प्रख्यात छन् । पहिलो अभिव्यक्ति ‘यो नेपाल हो’ भन्ने वाक्य अधिकारपूर्ण प्रख्यापन, विस्मयाभिभूत भावाभिव्यक्ति वा निरीहताको स्वीकृतिमध्ये जे पनि हुन सक्छ । शक्तिशाली व्यक्तिले आफ्नो कृत्यको औचित्य सिद्ध गर्न ‘यो नेपाल हो’ भन्ने घोषणा गर्वका साथ गर्ने गर्छन् ।

बाटोले रोजेका व्यक्तित्व

शुक्रबार, १८ फागुन २०७४

सभ्य नगरमा सार्वजनिक पुस्तकालय हुन्छ । कला दीर्घाहरू हुन्छन् । नाटकघर हुन्छ । अभिलेखागार एवं संग्रहालय हुन्छन् । यथेष्ट सार्वजनिक शौचालय हुन्छ । रंगशाला हुन्छ । बच्चाहरू खेल्ने चौर टोलटोलमा हुन्छन् । महिला निर्धक्क रातविरात पनि हिँड्न सक्ने सुरक्षाको प्रत्याभूति हुन्छ । सार्वजनिक उद्यानहरू हुन्छन् ।

गहिरिँदो विश्वसनीयताको संकट

शुक्रबार, ०४ फागुन २०७४

नृजातीय पक्षधरताले गर्दा तन जुन दलसँग रहे पनि मनले ‘ओली यार’ बन्न पुगेका मिडियाका खसआर्य कर्ताधर्ताले आफ्नै पेशागत हितको सुरक्षाका लागि पनि खस्किँदै गएको सार्वजनिक छविप्रति संवेदनशील हुन जरुरी छ।

शमन कूटनीतिको अभ्यास

शुक्रबार, १९ माघ २०७४

मधेसवादी दलहरूको प्रभाव र उपयोगिता सीमित छ भन्ने कुरा स्वतः सिद्ध छ । नेपालको आन्तरिक राजनीतिको पुनर्मूल्यांकन गरेर एमालेको तुष्टीकरण गर्ने व्यवहार कुशल कूटनीतिको बाटो (अपिजमेन्ट डिप्लमेसी) भारतले अख्तियार गरेको हो भने त्यो तात्कालिक बाध्यताले गर्दा हो।

लुटपाटको शासकीय संस्कार

शुक्रबार, ०५ माघ २०७४

खस आर्यको एकाधिकार अन्त नभएसम्म नेपालको उन्नति सम्भव छैन । र, त्यस संघर्षलाई निरन्तरता दिने अगुवाइ आउँदा दिनमा पनि मधेसीले नैं गर्नुपर्नेछ ।

स्थायित्वको मृगतृष्णा

शुक्रबार, २१ पुष २०७४

एमाले अध्यक्ष खड्गप्रसाद शर्मा ओली चतुर पुराण वाचकको शैलीमा उखानटुक्का हालेर भूस्वर्ग निर्माण गरिरहेका छन् । स्वर्ग चढ्ने सिढी भने चीनमा बन्दै होला । त्यो आउँछ । नेपालीहरूको माग शीघ्र आपूर्ति हुनेवाला छ ।

वर्णसंकर राजनीतिका जालझेल

शुक्रबार, ०७ पुष २०७४

मधेसमा शोक छाएको बेला पहाडमा दीपावली गरिएकाले मधेसीहरूको मन फाटेको अवस्था छ । जनजातिहरूको स्वशासनको चाहना निलम्बित छ, मरेको छैन । दलित सम्मानको संघर्ष उपयुक्त नेतृत्वको प्रतीक्षामा छ । वर्चस्वशाली नृजातीयता सरकार मात्र बनाएर सुनिश्चित हुनेछैन ।