इन्द्रजात्रा हेर्न ५ देशका ४१ पाहुना

शनिबार, २८ भदौ २०७६, ०८ : ४८ नागरिक

विदेशी नगरका प्रमुख, उपप्रमुख तथा प्रतिनिधिले इन्द्रजात्राको अवलोकन गरेका छन्। महानगरको निमन्त्रणामा इन्द्रजात्रा अवलोकन गर्न ५ देशका ११ सहरबाट ४१ विदेशी पाहुना आएका हुन्। महानगरका अनुसार चीनको ल्हासाबाट मेयर गुहेओ गुहेओ, भुटानको थिम्पु नगरबाट मेयर किन्ले दोर्जे, भारतको नर्थ दिल्ली म्युनिसिपलबाट मेयर सरदार अभतार सिंह प्रतिनिधि मण्डलसहित आएका छन्। चीनको लाञ्चाउबाट कमिटी अफ द सिपिपिसिसीका उपाध्यक्ष ज्याङ् सिओहाङ् आएका छन्।

इन्द्रजात्रा अवलोकन गर्न काठमाडौं आएका प्रतिनिधिलाई महानगरले शुक्रबार भित्री सहरी क्षेत्र र कुमारी रथयात्रा मार्गको अवलोकन गराएको हो।

मेयर शाक्यले विदेशी पाहुनालाई शुक्रबार बिहान  वसन्तपुरमा स्वागत गरेका थिए। अवलोकन मार्गमा परेका वडाका अध्यक्ष तथा सदस्यले आफ्नो क्षेत्रमा पुगेपछि स्वागत गरेका थिए। पाहुनासँगै अवलोकनमा रहेका महानगरपालिकाका मेयर विद्यासुन्दर शाक्यले सम्पदा अवलोकनमा पाहुनाको चाख देखिएको बताए। ‘छोटो समय रहेकाले धेरै क्षेत्रका सम्पदा अवलोकन गराउन सकिएन,’ उनले भने, ‘हेर्नु पर्ने ठाउँ अरु पनि थिए। फरक भूगोल र परिवेशबाट आउनु भएका पाहुनाले हाम्रा सम्पदाको रुचिपूर्वक अवलोकन गर्नुभयो।’

महानगरपालिकाका उपमेयर हरिप्रभा खड्गी श्रेष्ठ शुक्रबार बिहान भारतको नर्थ दिल्लीका प्रमुख सरदार अभतार सिंहको नेतृत्वमा नेपालमा आएका ४ सदस्यीय टोलीलाई स्वागत गर्न त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल पुगेकी थिइन्।

बंगलादेशको ढाका साउथ सिटीका प्रमुख मोहम्मद सहिद खोकन स्वास्थ्य उपचारका लागि सिंगापुर गएका कारण उपस्थित हुन सकेनन्। पाहुनालाई भित्री सहरको अवलोकन गर्ने क्रम वसन्तपुरबाट सुरु भई बःबही, ब्रह्मचक्रमहाविहार, मञ्जुश्रीनक महाविहार, ओमबहाल, थानबहा, भीमसेन मन्दिर, सिंहसत्तल, काष्ठमण्डप, मरु गणेश, मरुहिटी, यट्खाबहाल, जनबहाल, आकाश भैरव हुँदै वसन्तपुर पुगेको थियो। उक्त अवलोकनका बेला पाहुनाहरूले मञ्जुश्रीनक महाबिहारमा जीवित देवता भैरवको दर्शन गरेका थिए।

राष्ट्रपतिले पनि
इन्द्रजात्राको चौथो दिन शुक्रबार राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले जात्रा अवलोकन गरेकी छन्। अवलोकनका क्रममा राष्ट्रपतिले जिवित कुमारीसहित गणेश र भैरवको रथ जात्रा हेरेकी थिइन्। राष्ट्रपतिलाई दिउँसो ४ बजे गद्दी  बैठकबाट जात्रा अवलोकन गराइएको थियो। त्यसपछि कुमारीको पूजा र प्रसाद ग्रहणपछि राष्ट्रपति भण्डारी फर्किएकी थिइन्।

हनुमानढोकास्थित कुमारी घरको अगाडिबाट कुमारी, गणेश र भैरवको जात्रा पाहुनासहित सरकारका मुख्य अंगका व्यक्तिहरूलाई देखाइएको थियो। रथयात्रा तल्लोटोलमा पर्ने मरु, जैशीदेवल, लगनटोल, ब्रह्मटोल, वन्डे हुँदै परिक्रमा गरिन्छ। सोही अनुसार शुक्रबार कुमारी, गणेश र भैरवलाई टोल परिक्रममा गराइएको थियो। बेलुकीपख हनुमानढोका कुमारी घर अगाडि ल्याएर रथ विसर्जन गरिएको थियो। ३१ गते नानिचा जात्रा अर्थात् महिलाले रथ तानेपछि इन्द्रजात्रा सकिने इन्द्रजात्रा व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष गौत्तमरत्न शाक्यले बताए। उनका अनुसार तीन सय वर्षअघिदेखि नै कुमारी, गणेश र भैरवको रथयात्रा हुन्छ। मंगलबार हनुमानढोकास्थित तलेजुको मन्दिरको अगाडि रहेको कालभैरवको मन्दिरबाट बिहान लिंगो उठाएपछि इन्द्रजात्रा शुभारम्भ भएको थियो।

जात्राका पहिलो दिन विभिन्न खाले स्थानीय बाजा र नाच देखाइने छ। शुक्रबार अबेरसम्म कुमारी, भैरव र गणेको जात्रा देखाइएको थियो। जात्राको बेला देखाइने विभिन्न थरीका नाच र जात्राको तयारी पनि गुठीले गरेका छन्। वसन्तपुर, जैसीदेवल, कोहिटी, भीमसेनस्थान, मरुटोल, नरदेवी, टंगाल, असन, इन्द्रचोक, हनुमानढोकालगायत ठाउँलाई रथयात्राको मुख्य रुट बनाइन्छ। यही रुट अनुसार रथ हिडाइन्छ। करिब तीन सय वर्षअघि मल्ल राजा जयप्रकाश मल्लको पालामा यो जात्रा सुरु गरिएको मानिन्छ।

वसन्तपुर र आसपास क्षेत्रका कुमारी, गणेश, भैरव, लाखे आजु, हलचोक, आकाश भैरव, पुलुकिसी आजु, लाखेनाच, श्वेत भैरव, स्वच्छन्द भैरव, अशोक विनायक, दागी, किसिचा, कुमारी देवी, महाकालीलगायत गुठीले जात्राको तयारी छ। जात्राको बेला वसन्तपुर क्षेत्रका २९ गुठीले इन्द्रजात्रामा सहकार्य गरिरहेका छन्। इन्द्रजात्रा पर्व उपत्यकामा मनाइने चाडमध्येको प्रमुख चाड पनि हो। आठ दिनसम्म मनाइने पर्वमा वसन्तपुर क्षेत्रको तल्लो टोल (कोनेया) र माथिल्लो टोल (ठनेया) मा मनाइन्छ। तल्लो टोलअन्तर्गत वसन्तपुरदेखि देब्रेपट्टि रहेको टोल पर्छन्। माथिल्लो टोलभित्र दाहिने साइटका सबैजसो टोल पर्छन्।

इन्द्रजात्रामा मुख्यतः लिंगो स्थापना गर्ने, नाचगान गर्ने र रथयात्रा गर्ने गरिन्छ। भाद्र शुक्लपक्ष ‘यलाथ्व द्वादशी’का दिन इन्द्रध्वजोत्थानबाट सुरु भएको जात्रा ‘यंलागाः चौथी’मा इन्द्रध्वजपतनपछि सकिन्छ। आठदिने जात्रामा विशेष गरी कुमारी, भैरव र गणेशको पूजा गरिन्छ। यस अवधिमा अनुहारमा विभिन्न देवी देवताका ‘ख्वापाः’ अर्थात् मुखौटा लगाई उपत्यकाका नेवार समुदायका गुठी र समूहका सदस्य नाच्ने गर्छन्।

इन्द्रजात्रामा तान्त्रिक विधिद्वारा पूजा गरिएको कालो बोकोलाई काभ्रेको नालास्थित जंगलमा छाड्दा उसले सबैभन्दा पहिले छोएको रूखलाई काटेर लिंगो बनाइन्छ। यसरी तयार पारिएको ‘योंसी’ अर्थात् लिंगोलाई वसन्तपुर दरबार क्षेत्रको हनुमानढोकास्थित काल भैरवअगाडि तान्त्रिक विधिबाट पूजा गरेर ठड्याउने चलन छ।  

इन्द्रजात्राको महत्व
उपत्यकाका अन्य जात्राजस्तै इन्द्रजात्राका पनि किंवदन्ती छन्। त्यसमध्ये सबैभन्दा चर्चित किंवदन्तीअनुसार कुनै बेला स्वर्गलोकका राजा इन्द्र आफ्नी आमालाई वसुन्धरादेवीको व्रतका लागि पारिजातको फूल र कर्कलो लिन मानव रूप धारण गरी पृथ्वीमा आएका थिए। उनी काठमाडौं उपत्यका आइपुगे। एउटा बगैँचामा पारिजात र कर्कलो देखेपछि मालीलाई नसोधी फूल चोर्न पसे।

बगँैचामा पसेको चोर देखेपछि स्थानीयले तान्त्रिक शक्तिमार्फत इन्द्रलाई पाता कसेर सार्वजनिक स्थलमा ल्याए। छोरो काठमाडौंमा बाँधिएको पत्तो पाएपछि इन्द्रकी आमा आई छोराको बदलामा कुहिरो दिने वाचा गरी उनलाई फर्काएर लगिन्। त्यसैको सम्झनामा इन्द्रजात्रा सुरु गरिएको धेरैको भनाइ छ। यो मौसममा लाग्ने कुहिरोका कारण अन्नबाली राम्रो हुने जनविश्वास छ।








यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

सामसंग GearVR र गुगल डेड्रिम जस्ता स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा परेको छ ! ...

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

नेपालको लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गर्ने भएको छ ।

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

नेपाल टेलिकमले विभिन्न प्याकेजसहितको आकर्षक अटम अफर सार्वजनिक गरेको छ । ...

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यास इन्डस्ट्रिज प्रालिबीच आय संकलन सुविधासम्बन्धी एक सहकार्य भएको छ । ...

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

नेपालका लागि केटिएमको आधिकारिक बिक्रेता हंसराज हुलासचन्द एन्ड कम्पनी प्रालिले राजधानीको सानो गौचरनमा सर्भिस सेन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले दोस्रो वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न गरेको छ । ...

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको २५औं वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोले नेपालमा रेनो सिरिज अन्तर्गत आफ्नो नयाँ स्मार्टफोन रेनोटू एफ सार्वजनिक गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad