स्वेच्छिक मृत्यु : कुनै दिन पाउनेछ कानुनी मान्यता

बुधबार, १५ असोज २०७६, ०९ : ४२ पुरु रिसाल

कथाबाट सुरु गरौं– एकजना बूढो मान्छे जंगलमा दाउरा खोज्न गएछ । दाउराको भारी बोकेर फर्किंदा उसलाई निकै थकाइ लागेछ । भोक र थकाइले ग्रस्त बूढाले दाउराको भारी डिलमा बिसाएर खुइ्यय गर्दै भनेछ, ‘मलाई काल पनि आएन ।’ यति भन्न नपाउँदै उसका अगाडि काल आएर ‘लौ लिन आएँ’ भन्यो । अनि बूढाले हात जोड्दै भनेछ, ‘साह्रै थकाइलाग्दो मुखबाट फुस्किएछ, अब चाँडै नातिको बिहे हुँदै छ । बिहे सकिएपछि लिन आउनु है !’

पक्कै पनि मृत्यु सबैको दुश्मन हो, कोही पनि मृत्यु चाहँदैन, तर असाध्य अवस्थामा पीडित व्यक्तिका लागि स्वेच्छिक मृत्यु नै सहयोगी बन्छ कि ? त्यसो त नेपालको संविधानमा यस्तो मृत्युबारे उल्लेख छैन, हुन्छ वा हुन्न ? २ वष{जति अघि अदालतले स्वेच्छिक मृत्यु मानव अधिकार होइन भनेर विपक्षमा निण{य दिएको छ । तर समयसँगै निण{य प्रक्रिया पनि परिवत{न हुन्छ ।

बाँच्न पाउनु मानव अधिकार हो भने जीवनबाट केही उपलब्धि हुन नसक्ने मात्र होइन, अका{को भार बनेर बाँच्नुपने{ अवस्था आएपछि, निको नहुने रोगले गाँजेपछि यदि कसैले मलाई ‘स्वेच्छा मृत्यु’ दिइयोस् भन्छ भने त्यसो भन्नु अधिकार हो कि होइन ? त्यसो त अधिकतर मुलुकका कानुनले यसलाई अपराध नै मानेको  छ । तर कानुन पनि समयसापेक्ष परिवत{न हुँदै जानुपछ{ भन्ने कुरा आत्मसात् गने{ हो भने स्वेच्छिक मृत्युलाई अधिकारका रूपमा परिभाषित गने{ कानुन नबन्ला भन्न सकिँदैन । कुनै बेला गभ{पतनलाई अपराधका रूपमा लिइन्थ्यो र गभ{पतन गराउनेलाई दण्डित गरिन्थ्यो, त्यो गभ{ बलात्कार वा बाध्यतावश रहेको किन नहोस् । तर अहिले विभिन्न परिस्थितिमा रहेका गभ{ पतन गराउन सकिने कानुनी प्रावधान छ ।

पक्कै पनि मृत्यु सबैको दुश्मन हो, कोही पनि मृत्यु चाहँदैन, तर असाध्य अवस्थामा पीडित व्यक्तिका लागि स्वेच्छिक मृत्यु नै सहयोगी बन्छ कि ?

त्यसो त प्रत्येक नयाँ अवधारणसँगै खराबी पनि जोडिएरै आउँछन् । अहिले औषधि विज्ञानमा आएको प्रगतिले गभ{मा छोरो छ वा छोरी भन्ने कुरा पत्ता लगाउन सकिन्छ । चीनमा एक सन्तान नीति कडाइसाथ लागू गरेका बेला भिडियो एक्सरे गदा{ छोरी देखिएमा गभ{पतन गराउनेको संख्या उल्लेखनीय थियो । परिणाम स्वरूप छोरी कम जन्मे । अहिले बिहे गन{े उमेरका केटी केटाभन्दा २ करोड कम छन् । त्यसैले नेपाललगायत विभिन्न मुलुकबाट बिहेको बहानामा बेहुली तस्करी गछ{न् । नेपालमा अहिले पनि लिंग पहिचान गरी लुकीछिपी गभ{पतन गराइन्छ । तर गभ{पतनको धारणा अथा{त् भ्रूण हत्या भनिएको कुरालाई समयसापेक्ष परिवत{न गरिएको छ ।

यहाँ उठाउन खोजिएको विषय हो– स्वेच्छिक मृत्यु । धेरै वष{अघिको कुरा हो, अस्ट्रेलियामा एकजना डाक्टरले निको नहुने रोगले पीडित बिरामीले मन{ चाहन्छ भने उसलाई मन{ दिनुपछ{ भनेर त्यसका लागि मेसिनसमेत बनाएका थिए । तर त्यसको व्यापक विरोध भयो, उनलाई ‘डाक्टर किलर’ को उपनाम दिइयो भने मेसिन पनि ध्वस्त पारियो । तर अहिले समय फेरिएको छ । २ वष{अघि अमेरिकी महिला ब्रिट्नी मेनाड{ले स्वेच्छिक मृत्युवरण गरिन् । यसले विश्वव्यापी रूपमा चचा{ पायो, उनी क्यान्सरपीडित थिइन् र डाक्टरहरूले उनी रोगमुक्त हुन सक्ने बताएका थिए ।

उनी क्यालिफोनि{याकी थिइन्, त्यहाँ स्वेच्छिक मृत्युको कानुनी मान्यता थिएन । तर अमेरिकाकै अको{ राज्य ओरिगनमा उपचारले काम नगने{ रोगबाट पीडितले चिकित्सकको सहयोगमा आफ्नो जीवन समाप्त गने{ अधिकार पाउँछन् । ब्रिट्नीले डाक्टरको सहयोगमा चिर निद्रामा जाने चाहनासहित आफ्नो भनाइ लिखित रूपमा दिँदै त्यसलाई आत्महत्या मान्न नहुने उल्लेख गरेकी थिइन् । आफ्नो मृत्यु शान्तिपूण{ रूपमा होस्, निको नहुने रोग बोकेर आफन्तलाई बिरामी स्याहाने{ बाध्यता र आफूलाई निरन्तर पीडा बोध नहोस् भनेर उनले स्वेच्छिक मृत्यु अँगालेकी थिइन् ।

त्यसो त के तक{ पनि गरिन्छ भने जीवनलाई अप्राकृतिक रूपमा समाप्त गनु{ आत्महत्या हो । त्यसैले पनि आत्महत्यालाई अपराध मानिँदै आएको छ । स्वेच्छिक भनिए पनि त्यो अप्राकृतिक मृत्यु हो । स्वेच्छिक मृत्यु चाहने बिरामीले वास्तवमै मृत्युवरण गन{ चाहेको हो कि उसलाई कसैले दबाब दिएको हो खुट्याउनचाहिँ सजिलो छैन । सम्पत्ति चाँडो आफ्नो हात पान{ र स्याहाने{ झन्झटले बिरामीलाई स्वेच्छिक मृत्युतफ{ उक्साइरहेको पनि हुन सक्छ । केही समयअघि छापिएको एउटा समाचारअनुसार एउटा अधबैंसे पुरुषले महिलाले गरेको बीमा रकम हात पान{ बिहेको नाटक गदै{ हत्या गरे । यसरी चार जनाको बिमा रकम आफ्नो बनाइसकेका उनी पाँचौ हत्यामा कानुनको घेरामा परे । त्यसैले स्वेच्छिक मृत्यु पनि स्वतःस्फूत{ नभई कसैको उक्साहटमा गरिएको हो कि ? प्रश्न खडा हुन्छ ।

दुनियाँमा त्यस्तो मुलुक पनि छ, जहाँ चिकित्सकको सहयोगमा आत्महत्या गन{ पाइने प्रावधान छ । स्विजरल्यान्डमा यसबारे स्पष्ट कानुन भएकाले चिकित्सकको सहयोगमा गरिने आत्महत्याका लागि त्यहाँ पय{टक जाने गछ{न् । यसलाई पनि स्वेच्छिक मृत्युकै रूपमा लिन सकिन्छ । एउटा पुरानो समाचारअनुसार सन् २००८ देखि ४ वष{को अन्तरालमा ६ सय ११ जना पय{टक ‘एसिस्टेड सुसाइड’ का लागि जुरिज पुगेका थिए । त्यसरी चिकित्सकको सहयोगमा गरिने स्वेच्छिक मृत्युका लागि ३१ देशबाट मृत्युका प्रत्यासी गएका थिए भने जम{नी र संयुक्त अधिराज्यबाट जानेको संख्या बढी थियो । त्यसमा महिला बढी रहेको जनाइएको छ । स्विजरल्यान्डका अतिरिक्त अमेरिकाको ओरिगन, वासिङ्टन, मोन्टाना र भमे{न्टमा स्वेच्छिक मृत्युलाई मान्यता दिइएको छ ।

मान्छेको शरीर पनि एक प्रकारले मेसिनजस्तै हो, जुन विभिन्न पाट{पुजा{ मिलेर बनेको छ । जति–जति समय बित्दै जान्छ, त्यति–त्यति त्यो मेसिनका पाट{पुजा{ खिइँदै जान्छन् र अन्त्यमा उपादेयता सकिएर कुनै कुनामा थान्को लाग्छ । मेसिनमा ह्रासकट्टीको प्रावधानले चलाएको १० वष{पछि उसको मूल्य शून्यमा झछ{ । मानव शरीर पनि बिस्तारै शिथिल भएर काम गन{ नसक्ने अवस्थामा पुगी पराधीन हुन्छ ।

कतिपय वृद्धवृद्धालाई सन्तानले अपहेलना गरी वृद्धाश्रममा पु¥याइएका घटना निरन्तर सुन्नमा आउँछन् । सम्पन्न मुलुकमा वृद्ध आवास गृह र स्याहारसुसार व्यवस्था सरकारले गरेको हुन्छ, तर शरीरमा उब्जिएका रोगले असह्य पीडा भोग्नुपने{ बाध्यता भने उनीहरूमै रहन्छ । हाम्रोजस्तो मुलुकमा शारीरिक पीडा मात्र होइन, मानसिक पीडा पनि उत्तिकै छ । यस्तो परिवेशमा निको नहुने असह्य रोग लागेका मान्छे सुस्केरा हाल्दै भन्छन्– ‘मन{ पाए पनि हुन्थ्यो’ विषय चचा{मा छ । गभ{पतनले झैं कुनै दिन स्वेच्छिक मृत्युले पनि कानुनी मान्यता नपाउला भन्न सकिन्न ।








यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

नेपालको लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गर्ने भएको छ ।

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

नेपाल टेलिकमले विभिन्न प्याकेजसहितको आकर्षक अटम अफर सार्वजनिक गरेको छ । ...

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यास इन्डस्ट्रिज प्रालिबीच आय संकलन सुविधासम्बन्धी एक सहकार्य भएको छ । ...

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

नेपालका लागि केटिएमको आधिकारिक बिक्रेता हंसराज हुलासचन्द एन्ड कम्पनी प्रालिले राजधानीको सानो गौचरनमा सर्भिस सेन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले दोस्रो वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न गरेको छ । ...

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको २५औं वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोले नेपालमा रेनो सिरिज अन्तर्गत आफ्नो नयाँ स्मार्टफोन रेनोटू एफ सार्वजनिक गरेको छ । ...

आइएमईमा डबलको डबलको डबल अफर

आइएमईमा डबलको डबलको डबल अफर

सेवाग्राहीद्वय सोमर तामाङ्ग र विशाल नगरकोटी दसैँमा आइएमईको डबलको डबलको डबल अफर अन्तर्गत पहिलो महिनाको विजेता घोषित भएका छन् ।

Ncell Footer Ad