जीवन विज्ञान

मर्मअनुसार चाड मनाउने तरिका

शुक्रबार, १७ असोज २०७६, ०९ : १३ नागरिक

एलपि भानु शर्मा

हरेक चाडपर्वको छुट्टाछुट्टै विशेषता हुन्छ । धर्मअनुसार चाडपर्व फरक भएजस्तै चाडपर्वको मूल मर्म पनि फरक हुन्छ । हिन्दूहरुको सबैभन्दा ठूलो चाडको रुपमा दशैंलाई लिइन्छ । दोस्रोमा तिहार छ । दशैँ र तिहार मनाउनुको धार्मिक कारण फरक छ । दशैं शक्ति बढाउने पर्व हो भने तिहार साहस, प्रेम र भाइचाराको सम्बन्धका लागि हो ।  

दशैंको मूल परम्परागत मान्यता आफूभित्रको शक्तिलाई जगाउनु हो । अन्तर्निहित शक्ति जगाउनु प्रमुख कुरा हो । शक्तिका प्रतिरुप धेरै थरिका हुन्छन् । आफूलाई स्वस्थ राख्ने, ज्ञान  बढाउने, सम्बन्ध विस्तार गर्ने, प्रेमिल हुने, हर्षाेल्लास गर्ने या के गर्ने– व्यक्तिले आफ्नो इच्छा अनुसारको काम गर्ने हो ।

त्यसकारण पर्व मनाउने आफ्नै तौरतरिका हुन्छन् । आफूलाई चाहिएको शक्ति के हो, त्यो पहिचान गर्नुपर्छ । व्यक्ति सबै उही हुन् । बनावट उही हो । मात्रै ज्ञान फरक हुने हो । ऋषिहरुले महालक्ष्मी, महासरस्वती र महाकाली भनी स्थपना गरे । क्रमैअनुसार यसको अर्थ धन, वैभव, ज्ञान र शक्तिका प्रतीक हुन् । दशैं पर्व यसैको प्रतीक हो । हामीले आफूलाई धनी बनाउन चाहान्छौँ– महालक्ष्मीको उपासना गर्ने । ज्ञानी बन्न चाहन्छौँ– महासरस्वतीको उपासना । शक्तिशाली बन्न चाहन्छौँ– महाकालीको उपासना गर्ने हो ।

धनी हुन नयाँ व्यवसाय के गर्ने ? कसो गर्ने ? भन्नेतर्फ साथीहरुसँग सल्लाह गर्न सकिन्छ । ज्ञानका लागि पुस्तक पढ्ने । त्योअनुसार आफ्नो स्वभावमा ध्यान दिन सकिन्छ भने शक्तिशाली बन्नका लागि ज्ञान धनमा बलियो बनिने उपाय अपनाउन सकिन्छ । कर्मकाण्डी हिसाबले मात्रै पर्व मान्ने तरिका उचित हैन ।

दशैं तिहार कसरी मनाउने ?
विजयादशमीको अर्थ विजयोत्सव मनाउने हो । कर्मकाण्ड मात्रै गरेर विजयादशमी मनाउनु उपयुक्त हुँदैन । कोजग्रात पूर्णिमाको अर्थ पनि आफू भित्रको उज्यालो खोज्ने हो । पूर्णिमाको रात जस्तै उज्यालो बन्नुपर्छ भन्ने प्रमुख शिक्षा हो।

तिहारको मूल प्रयोजन आफूभित्रको उज्यालो खोज्ने हो । पशुपक्षी, गाईगोरु, कुकुर सम्मको पूजा यो बेलामा गरिन्छ । यसको अर्थ पृथ्वीमा रहेका सबै जीवको अस्तित्व उस्तै छ, सबै उत्तिकै महत्वका छन् भन्ने सिकाएको हो ।  
व्यक्तिको स्वभावजस्तै व्यवहार पनि तीन प्रकारको हुने गर्छ । तामसी, राजसी र सात्विक ।
तामसीले क्षणिक सुख खोज्छ । स्वास्थ्यको ख्यालै नगरी खाने, सम्बन्धलाई प्रतिकूल पार्ने गरी बोल्ने, अध्ययनलाई ध्यान नदिने, मांसहार गर्ने, होसमा भन्दा बेहोसीमा बस्ने हुन्छन्, तामसीहरु ।

राजसीले आफू भित्रको क्रियाशीलता बढी खोजेका हुन्छन् । यिनीहरु हरकामका लागि बढी दौडधुप गर्छन् । खानेकुरा पनि बढी खान्छन् । पौष्टिक तत्व भएको  खान्छन् । साथीभाइलाई धेरै भेट्ने र बुद्धि पनि दौडाउने गर्छन् ।
सात्विक व्यक्ति शालिन हुन्छन् । स्वास्थ्य राम्रो र सन्तुलित राख्ने प्रयास गर्छन् । यिनीहरुमा शान्त विचारको प्रवलता हुन्छ । सुख र आनन्दको खोज यिनमा पाइन्छ ।

स्वभाव जस्तै साधना पनि तीनै प्रकारका हुन्छन् । तामसी व्यक्तिले बलि दिएर बेहोसीमा चाडपर्व मनाउने गर्छन् । राजसी होसमा रहेर आफूलाई फाइदा हुने मात्र काम गर्छन् भने सात्विक व्यक्ति धैर्यवान् हुन्छन् । तिनको बोलीचाली र हिँडाईले नै थाहा हुन्छ । यिनको विचार धैर्यवान् हुन्छ । तिनको हिँडाई–बोलाई–गराई पनि अन्यको भन्दा फरक हुन्छ ।

राजसी व्यक्तिले साधना गर्दा पनि देवी माताले फल दिन्छिन् भन्ने आशा राखेको हुन्छ । सात्विकले आशा राख्दैन । तटस्थ भाव राखेको हुन्छ ।

हामीले दशैं तिहार मान्दा आफ्नो स्वभाव कस्तो छ, त्यो पहिल्याउनु पर्छ । तामसी छ कि, राजसी या सात्विक के छ, सोहीअनुसार मनाउनु पर्छ । यहाँ बुझ्न पर्ने कुरा के हो भने अन्ततोगत्वा हामी सबैको लक्ष्य सात्विकता नै हो । त्यसकारण सबैले सात्विक तरिकाले मनाउनु उपयुक्त हुन्छ ।

तामसीको अनावश्यक खर्चले ऋण लाग्छ । राजसीले त मौका हेरेर व्यापार गरेको हुन्छ । सात्विकको त्यसो हुन्न । हरेक दिनको महत्व बुझेको हुन्छ उसले र उपासना गर्छ ।

उपासना कसरी गर्ने त ?
चाडपर्वमा परम्परागत तरिकाले पूजाआजा गर्ने, स्वास्थ्य र सम्बन्ध बनाउने, अध्ययन र ध्यान गर्ने तरिकाले मनाउने गर्नुपर्छ । उपासना गरेर पर्व मनाउँदा पर्वको महत्व झल्कन्छ । योगभ्यास आफूतिरको ध्यान शान्ति नै प्रमुख खोजी हुनुपर्छ ।

बिहान ब्रह्म मुहूर्त हुनुभन्दा अघि उठ्ने, नियमित योग ध्यानलाई कम्तीमा २ घण्टा छुट्ट्याउने । यति गरिसकेपछि परम्परागत रुपमा दिनैपिच्छे पूजा गर्ने । हलुका केही खानेकुरा खाने । रुचि अनुसारका पुस्तक पढ्ने । दिउँसोपख साथीभाइ भेट्ने, परिवारलाई प्रशस्त समय दिने, सम्बन्ध विस्तार, ज्ञान विस्तार, ध्यान बढाउने कला सिक्ने । यही विजया दशमीमा आफ्ना कमी–कमजोरीलाई हटाएर विजयी बन्ने । तिहारमा पनि लक्ष्मी पूजाको दिन घरबाहिर बत्ती बाली उज्यालो बनाएजस्तै आफ्नो मनको धुलोधुवाँ फ्याल्ने र आफैँतिर बत्ति बाल्ने । चाडपर्व यसरी नै मान्दा सार्थक हुने थियो ।








यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

नेपालको लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गर्ने भएको छ ।

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

नेपाल टेलिकमले विभिन्न प्याकेजसहितको आकर्षक अटम अफर सार्वजनिक गरेको छ । ...

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यास इन्डस्ट्रिज प्रालिबीच आय संकलन सुविधासम्बन्धी एक सहकार्य भएको छ । ...

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

नेपालका लागि केटिएमको आधिकारिक बिक्रेता हंसराज हुलासचन्द एन्ड कम्पनी प्रालिले राजधानीको सानो गौचरनमा सर्भिस सेन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले दोस्रो वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न गरेको छ । ...

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको २५औं वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोले नेपालमा रेनो सिरिज अन्तर्गत आफ्नो नयाँ स्मार्टफोन रेनोटू एफ सार्वजनिक गरेको छ । ...

आइएमईमा डबलको डबलको डबल अफर

आइएमईमा डबलको डबलको डबल अफर

सेवाग्राहीद्वय सोमर तामाङ्ग र विशाल नगरकोटी दसैँमा आइएमईको डबलको डबलको डबल अफर अन्तर्गत पहिलो महिनाको विजेता घोषित भएका छन् ।

Ncell Footer Ad