संविधानको शुभयात्रा

शुक्रबार, ०३ असोज २०७६, १० : २२ सम्पादकीय

लोकतान्त्रिक संविधान जारी भएको आज ४ वर्ष पुगी पाँचौं वर्ष लागेको छ । यस हिसाबले हाम्रो नयाँ संविधान पनि आधा दशक उमेरको भइसकेको छ । राष्ट्रको जीवनमा यति समय धेरै होइन । त्यसमा पनि संविधानले सम्पुष्ट हुनाका लागि यी वर्ष कमै हुन् । नयाँ संविधान जारी भएको ५ वर्ष लागे पनि मुलुक लोकतान्त्रिक बाटोमा हिँडेको ३ दशक भइसकेको छ । २०४६ मा भएको जनआन्दोलनको सफलताले मुलुकलाई लोकतन्त्रको बाटोमा हिँड्ने अवसर प्राप्त भएको हो । अनि जनआन्दोलन २०६२÷६३ का निम्ति पनि बाटो खोलेको हो । बालिग मताधिकार, मानव अधिकार, स्वतन्त्र न्यायालय, आवधिक निर्वाचन, स्वतन्त्र प्रेसजस्ता लोकतन्त्रका आधारभूत प्रस्थापना अंगीकार र अभ्यासबाटै अहिलेको शासन व्यवस्थासम्म यात्रा तय भएको हो । त्यति मात्र होइन, अहिलेको परिवर्तनको ढोका २००७ सालको क्रान्तिले खोलेको हो । यसरी निरन्तर प्रजातन्त्रको उज्यालोको अपेक्षाबाटै अहिलेको संविधानसम्म आइपुगेका हौं । यी परिवर्तन पछिल्ला संघर्षले मात्र सम्भव तुल्याएको भ्रम राखियो भने सत्यको नजिक पुग्न सकिँदैन । नागरिक चेतना अभिवृद्धिका निम्ति प्रत्येक दशकमा भएका संघर्ष, अन्तर्राष्ट्रिय परिवर्तन, स्वतन्त्रताप्रतिको उत्कट अभिलाषाले महŒवपूर्ण भूमिका खेलेका छन् । नागरिक चेतनामा थोरै पनि पर्दा राख्न खोज्दा झन् ठूलो प्रतिक्रिया उत्पन्न भएको छ । बीच–बीचमा परिवर्तनको वेग रोक्न जोसुकैलाई इच्छा हुन्छ । शासन सत्तामा पुगेका यो वा त्यो शक्ति केन्द्रलाई उन्मादले सताएको पनि देखिएको छ । त्यस्तो अवस्थामा फेरि जनता जागेका छन् । अनि परवर्तनको प्रवाह रोक्न खोज्नेहरूले धुलो चाटेका छन् । त्यसैले नागरिकमा रहेको अजेय शक्तिको जहिल्यै सम्मान गर्न सक्नुपर्छ । संविधानले दिएका अधिकारमा ‘नियमन’का नाममा ‘नियन्त्रण’को छेकबार लगाउन खोज्दा प्रतिक्रिया झनै भयावह हुने गरेका छन् । वास्तवमा हाम्रो मुलुकमा भएका परिवर्तनका निम्ति कसैले यो आफूबाट मात्र सम्भव भएको हो भन्ने धृष्टता गर्नु बेठीक हो ।

प्रत्येक युगमा परिवर्तनका पदचाप सुनिन्छन् । तिनलाई अनुभूत गरेर नेता जन्मिन्छन् । शक्तिको ओजले तिनीहरू धपक्क बल्छन् । अनि तिनले नागरिक चेतनालाई दुत्कार्न थाल्छन् । उनीहरूलाई केही थाहै हुँदैनझैं गरेर नियमनका माखेसाङ्ला रच्न थाल्छन् । राष्ट्रसँग व्यक्तिको जीवनको तुलना हुन सक्दैन । सय वर्र्षभित्र व्यक्तिका ४ पुस्ताले काल क्षेपण गरिसकेका हुन्छन् । जनआन्दोलन २०६२÷६३ मा भर्खर जन्मेका बालक पनि मतदाता हुने बेला हुनै लागिसकेको छ । हिजोको पुस्ताले कस्तो दुःख पाएको थियो र परिवर्तनका निम्ति कति संघर्ष गर्नुप¥यो भन्ने पक्ष नयाँ पुस्ताका निम्ति खासै महŒवको हुँदैन । गौरवको विषय हुन सक्छ । त्यसका निम्ति वर्तमानले विगत संघर्षको आलोकमा समृद्धिको स्वाद चाख्न पाउनुपर्छ । त्यसो भएन भने वर्तमानले कहाँ कुरी बस्छ र ? वर्तमानका आफ्नै चुनौती हुन्छन् । ‘मेरा बाजेले घिउ खाएका थिए, मेरा हात सुँघ–सँुघ’ भन्ने आग्रहले केही गर्न सक्दैन । संविधान दिवसको यो पुनीत घडीमा यसको घोषणा बेलाको प्रसव पीडा कहिल्यै बिर्सिन सकिन्न । जन्माउने बेला आमाले भोग्ने अजस्र पीडा सन्तानको अनुहार देख्दा बिर्सिन्छन् । यो राष्ट्रले संविधान जारी गर्ने बेला दीपावलीसमेत गर्न पाएन । यसप्रतिका असहमतिबाट राष्ट्रले नाकाबन्दीको पीडा भोग्नुप¥यो । त्यो नाकाबन्दीमा थप पीडा आफ्नै बन्धुले सीमानामा नाका थुनेर गरेका थिए । त्यही संविधानअन्तर्गत यतिबेला सबै राजनीतिक शक्ति यो वा त्यो रुपमा सत्तामा पुगेका छन् । तर त्यसको महोत्सव मनाउन आग्रहले ठाउँ दिएको छैन । त्यो आग्रहलाई पुठ तिनले दिइरहेका छन्, जो संविधान दिवसलाई फेरि आफ्नो दम्भको विषय बनाउन खोजिरहेका छन् । नागरिकले आफ्नो संविधानप्रति आफ्नै तरिकाले गौरव गर्न पाउनुभन्दा पनि सत्ताकै माध्यमबाट धम्क्याउने प्रक्रिया पनि सुरु भइसकेको छ । नागरिकले आफूखुसी रमाउन पनि नपाउने गरी फर्मान जारी भएको पनि देखिएको छ ।

संविधान सबैको साझा त्यतिबेला हुन्छ, जतिबेला यसको पालना गर्ने काम सत्ताधारीबाटै हुन्छन् । संविधानको पालना कमजोर नागरिकको मात्र विषय होइन । अहिले सबैले भनिरहेका छन्– संविधान जारी गर्ने दल र नेताहरूले नै यसमा भ्वाङ पार्ने काम गरिरहेका छन् । संविधानले ‘पूर्ण प्रेस स्वतन्त्रता’को कुरा गर्छ । संविधानले देखेको त्यो दूरदृष्टिमा पर्दा लगाउँदै स्वतन्त्र प्रेसलाई रोक्ने गरी कानुन निर्माणका प्रक्रिया सुरु हुन्छन् । नागरिकले परम्परादेखि संस्कृति र परम्परा जोगाउँदै आएका छन् । संविधानले त्यसका निम्ति बाटो खुला गरेको छ । फेरि त्यसमा अलमल्याउने गरी विधेयक आउँछन् । नागरिकले सडकमा आउन बाध्य हुनुपर्छ । बल्ल सरकार त्यसलाई फिर्ता गर्छ । गुठी विधेयकका सन्दर्भमा यस्तै भएको छ । शक्तिमा भएका व्यक्तिले संविधान पालनामा आफूलाई जति खरो उतार्न सक्छन्, त्यति नै यो बलियो भएर जान्छ । संविधानवादलाई राज्यको तहबाट आत्मसात गर्नु नितान्त जरुरी छ । यो संविधान हामीले ल्याएको हो,  हामीले जे गरे पनि हुन्छ भन्ने भावको विकास भयो भने त्यसले अनिष्ट मात्र निम्त्याउँछ । अहिले नागरिक तहमा यसविरुद्ध कुनै आवाज उठेको छैन । हो, तराई–मधेसका सन्दर्भमा यसमा अपुग केही पक्ष छन् । संविधान निरन्तर अभ्यासबाट सम्पुष्ट हुँदै जान्छ । वास्तवमा अहिलेको संविधानले राजनीतिक शासन व्यवस्थासम्बन्धी सबैभन्दा पुरानो प्रश्न हल गरिसकेको छ । अर्को राजनीतिक परिवर्तनका नाममा फेरि क्रान्ति गर्नुपर्ने अवस्थामा नागरिक छैनन् । लोकतन्त्रको विकल्प बढी लोकतन्त्र मात्र हो । त्यसका निम्ति क्रान्तिभन्दा पनि निरन्तर असल अभ्यास आवश्यक छ ।

चार वर्षको संवैधानिक अभ्यासतर्फ अब आफैंले फर्केर हेर्न थाले हुन्छ । संविधान दिवसको उद्देश्य पनि त्यही हो । आफूले गरेको अभ्यास कस्तो भयो ? संविधानका अक्षर र भावना आत्मसात् गरेर यसलाई अझ बलियो बनाउन सकिन्छ । संविधान भएका वा अभ्यासबाटै अघि बढेका संसदीय शासन व्यवस्था हेरे मात्र पुग्छ । हाम्रो छिमेकी भारत, अमेरिका, बेलायतजस्ता लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाबाटै हामीले सिक्ने हो । त्यहाँ कुनै नेता विशेषले संविधानका प्रावधान मिच्ने खोजे पनि लोकतन्त्रका संस्थाहरूले त्यसलाई रोक्छन् । हाम्रो संविधान जोगाउने भनेकै लोकतन्त्रका संस्थाहरूले हो । त्यस्ता संस्था भत्काउने गरी अभ्यास हुन थाल्यो भने त्यसले कालान्तरमा यो व्यवस्थाकै विरुद्ध वातावरण बनाउन सक्छ । अहिले संसारभरि ‘लोकरिझ्याइँ’का आधारमा शासन गर्न चाहने अति दक्षिणपन्थी नेताहरूबाट समस्या उत्पन्न भइरहेको छ । त्यसैले विज्ञहरूले लोकतन्त्रका शत्रु बाहिर होइन, आफ्नै प्रणालीभित्र भएकाले त्यसलाई आत्मसात् गर्न र सुधार गर्न जोड दिइरहेका छन् । लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्था ‘बन्दुकको नालबाट’ होइन राजनीतिक नेतृत्वको ‘चाल’बाट खतरामा पर्न थालेको चर्चा÷परिचर्चा भइरहेका छन् । जनताले जहिल्यै मौका दिन्छन् । ती मौकाको सदुपयोग नागरिक जीवनमा सहज स्थिति ल्याउनका लागि हुनुपर्छ । तर लोकतन्त्रकै विरुद्ध क्रियाशील हुने प्रवृत्ति देखिन थाल्यो भने त्यो खतरनाक हुन्छ । लोकतन्त्रविरुद्ध संसारभरि भइरहेका आफैंभित्रका खतरनाक गतिविधिबाट पनि अहिलेको हाम्रो संविधान दिवस मनाइरहँदा ध्यान पुग्न सक्नुपर्छ । संविधान दिवसको हार्दिक मंगलमय शुभकामना !
 








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङले हालै नयाँ डिजाइनको साथ ग्यालेक्सी 'एथर्टी एस' प्रस्तुत गरेको छ । ...

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

पछिल्लो समय आक्रमक ढंगले बैंकिङ एकाइ विस्तार गरिरहेको सिन्धु विकास बैंकले एकैदिन थप दुई शाखा विस्तार गरेको छ । ...

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

नेपाल टेलिकमले कात्तिक १ देखि लागू हुने गरी इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घटाएको छ । ...

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुस्थित अत्याधुनिक सुविधायुक्त सिनेमा हल आइएनआइले प्रदर्शन सुरु गरेको छ । ...

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

चाडपर्वका बेला सिजीले ल्याएको ‘सिजीसँग उत्साह उमंग थाइल्यान्ड जाउँ परिवारसँग’ नामक स्किमको पहिलो चरणको लक्की–ड्र समपन्न भएको छ । ...

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड नेपालका आधिकारिक बिक्रेता हिमालयन मोटराडले ‘बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ’ सम्पन्न गरेको जनाएको छ । ...

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपोले नेपालमा आफ्नो बहुप्रतिक्षित मोडल ओपो रेनोटू एफको अक्टोबर १८देखि पाको, न्यूरोड स्थित आफ्नो आधिकारिक शोरुममा आयोजित फर्स्टसेल कार्यक्रम मार्फत...

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

नेपालका लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गरेकोे छ । ...

Ncell Footer Ad