लगानीको लगाम

शुक्रबार, १७ साउन २०७६, ०८ : ५७ सम्पादकीय

संसारभरका मुलुकमा विदेशी मुद्रा आर्जनका प्रमुख ३ माध्यम हुन्छन्– प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी, रेमिटेन्स र विदेशी अनुदान तथा ऋण। यीमध्ये धेरैजसो मुलुकले प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीबाट सबैभन्दा धेरै विदेशी मुद्रा आर्जन गर्छन्। हाम्रो मुलुकको अवस्था भने भिन्न छ। विदेशी अनुदान र ऋणबाट प्राप्त हुने आय नै हाम्रो सबैभन्दा ठूलो आम्दानी बन्ने गरेको छ। अन्य मुलुकले प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीलाई आयको पहिलो माध्यम बनाउँदा हामी भने त्यसबाट सबैभन्दा कम आय गर्नेमा परेका छौँ। दुईतिहाइको स्थिर सरकारका पालामा लगानी बढ्छ भन्ने अनुमान थियो, तर उल्टै घटेको छ। उद्योग विभाग र लगानी बोर्डमा आएका प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी अघिल्लोभन्दा ४४ करोड कम छ। तथ्यांकमा रकम सामान्य रूपमा घटेको देखिए पनि स्थिर सरकारका हकमा यो ‘पर्फरमेन्स’ देखाउनलायक होइन। सरकारको नेतृत्व लिएपछि प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले विदेशी लगानी ल्याउने बताइरहेका छन्। केही समयअघि स्विट्जरल्यान्डको डाभोसमा भएको विश्व आर्थिक मञ्चमा उभिएर ओलीले ‘नेपालले लगानी भिœयाउन चाहेको’ बताएका थिए। सरकारले लगानीको वातावरण तयार गरेको र उद्योगी व्यवसायीलाई कुनै पनि समस्या नहुने आश्वासन दिँदै उनले लगानीकर्तालाई नेपालमा आउन आग्रह गरेका थिए। विश्वका मञ्चहरूमा आह्वानसँगै गत वर्ष चैतमा स्वदेशमै दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय लगानी सम्मेलन गरेर सरकारले वैदेशिक लगानी भित्र्याउने प्रयास गरेको थियो। सम्मेलनमा विदेशीले खर्बांै रुपैयाँ लगानी गर्छौं भनेका पनि थिए। तर परिणाम आउन सकेको छैन। मुलुकमा लगानीको वातावरण बनाउने प्रमुख जिम्मेवारी सरकार र त्यसमा पनि अर्थमन्त्रीकै हो। अर्थमन्त्रीले जसरी दातृ निकायहरूलाई विश्वस्त पारेर बजेटका लागि आवश्यक विदेशी ऋण र अनुदान जुटाउने गर्छन्, त्यसैगरी विदेशी लगानी ल्याउन पनि उनकै भूमिका मुख्य हुन्छ।

कुनै पनि लगानीकर्ता सयौँपटक सोचेर र गहिरो अध्ययन–अनुसन्धान नगरी त्यसै लगानी गर्न आउँदैनन्। आफूले लगानी गर्ने मुलुकको कानुन कस्तो छ ?  त्यहाँको सरकारको व्यवसायीलाई हेर्ने दृष्टिकोण कस्तो छ ? करका दर र सुविधा कस्ता छन् ? स्थानीय र विदेशी बजारसम्मको पहुँच कस्तो छ ? लगानीको प्रतिफल कुन दरमा ल्याउन सकिन्छ ? सरकारले नाफा लैजान सजिलो बाटो बनाएको छ÷छैन ? व्यापारमा ‘हडल्सहरू’ छन्/छैनन् ? मजदुर समस्या छ/छैन ? यावत् विषयमा अध्ययन नगरी हचुवाका भरमा कुनै पनि व्यवसायी आउँदैनन्। जोखिम मोलेर कसैले विदेशमा लगानी गर्दैन। यो तीतो यथार्थ हो। लगानीकर्ताले राख्ने यस्ता चासोका विषय सम्बोधन गरिएको छ÷छैन ? लगानी आउनु र नआउनुमा सबैभन्दा पेचिलो प्रश्न यही हो। स्वदेशकै उद्योगी–व्यवसायी र अर्थशास्त्रीहरू सरकारले वातावरण बनाउने प्रयास गरे पनि अझै नबनेको बताइरहेका छन्। सरकारले लगानीको वातावरण बनाउन सार्वजनिक खरिद ऐन, कम्पनी ऐन, विदेशी विनिमय ऐन, औद्योगिक व्यवसाय ऐन र नियमावली, विदेशी लगानी र प्रविधि हस्तान्तरण ऐनजस्ता विभिन्न ऐन बनाएको छ। तर लगानीकर्ताको विश्वास जित्न अझै धेरै काम गर्न बाँकी छ। उद्योगी–व्यवसायी र अर्थशास्त्रीहरू लगानीको अनुमति लिन प्रक्रियागत झन्झट, उद्योग स्थापना गर्ने जग्गाको भाउ महँगो, डुइङ बिजनेस रिपोर्टमा सुधार नहुनु, करमा द्विविधा, कामदारको ज्याला चर्काेलगायत कारण लगानीकर्ता ‘वेट एन्ड सी’ को अवस्थामा रहेको बताउँछन्। लगानी गर्न आउनेले अनुमति लिन सरकारका प्रत्येक निकायमा अतिरिक्त रकम दिनुपर्ने बाध्यता छ। सरकारलाई यो कुरा थाहा भए पनि रोक्न सकेको छैन। सरकारले एकल बिन्दु सेवा केन्द्र बनाएको भने पनि त्यो अझै पूर्ण रूपमा लागु हुन सकेको छैन। मन्त्रालयहरूबीच अझै समन्वय अभाव छ। लगानी कम आउनाका कारण यी पनि हुन्।  

केही महिनाअघि सबैभन्दा ठूलो दातृ निकाय विश्व बैंकको प्रतिवेदन ‘डुइङ बिजनेस’ ले नेपालमा लगानीको वातावरण उल्टै खस्केको देखाएको थियो। कुनै पनि विदेशी लगानीकर्ताले लगानी गर्नुभन्दा अगाडि हेर्ने यस्तै प्रतिवेदन हुन्। उनीहरूले अर्को लगानी गर्ने मुलुकका स्थानीय व्यवसायी र पहिले नै लगानी गरिरहेका विदेशी लगानीकर्तासँग पनि बुझ्ने गर्छन्। अहिले लगानी गर्नेलाई अवसर कम छैन। जुन मुलुकमा सुविधा पाइन्छ, ऊ त्यही ठाउँमा जान्छ भन्ने भल्नु हुँदैन। त्यसैले विदेशी लगानीकर्तालाई ल्याउन के–के आवश्यक छन् ? ती विषय तयार पारी प्रचारप्रसार गर्न सक्नुपर्छ। वातावरण नबनेको जरो पत्ता लगाइ तत्काल निवारण उपाय खोज्नुपर्छ। अहिले कम्युनिस्ट सरकारलाई विदेशी लगानीकर्ताले विश्वास नगरेका त होइनन् भन्ने प्रश्न पनि गरिन थालेको छ। त्यस्तो हो भने सरकारले यसबारे प्रस्ट पार्नु जरुरी छ। नत्र लगानी आउने छैन। 







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

यती एअरलाईन्सले ‘कार्बन न्यूट्रल’ एअरलाइन्समा विधुतिय भ्यानको प्रयोग सुरु

यती एअरलाईन्सले ‘कार्बन न्यूट्रल’ एअरलाइन्समा विधुतिय भ्यानको प्रयोग सुरु

नेपालको पहिलो र एक मात्र ‘कार्बन न्यूट्रल’ एअरलाइन्स, यती एअरलाईन्सले काठमाण्डौं  विमानस्थल परिसरमा विधुतिय भ्यानको प्रयोग सुरु गरेर वातावरण संरक्षणप्रति...

सामसङ्ग डिलर्स समिट २०१९ सम्पन्न

सामसङ्ग डिलर्स समिट २०१९ सम्पन्न

सामसङ्ग प्रडक्टको नेपालका लागि अधिकृत वितरक हिम इलेक्ट्रोनिक्स प्रा. लि. डिलर्स समिट २०१९ भव्यताको साथ सम्पन्न भएको छ । ...

अब कृषिजन्य वस्तुमा नेपाली परिक्षणलाई समेत मान्यता दिने

अब कृषिजन्य वस्तुमा नेपाली परिक्षणलाई समेत मान्यता दिने

नेपाल र भारतको खाद्य प्रयोगशालाको परीक्षण प्रतिवेदनलाई दुबै देशले मान्यता दिने सहमति गरेका छन्। ...

रिचार्जरको अफर भित्र पनि अफरसँगै ग्याजेट्स मेला

रिचार्जरको अफर भित्र पनि अफरसँगै ग्याजेट्स मेला

मोबाइल एप रिचार्जरले मोबाइल एपको नयाँ भर्सन सार्वजनिक गरेको छ। ...

पुँजीबजार ११ बिन्दुले ओरालो

पुँजीबजार ११ बिन्दुले ओरालो

पुँजीबजार यो साता पनि ओरालो लागेको छ । ...

पालुङ बजारमा सिन्धु विकास बैंक

पालुङ बजारमा सिन्धु विकास बैंक

सिन्धु विकास बैंकले मकवानपुरको पालुङ बजारमा शाखा विस्तार गरेको छ । ...

आइसिएफसी फाइनान्सको सेवा विस्तार

आइसिएफसी फाइनान्सको सेवा विस्तार

आइसिएफसी फाइनान्सले ललितपुरको ग्वार्कोमा शाखा र काठमाडौंको जोरपाटीस्थित स्तुपा स्वास्थ्य सेवा सहकारी संस्थाको भवनमा एक्सटेन्सन काउन्टर विस्तार गरेको छ ।

टिभिएस एनटर्कको ब्रान्ड एम्बेसेडरमा खड्काद्वय

टिभिएस एनटर्कको ब्रान्ड एम्बेसेडरमा खड्काद्वय

स्वस्तिमा खड्का र प्रदीप खड्कालाई टिभिएस एनटर्क १२५ को ब्रान्ड एम्बेसेडर अनुमोदन गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad