अन्ननलीमा लाग्ने अनेक रोग

शनिबार, २५ साउन २०७६, ०९ : १६ नागरिक

खाना निल्ने नली हाम्रो पाचन प्रणालीको मुख्य द्वार हो । यसले राम्रोसँग काम गरेन भने सिंगो पाचन प्रणालीमा असर पर्छ । यो नलीमा कसरी रोग लाग्छ ? कस्ता कस्ता रोग लाग्छन् ? उपचारको अवस्था कस्तो छ ? लगायत विषयमा प्रस्तुत छ नागरिककर्मी पवित्रा सुनारले वीर अस्पतालका पूर्वनिर्देशक तथा ग्यास्ट्रोइन्ट्रलोजिस्ट डा. भूपेन्द्र बस्नेतसँग गरेको कुराकानीको अंश:

चिकित्सा सेवामा लाग्नुभएको कति वर्ष भयो ?
–२० वर्ष भयो । सुरुमा भद्रपुर अस्पतालमा काम गरें ।

चिकित्सा अध्ययन कहाँ गर्नुभएको हो ?
–एमबिबिएस बंगलादेशमा, एमडी टिचिङ अस्पतालमा र डिएम वीर अस्पतालमा गरेको हो ।

कुन विषयमा विशेषज्ञता हासिल गर्नुभयो ?
–ग्यास्ट्रोइन्ट्रलोजिस्ट (पेटका रोगहरू) मेरो विशेषज्ञता हो । यसको अर्थ कलेजो तथा पेटरोगसम्बन्धी विशेषज्ञ भनेर पनि बुझिन्छ ।

पेटमा हुने रोग कुनकुन हुन् ?
–खाना निल्ने नली (ओसोफाकस आमाशय (स्टोम्याक), कलेजो (लिभर), पित्तथैली (गलब्लाडर), प्यानक्रियाज (आमाशय पछाडि पर्छ), सानो आन्द्रा र ठूलो आन्द्रामा लाग्ने कुनै पनि रोग पेटसम्बन्धी रोग हुन् ।

खाने नली आफ्नै नसा तथा मांशपेशीको कारण खुकुलो हुन्छ ।

वीर अस्पतालमा भने कलेजोको उपचार छुट्टै विभागले गरेको देखिन्छ नि ?
–त्योचाहिँ वीरमा पहिलादेखि नै खुलेको थियो । कतिपय चिकित्सकलाई ग्यास्ट्रोभित्र पनि कलेजो मात्र उपचार गर्ने सोचले खोलेको देखिन्छ । यो अभ्यास पनि आफैंमा राम्रो हो ।

वीरमा पेटसम्बन्धी कुन रोग बढी देखिन्छन् ?
–पाचनप्रणालीका सबै अंगमा रोग लागेको देखिन्छ । जुन संसारभर लागेको हुन्छ ।

खाने नलीमा केकस्ता कारणले रोग लाग्छ ?
–निल्ने नलीमा जन्मजात हुने रोग, संक्रमणले हुने तथा ग्यास्ट्रिकका कारण हुने रोग हुन्छन् । कुनै अंगमा आफ्नै कारणले हुन्छ भने कुनै क्यान्सरसित सम्बन्धित पनि हुन्छन् । त्यस्तै जीवनशैलीका कारण पनि कुनै कुनै रोग लाग्ने गरेको पाइन्छ । यो नली मुखको पछिल्लो भागबाट सुरु भई आमाशयमा पुगेको हुन्छ । यसको काम खाना पेटसम्म पु¥याउने हो । यो खाना जाने बाटोमै रोग लाग्यो भने सम्पूर्ण पाचनप्रणालीमा अवरोध आउँछ ।

यस नलीमा लाग्ने मुख्य रोग केके हुन् ?
–यो नलीमा थुप्रै किसिमका रोग लाग्छन् । जस्तो फंगल संक्रमणले लाग्ने रोग, कहिलेकाहीँ हामीले अन्य रोगको निमित्त खाएका औषधिले पनि नलीमा घाउ÷अल्सर हुन सक्छ । त्यसले निल्ने प्रक्रियामा समस्या हुन्छ । खाना निल्दा दुख्ने या निल्नै गाहो हुने पनि हुन्छ । जसमध्ये जिइआरडी (ग्यास्ट्रो ओसोफेजल रिफलक्स डिजिज) पनि एक रोग हो । जिइआरडी नलीको तलमाथि दुईवटा पाइप हुन्छन् । दुवै ठाउँमा खुल्ने र बन्द हुने भाग हुन्छ । यो नलीको पाइप खाएको बेला खुल्छ र  खाना खाएपछि बन्द हुन्छ । यो नली जुनसुकै बेला पनि खुलिरहने समस्या हो ‘जिइआरडी रोग’ । पाइपको भल्व खुकुलो भएको अवस्थामा यस्तो रोग लाग्छ । पाइप जतिबेला पनि खुला भएको कारण पेटबाट निस्कने अम्लीय पदार्थ पाइपमा पस्छ र अमिलो पानी आउने समस्या हुन्छ । यसले  खाना रुचि हुँदैन । यसका लागि जीवनशैली परिवर्तन गरेर ताजा खाने  कुरा खानुपर्छ ।

खाने नलीको क्यान्सरको शल्यक्रिया गर्दा राम्रो परिणाम कम मात्रामा आउने हुनाले शल्यक्रिया सकेसम्म कम गर्ने गरिन्छ ।

खाने नलीको पाइप खुकुलो हुनुको कारण ?
–नली आफ्नै नसा तथा मांशपेशीको कारण खुकुलो हुन्छ । यसको भल्व संयन्त्रको कारण हो ।

यस्तो अवस्थामा उपचार कसरी हुन्छ नि ?
–कतिपय कुरा खानपानले परिवर्तन गर्न सकिन्छ । कतिपय अवस्थामा भने शल्यक्रिया नै गर्नुपर्ने हुन्छ ।

खाने नली खुकुलो हुने रोग लागेका कत्तिको आउँछन् ?
–थुपै्र आउँछन् । कतिपयको शल्यक्रिया गर्नु पर्नेहुन्छ । तर शल्यक्रियाको परिणाम कम मात्रामा राम्रो आउने हुनाले यस्तो अवस्थामा हामीले शल्यक्रिया सकेसम्म कम गर्छौं ।

खाने नली खुकुलो भएमा कस्तो समस्या हुन्छ ?
–खानेकुरा छातीमा आउने, छाती पोल्ने, जतिबेला पनि ढ्याउ–ढ्याउ आउने समस्या हुन्छ । बिरामीले दुःख पाइरहन्छन् ।

रक्सी, चुरोट, खैनी, गुट्खालगायत सेकुवा, भुटेको, तारेको खाना खानेहरूलाई खाने नलीको क्यान्सर बढी देखिन्छ ।

नसा कमजोर हुनुको कारण के हो ?
–खाने नलीको मांशपेशी कमजोर हुनुमा कतिपय अवस्थामा जीवनशैली कारण हुन्छ भने कतिपय अंग आफ्नै कारणले हुन्छ । जस्तो कि नियमित रूपमा खाइने चिल्लो तथा बोसोजन्य खानेकुराले पनि यो नलीलाई कमजोर बनाउँछ ।

खाने नलीमा लाग्ने अर्को रोग ?
–इकालाजियाकार्डिया हो । यो रोगमा खाने नली जतिबेला पनि बन्द हुन्छ । खाने नली बन्द भएर बाटैमा अड्किन्छ र बिरामीले खानेकुरा खानै सक्दैन । नसा दरो हुँदैन र नली बन्द हुन्छ । त्यसको चाप नाप्ने मेसिन पनि वीर अस्पतालमा ल्याएका छौं । खानेनलीको पाइप बन्द हुनुमा सो अंगको नसाको कारणले नै हो ।

नसा कमजोर हुनुमा जीवनशैलीसँग सम्बन्धित छ कि छैन ?
–यो सीमित व्यक्तिलाई हुन्छ । यो रोग लाग्नुमा बिरामीको कुनै भूमिका हुँदैन । शरीरमा आफैं हुन्छ । यो भयो भने बिरामीले खाना खानै सक्दैन ।

नली पूरै बन्द भएको अवस्थामा कस्तो उपचार गर्ने त ?
–यसको तीन तरिकाबाट शल्यक्रिया गर्न सकिन्छ । पहिलो तरिका बेलुन पठाएर खुलाउने, अर्को इन्डोस्कोपिकबाटै शल्यक्रिया गर्ने र अर्को शल्यक्रिया गरेरै बन्द भाग खोल्ने । यो समस्यामा औषधिले कुनै फाइदा हुँदैन । यस्ता बिरामी खाना अड्कियो भन्दै उपचारमा आउँछन् ।

खाना अड्कियो र छाती दुख्यो भने विशेषज्ञकोमा गई इन्डोस्कोपी गराइहाल्नुपर्छ ।

खाने नलीको क्यान्सर के कारणले हुन्छ ?
–गत वर्ष विश्वभर मानिस मर्ने सातवटा क्यान्सरमध्ये चारवटा पेटरोगसम्बन्धी क्यान्सर छन् । जसमा एक नम्बरमा कोलोन क्यान्सर (ठूलो क्यान्सर), दुई नम्बरमा खाने नलीको क्यान्सर, तेस्रोमा ग्यास्ट्रिक क्यान्सर र चौथोमा कलेजोको क्यान्सर रहेका छन् । सातवटा मुख्य क्यान्सरभित्र पनि दुई नम्बरमा खाने नलीको क्यान्सर रहेको तथ्यांकले देखाएको छ ।

कस्ता मानिसमा खाने नलीको क्यान्सर हुन्छ ?
–रक्सी, चुरोट, खैनी, गुट्खालगायत सेकुवा, भुटेको,तारेको खाना खानेहरूलाई यो समस्या बढी देखिन्छ । डढाएर पोलेको खानामा क्यान्सरजन्य तŒवहरू बढी हुन्छ । यस्ता खाना खानुहुन्न ।

यसको लक्षण कस्तो देखिन्छ ?
–सुरुमा ठोस खानेकुरा अड्किन्छ । विस्तारै नरम तथा झोल खानेकुरा पनि अड्किने हुन्छ । पछि गएर क्यान्सरको मासु नलीमा भरिएर नली नै बन्द हुन्छ र कुनै पनि खाना निल्न नसक्ने अवस्था हुन्छ ।

खाने नलीको उपचार वीर अस्पतालमा छ ?
–हामीकहाँ छ । कति उपचार पूरै निको पार्न सकिन्छ । कति उपचार प्यालिएटिभ (रोकथाम) प्रकारको मात्र गर्न सकिन्छ । सुरुकै चरणमा छ भने पूर्ण उपचार सम्भव हुन्छ ढिला गरी उपचारमा आए उपचार पूरा हुन सक्दैन ।

बिरामीले सुरुमै खाना निल्ने नलीको क्यान्सर हुँदै छ भनेर कसरी थाहा पाउने ?
–सुरुमै थाहा नहुन सक्छ । अलिअलि पनि खाना अड्कियो र छाती दुख्यो भने उपचारमा जाने र इन्डोस्कोपी गरेमा थाहा हुन्छ । यस्तो लक्षण हुनेबित्तिकै उपचार गराइहाल्नु पर्छ ।  खाना अड्किनुको कारण खाना निल्ने नलीमा क्यान्सर भएको हुन पनि सक्छ । कति मानिस खाना अड्किँदा मतलब राख्दैनन् र ढिला भएपछि मात्र आउँछन् । त्यतिबेलासम्म क्यान्सर छिप्पिसकेको हुन्छ ।

यस्ता बिरामी कत्तिको आउँछन् ?
–थुप्रै आउँछन् । अस्पतालले यस्ता बिरामीको छुट्टै तथ्यांक राखेको छैन । कसैलाई किमोथेरापी, कसैलाई रेडियोथेरापी त कसैलाई सर्जरी गर्छौं । उपचारै नहुनेको हकमा वैकल्पिक पाइप नलीमा राखेर खानसक्ने बनाइदिन्छौं ।

खाने नलीमा कुनै पनि रोग लाग्दै छ भनेर बिरामीले सुरुमै कसरी थाहा पाउने ?
–खाना खाँदा अड्कियो, वान्ता गर्दा रगत निस्कियो, खान अप्ठ्यारो भयो भने खाने नलीमा कुनै न कुनै रोग छ भनेर थाहा पाउनुपर्छ । यस्तो लक्षण देखिएमा तुरुन्त ग्यास्ट्रोइन्ट्रलोजिस्टकहाँ जानुपर्छ । चिकित्सकले इन्डोस्कोपी गर्दा रोग पत्ता लाग्छ ।

यो रोग कुन समूहमा बढी देखिन्छ ?
–वयष्क र वृद्ध दुवै उमेर समूहमा यो रोग बढी देखिन्छ ।

नेपालमा यो रोगको उपचारको अवस्था कस्तो छ ?
–रोगको पहिचान उपत्यकाबाहिरका पेटरोग चिकित्सकले पनि पहिचान गर्छन् तर उपचार सबैतिर छैन । वीर अस्पतालमा यसको सम्पूर्ण उपचार हुन्छ । कतिपय उपचार वीर तथा अन्तर्राष्ट्रिय अस्पतालका लागि पनि जटिल छ ।

यो रोगका बिरामी कुन अवस्थामा आइपुग्छन् ?
–उपचारको पहुँच र आर्थिक अभावका कारण हामीकहाँ आउने दुर्गमका बिरामी ढिला गरी आइपुग्छन् ।







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

दमौलीमा खुल्यो जेसीबीको नयाँ आउटलेट

दमौलीमा खुल्यो जेसीबीको नयाँ आउटलेट

नेपालको लागि जेसीबी ब्रान्डका अर्थमुभिङ तथा निर्माण उपकरणको आधिकारिक विक्रेता एमएडब्लु अर्थमुभर्स प्रालिले तनहुँको दमौलीमा आफ्नो ‘अथराइज्ड रिटेल आउटलेट’ (एआरओ)...

अब सुजुकीको ‘एस–प्रेसो’ नेपालमा (भिडियो )

अब सुजुकीको ‘एस–प्रेसो’ नेपालमा (भिडियो )

नेपालका लागि सुजुकी ‘फोर–ह्विलर’ तथा सिजी होल्डिंग्सको अटोमोटिभ डिभिजन सीजी मोटोकर्पले नेपाली बजारमा बहुप्रतिक्षित मिनी एसयुभी ‘एस–प्रेसो’, ‘माई फस्र्ट एसयुभी’...

रोकिएन टिकटकको क्रेज - प्रयोगकर्ता झन् बढ्ने क्रममा

रोकिएन टिकटकको क्रेज - प्रयोगकर्ता झन् बढ्ने क्रममा

टिकटकको डाउनलोड संख्या १ अर्ब ५० करोड पुगेको छ! ...

“शिवम् कृति समारोह २०७६” सम्पन्न

“शिवम् कृति समारोह २०७६” सम्पन्न

शिवम् सिमेन्टस लि.ले “शिवम् कृति समारोह २०७६” भव्यरुपमा सम्पन्न गरेको छ । ...

अर्घाखाँची सिमेन्टद्धारा टिभीसी प्रतियोगिता सार्वजनिक

अर्घाखाँची सिमेन्टद्धारा टिभीसी प्रतियोगिता सार्वजनिक

अर्घाखाँची सिमेन्टले आइतबार टेलिभिजनको लागि कमर्सियल (विज्ञापन) को अवधारणाको प्रतियोगिता सार्वजनिक गरेको छ । ...

कलरओएस सिक्सका ६ बेजोड फाइदा

कलरओएस सिक्सका ६ बेजोड फाइदा

कलरओएस सिक्सका साथमा रेनोटू एफ नेपालमा सार्वजनिक भएसंगै उपभोक्तामा यो ओएसको क्षमता र यसबाट कसरी सर्वाधिक फाइदा लिन सकिन्छ भन्ने...

घोराही सिमेन्ट उद्योग सम्मानित

घोराही सिमेन्ट उद्योग सम्मानित

नेपालभरका विभिन्न उद्योगमध्ये सबैभन्दा धेरै मूल्य अभिबृद्धिकर बुझाएबापत घोराही सिमेन्ट उद्योग लगातार दोस्रोपल्ट सम्मानित भएको छ । ...

ओरिजिनल विन्डोज र क्रयाक गरेको विन्डोज - फरक के ?

ओरिजिनल विन्डोज र क्रयाक गरेको विन्डोज - फरक के ?

क्रयाक गरेको विन्डोज प्रयोग गर्नुको बेफाइदा के त ? ...

Ncell Footer Ad