सांस्कृतिक विलोम र अमेरिकी निर्वाचन

बुधबार, २४ कार्तिक २०७३, ०६ : ३७ पुरुषोत्तम दाहाल

नेपालको गणतन्त्र एसियामात्र होइन बाँकी संसारका लागि पनि नयाँ नै हो । सबैभन्दा नयाँ गणतन्त्रमा महिला सर्वाधिक अग्रस्थानमा पुगिरहेका छन् । नेपालको राजनीतिले राष्ट्रपतिमा महिला पु¥याएको एक वर्ष भइसकेको छ भने सर्वोच्च अदालतको प्रधानन्यायाधीशदेखि संसद्को सभामुखसम्म महिला पुगेको अवस्था छ । यसअघि अत्यन्त अविकसित भनेर हेपिएको एसियाबाट भारत, श्रीलंका, बंगलादेश, पाकिस्तान, फिलिपिन्स थाइल्यान्ड र विकसित दक्षिण कोरियासमेतले महिला नेतृत्व पाएका थिए । इजरायलदेखि बेलायत र जर्मनीको उच्चासनमा पुगेका महिला नेतालाई एकताका ‘आइरनलेडी’का रूपमा चित्रित गरिन्थ्यो ।

तर, संसारको समृद्ध र पहिलो महाशक्तिको परिचय बनाएको अमेरिकामा लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको करिब दुईसय वर्ष पूरा हुँदा पनि महिला नेतृत्व आएको छैन । सम्भवतः यो आलेख सार्वजनिक हँुदै गर्दा पाठकका हातमा नागरिक पुग्नुअघि नै अमेरिकी राष्ट्रपति पदको निर्वाचन परिणाम सार्वजनिक भइसकेको हुनेछ । मेरो विश्वास छ २ सय २५ वर्षको इतिहास यसपटक तोडिने छ र अमेरिकी जनताले महिला राष्ट्रपतिमा हिलारी क्लिन्टलाई चयन गरिसकेका हुनेछन् । मैले त्यहाँ मत दिन पाउने भए म उनकै पक्षमा निश्चिन्त भई छाप लगाइदिने थिएँ । तर, मताधिकार विदेशी नागरिकलाई कहीँ–कतै पनि हुँदैन ।

आफ्नो पक्ष राख्न मात्र पाइने हुनाले परिणाम जे आए पनि प्रतिस्पर्धी डोनाल्ड ट्रम्पभन्दा हिलारीले अमेरिकाको नेतृत्व गर्ने अवसर पाउनुपर्छ र महिला नेतृत्वलाई यसरी स्थापित गर्न सफल भएकोमा लोकतान्त्रिक प्रणालीलाई गौरव हुने अवसर मिल्नुपर्छ ।  यद्यपि, अमेरिकामा जसले नेतृत्व गरे पनि नेपाल नीतिमा खासै फरक हुने छैन । विगतको इतिहासलाई हेर्दा डेमोक्रेटिक र रिपब्लिक जसले विजय हात पारे पनि नेपालमा उनीहरूको स्वार्थ भनेको महाशक्ति राष्टरूका रूपमा विकसित हुँदै गएका दुई विशाल राष्ट्र भारत र चीनलाई हेर्ने सानो स्पेसबाहेक नेपालका लागि फरक नीति भएको देखिँदैन । नेपालको लोकतन्त्रले चीन र भारत दुवैलाई आफ्नो आवश्यकताअनुसार सन्तुलनमा राख्दै अमेरिकासँगको सम्बन्धलाई महत्व दिनुपर्ने हुन्छ ।

पहिलो पटक अमेरिकी निर्वाचनमा विदेशी शक्तिको प्रभाव प्रवेश भएको जानकारहरू बताइरहेका छन् । यसपटक हिलारीका प्रतिस्पर्धीहरूले रुसको साथ प्रत्यक्ष पाएको देखियो । रुसी सञ्चारमाध्यमहरू खुलेर डोनाल्डका पक्षमा उभिनु र रुसी राष्ट्रपति समेतले उनको प्रशंसा गर्नुले निर्वाचनमा विदेशी चासो सतहमा देखिन पुगेको हो । सन् १९९० मा सोभियत संघ विघटन भएपछि पहिलो पटक रुसको प्रभावबारे यसरी बहस हुन पुगेको छ । यसअघि सोभियत संघलाई साम्यवादको निर्यातक देशका रूपमा संसारले चिनेको थियो । चीन र कोरियाजस्ता केही थोरै राष्ट्रबाहेकका देशमा भिन्न अवस्थामा साम्यवादी सत्ताको स्थापना भए पनि पूर्वी युरोप र क्युबामा समेत सोभियत संघले नै साम्यवादका लागि सहयोग गरेको तथ्य यथावत् छ ।

तर, सन् ९० पछि महाशक्तिका रूपमा स्थापित हुन नसकी बाहिर रहेजस्तो गरी अत्यन्त शान्त कूटनीति चलाइरहेको रुस क्रिमियाको घटनापछि पुनः चर्चामा आएको छ । अहिले सिरियाको गृहयुद्धमा रुसको प्रत्यक्ष संलग्नताले उसलाई पुनः लोकतन्त्रमा प्रतिस्पर्धी शक्तिका रूपमा हेर्न थालिएको अवस्था छ । यद्यपि, रुसले लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई क्रमिकरूपमा प्रयोग गर्दै आएको छ । हिलारीविरुद्ध डोनाल्डलाई सहानुभूति राखेजस्तो गरी भविष्यमा रुसको चासो र विशेष राजनीतिक हैसियतका लागि अमेरिकी राजनीतिमा मित्र निर्माण गर्न रुस यस निर्वाचनबाट सफल भएको मान्न सकिन्छ ।

८ वर्ष निरन्तर डेमोक्रेटहरूले नेतृत्व गरेको हुनाले हिलारीको विजयपश्चात् कुनै नयाँ नीति अमेरिकाले अवलम्बन नगर्ने स्पष्ट छ । तर, डोनाल्डले जितेका अवस्थामा उनले लिने कतिपय मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय नीतिदेखि आन्तरिक नीतिमा समेत परिवर्तन हुन सक्ने सम्भावना देखिँदैछ । उनको पराजयमा समेत अमेरिकाले भोलिका दिनमा उनले उठाएका मुद्दाहरूको छायाँको प्रभाव निरन्तर खेपिरहनुपर्ने चुनाव प्रसारको शैलीबाटै अनुभव गरिएको छ ।

खासगरी डोनाल्डले आन्तरिक आप्रवासनदेखि धर्मका सन्दर्भमा उठाएका अनेक मुद्दामा उनले सतहमा ल्याएका विचार निकै गम्भीर हुन सक्छन् । खासगरी पुराना अमेरिकी बासिन्दा जसको भनाइ– आप्रवासीहरूले समस्या पारेको, रोजगारीमा असर गरेको, आतंकवादलाई सहयोग पुगेको जस्ता अभिव्यक्तिलाई महŒव दिने जनमत अमेरिकामा प्रशस्त देखिएको छ । तर, यो अभिव्यक्तिलाई सञ्चारमाध्यमहरूले त्यति महŒव दिएका छैनन् । डोनाल्ड सञ्चारमाध्यमहरूमाथि आक्रामक हुनुको यो मुख्य कारण यसलाई पनि मानिएको छ ।

सबैभन्दा महाशक्ति राष्ट्रको लोकतन्त्रमा नेतृत्व परिवर्तनबाट नेपालजस्तो सानो लोकतन्त्रले के सहयोग पाउन सक्ने हो ? नेपालको राजनीतिमा यो प्रश्नलाई महŒवका साथ उठाउन सकिन्छ । भारत र चीनका बीचमा रहेको हुनाले भूराजनीतिक उपयोगको सिद्धान्तका आधारमा अमेरिकाले नेपाललाई सहयोग गर्ने र नेपाल नीति बनाउने कि नेपालको नवीन लोकतन्त्रलाई सहयोग हुने गरी फरक नीति बनाउने ? अमेरिकी स्वार्थ र चासोसँग मात्र नेपाल सम्बन्धको नीति बन्न गएमा नेपालका लागि यो मान्य र ग्राह्य हुन सक्दैन । नेपालका दुई विशालकाय छिमेकीका स्वार्थलाई नेपालले कुनै पनि हालतमा उपेक्षा गर्न सक्दैन । नेपालको स्वार्थलाई प्रवद्र्धन गर्ने र शिशु लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई सहयोग गर्ने काम अमेरिकी नेतृत्वले गरेका खण्डमा नेपालका लागि पर्याप्त हुनेछ ।

तर, अमेरिका वा अरु देशको सकारात्मक सहयोग लिने क्षमता नेपालको राजनीतिक नेतृत्वसँग हुनैपर्ने हुन्छ । नेपालका राजनीतिक नेताहरू अनावश्यकरूपमा क्रान्तिकारी हुन खोज्दा धेरै विषय हाम्रा लागि सुदूर भइरहेका छन् । राजनीति गर्नेहरूले दोहोरो मापदण्ड अवलम्बन गर्दा राजनीति, समृद्धि र नेपालको सांस्कृतिक पहिचान कमजोर हँुदै गएको छ । राजनीतिमा भद्रगोल आउनु नेपालका राजनीतिकर्मीहरू आफै निर्णायक हुन नसक्नुको परिणाम हो ।

अरुको इच्छा र अनिच्छाको बन्दी भएको लामो समय भइसकेको छ । प्रणालीमा जतिपटक परिवर्तन आए पनि राजनीतिक नेतृत्वले स्वयं निर्णायक बन्न सक्ने वातावरण बनाउन सकेका छैनन् । दोहोरो राजनीतिक तथा रणनीतिक उपयोगका कारण नेपालको राजनीतिक परिवर्तनले स्थायित्व पाउन सकेको छैन । राजनीतिक स्थायित्वका अभावमा कुनै पनि हालतमा आर्थिक सुधार असम्भव हुन्छ । आर्थिक अवस्था कमजोर भएपछि राष्ट्रको संस्कृतिमाथि धक्का पुग्छ र परिचयको विलोम सुरु हुन्छ । नेपालको परिचय सांस्कृतिकरूपले विलोम हुँदैछ । तर, बाहिर सनातन संस्कृतिको व्यापक आकर्षण छ ।

अहिलेको शक्तिशाली राष्ट्र अमेरिकाका राष्ट्रपति बाराक ओबामाले विजया दशमीमा टीका लगाएको तस्बिर सार्वजनिक भएको स्मरणीय छ । सपरिवार उनले टीका लगाउँदा गौरवबोध गरिरहेको अनुभव हुन्थ्यो । भाइटीकामा समेत उनीहरू सामेल हुन लागेका छन् । बेलायतका पूर्व प्रधानमन्त्रीहरूले पनि विजया दशमीदेखि भाइटीका लगाएका समाचार अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूमा आइरहेका थिए । नेपालका लागि अमेरिकाको डेमोक्रेटिक सरकारले नियुक्त गरेकी राजदूत विजया दशमीको टीका, तिहारको टीका र लक्ष्मीपूजामा समेत सामेल भएको दृश्य देखियो ।

समाचार र सामाजिक सञ्जालमा उनका तस्बिरहरू पर्याप्त देखिए । नेपालको परिचय र सनातन संस्कृतिका लागि यो गौरवको विषय हो । नेपालमा पनि लोकतन्त्रमा विश्वास गर्ने कतिपय नेता देशको परिचयलाई सगौरव स्थापित गर्न आफ्नो समुदायका साथ सांस्कृतिक सद्भावमा पछाडि परेका छैनन् । यस पटकको तिहारमा फरमुल्लाह मन्सुरको तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा निकै लोकप्रिय हुन पुग्यो । मन्सुर इस्लाम धर्मावलम्बी हुन् । तर, उनले तिहारमा सामाजिक सद्भावका लागि टीका लगाए । मन्सुरको निधारमा सुशोभित सप्तरंगी टीका, ढाकाको टोपी, गलामा झुण्डिएको मखमली फूलको रंगीचंगी माला देख्दा सनातन संस्कृतिका अनुयायीको छाती गौरवले फुल्नु स्वाभाविक हो ।

इदमा सनातन संसकृतिका अनुयायी नेताहरू सहभागी भएको देखिए पनि यसरी पहिलो पटक  तिहार र दसँैमा इस्लाम राजनीतिक नेताहरू देखिनु आफैमा विशेष महŒवको हुन पुगेको छ । हुन त मन्सुरले धेरै वर्षपहिले चितवन नारायणगढस्थित मन्दिरमा यो पंक्तिकारसँग प्रवेश गरी रातो टीका लगाएका थिए । त्यस समय उनी आजको जस्तो शिखरमा पुगेका थिएनन् । अहिले उनी लोकतान्त्रिक आन्दोलनको माथिल्लो सिँढीमा पुगेका छन् । मन्सुरजस्ताले नै देशको परिचय बल पु¥याइरहेका हुन्छन् ।

बाराक ओबामा वा अमेरिकी राजदूतजस्ताले अथवा बेलायती प्रधानमन्त्रीले नै उदारताको अनुभव गराइरहेका छन् । किनभने, यी सबै लोकतन्त्रमा विश्वास गर्छन् । तर, लोकतन्त्रको नेतृत्व गरे पनि क्रान्तिका नाउँमा संकीर्ण घेराको बन्दी भएका नेताहरू दोहोरो मापदण्डको अधीन हुन्छन् । नेपालका प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालका पिताजी सनातन संस्कृतिका अनुयायी थिए । जति क्रान्तिकारी भए पनि माओवाद र माक्र्सवादलाई सिद्धान्तका रूपमा जति वरण गरे पनि राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीसहित एमालेका नेताले राष्ट्रको परिचय राख्ने संस्कृतिलाई संवरण गरेका छन् ।

तर, माओवादी नेताहरू किन आफ्नो संस्कृतिलाई हीन भावमा बुझिरहेका छन् ? के उनीहरू नेपालको परिचय नै अन्त्य गर्ने सांस्कृतिक अतित्रलमणको नीतिका समर्थक, सहयोगी र संयन्त्र भएका हुन् त ? साम्यवादको अर्थ राष्ट्रको सांस्कृतिक पहिचान गुमाउन हो भने नेपालीले पुनर्विचार गर्नुपर्ने हुन्छ । यसरी दोहोरो सोच भएका राजनीतिक नेता सत्तामा रहे भने बाँकी विश्वले देखाउने सद्भाव पनि कम हुँदै जानेछ । तैपनि, हामी आशा गरौँ हाम्रा नेताहरू सुध्रिने छन् र लोकतान्त्रिक विश्वको भरपूर सहयोग नेपालले पाउनेछ । अमेरिकाका नवनिर्वाचित राष्ट्रपतिबाट नेपालको स्वार्थमा सहयोगको रणनीति तय होस्, हाम्रो हार्दिक शुभकामना छ ।

 








यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

हिरोको एक्सप्लस २०० अब बजारमा (भिडियो)

हिरोको एक्सप्लस २०० अब बजारमा (भिडियो)

हिरो मोटरसाइकलको आधिकारिक बिक्रेता नेपाल जेनरल मार्केटिङले एक्सप्लस २०० को बिक्री सुरु गरेको छ । ...

सिटी एक्सप्रेसद्वारा कुवेतमा सामसुंग टि.भी.उपहार

सिटी एक्सप्रेसद्वारा कुवेतमा सामसुंग टि.भी.उपहार

कुवेत स्थित सुदुर पश्चिमेली नेपाल समाज कुवेतको दोश्रो वार्षिकउत्सव तथा अधिवेशन साथै वृहत साँगीतिक धमाका २०१९ मा सिटी एक्सप्रेस मनि...

शाइन रेसुंगा बैंकको एकीकृत कारोबार सुरु

शाइन रेसुंगा बैंकको एकीकृत कारोबार सुरु

भार्गव विकास बैंक र पूर्णिमा विकास प्राप्त गरेपछि शाइन रेसुंगा डेभलपमेन्ट बैंकले एकीकृत कारोबार सुरु गरेको छ । ...

नेपाल बैंकका सिइओको शपथ

नेपाल बैंकका सिइओको शपथ

नेपाल बैंक लिमिटेडका नवनियुक्त प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिइओ) कृष्णबहादुर अधिकारीले पद तथा गोपनीयताको शपथ ग्रहण गरेका छन् । ...

टिभिएसको डाउनलोड एन्ड विन अफर

टिभिएसको डाउनलोड एन्ड विन अफर

जगदम्बा मोटर्स प्रालिले नेपालका लागि टिभिएस दुईपांग्रे सवारी साधनले अग्रणी म्यासेन्जिङ एप्लिकेसन भाइबरमार्फत डाउनलोड एन्ड विन योजना ल्याएको छ ।

एभरेस्ट बैंकले २५ प्रतिशत लाभांश दिने

एभरेस्ट बैंकले २५ प्रतिशत लाभांश दिने

एभरेस्ट बैंकले सेयरधनीलाई २५ प्रतिशत लाभांश दिने घोषणा गरेको छ । ...

एनआइसी एसियाका ग्राहकलाई सिद्धार्थ बिजनेस ग्रुपमा छुट

एनआइसी एसियाका ग्राहकलाई सिद्धार्थ बिजनेस ग्रुपमा छुट

एनआइसी एसिया बैंक र सिद्धार्थ बिजनेस ग्रुप अफ हस्पिटालिटी प्रालिबीच सम्झौता भएको छ । ...

कृषि विकास बैंक र राष्ट्रिय सहकारी बैंकबीच सम्झौता

कृषि विकास बैंक र राष्ट्रिय सहकारी बैंकबीच सम्झौता

कृषि विकास बैंक र  राष्ट्रिय सहकारी बैंकबीच एनपिआरमा प्रिपेड कार्ड जारी गर्ने सम्झौता भएको छ । ...

Ncell Footer Ad