निबन्ध

तोप चराको गुँड

शनिबार, १४ असार २०७६, १२ : ४३ नागरिक

सनत सापकोटा
ठूला र अस्वाभाविक परिवर्तनले हाम्रो ध्यान तत्काल आकर्षित गर्छन् । तत्काल र लामो समयसम्म ती बहस र चर्चाका विषय बन्छन् । कतिपय विषय इतिहास लेखनका कच्चा पदार्थसमेत हुन्छन् । राजनीतिक रूपमा भएका परिवर्तन इतिहासका स्रोत हुन् । हिजो हामीसँग राजा थिए, राजतन्त्र थियो । आज न राजा छन्, न राजतन्त्र । यो इतिहासमा अंकित भइसकेको विषय हो ।

हिजो ‘हाम्रा राजा हाम्रो देश प्राणभन्दा प्यारा छन्’ भनेर नारा लगाउने बालक आज ‘गणतन्त्र जिन्दावाद’को ध्वनि उराल्ने युवा वा वयस्कमा परिणत भएका छन् । हिजोको ज्यूँदो राजतन्त्र आज इतिहासको पानामा सीमित भएको छ । यो टड्कारो देखिएको परिवर्तन हो । समयले, परिवर्तनले देवत्वकरण गरिएको राजतन्त्रलाई पनि पाखा लगायो ।

राजदरबार वरिपरि रूखमा गुँड लगाएर बस्ने तोप चरा पनि आज छैनन् । अग्ला–अग्ला रूखमा तुर्लुंग झुन्डिएका गुँड र तिनमा रमाउने तोप चरा आज कता हराए होलान् ? सायद कसैले भन्न सक्दैन । समयले राजतन्त्रसँगै तोप चरालाई पनि छोडेन । हराउने सूचीमा धेरैथोक छन् ।   भोलि धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक रूपमा भएका परिवर्तन पनि महसुस हुँदै जानेछन् । हिजो हामी चाडबाड यसरी मनाउँथ्यौं । बिहे–बटुलो यसरी सम्पन्न गरिन्थे । नाता–सम्बन्धहरू यसरी परिभाषित हुन्थे भनेर भावी पुस्तालाई हामीले भन्नुपर्ने दिन टाढा छैन ।

आफ्ना सन्तान र आफ्नो विगतको बयान गरेर थाक्दैन मान्छे । उसलाई आफूले बाँचेर आएको समय सुनौलो लाग्छ । अझ बाल्यकालका स्मृति त उसलाई झनै प्रिय लाग्छन् ।

किनकि बा, ड्याडी हुँदै ड्याड र आमा, मम्मी हुँदै मममा परिणत भएको लामो समय भइसक्यो । लमीको काम सहरमा खुलेका म्यारिज ब्युरोले धान्न थालिसके । विवाहका स्वरूप फेरिइसके । कोट म्यारिज, कन्ट्याक्ट म्यारिज, लिभिङ टुगेदर आदि शब्दले विवाहलाई परिभाषित गर्न थालिएका छन् । पञ्चेबाजा ब्यान्ड बाजामा रूपान्तरण भएको पनि लामै समय भयो ।

अब रत्यौली शब्द नै मानिसले बिर्सन थालिसके । परिवर्तन निरन्तर जारी छ । गुम्बा, मन्दिर र मस्जिद निर्माणका क्रम रोकिएर त्यो ठाउँ चर्चले लिएका छन् । र, यो क्रम पनि निरन्तर चलिरहेछ । प्रत्येक क्षण परिवर्तन भइरहेको छ । बाग्मतीमा निरन्तर पानी बगिरहेछ । तर, त्यहाँ प्रत्येक क्षण बगेको पानी नयाँ नै हुन्छ । वायुमण्डलमा हावा निरन्तर चलिरहेछ । तर, प्रत्येक पटक हामीले फेर्ने अक्जिन उही हुँदैन । हामी प्रत्येक दिन हिँडिरहेकै छौं । तर, हामीले टेक्ने जमिन प्रत्येक दिन त्यही हुँदैन । त्यहाँ हाम्रा पदचिह्न हुँदैनन् ।

ठूला र आकस्मिक परिवर्तन हाम्रो मस्तिष्कमा छाप बनेर बसेका छन् । तर, समाजमा भइरहने स–साना र स्वाभाविक परिवर्तनहरूप्रति प्रायः हाम्रो हेक्का रहँदैन । ती भइरहन्छन् । ती नदीजस्तो शान्त बगिरहन्छन् । हुन्डरी र खहरेको आतुरी तिनमा हुँदैन । आखिर गति र परिवर्तन खहरे र नदी दुवैमा हुन्छ । तर, तत्काल हामीलाई त्यो गतिको, त्यो परिवर्तनको आभास हुँदैन । दशकौैं वा शतकौंपछि मात्र ती हाम्रा अनुभूतिमा आउँछन् । जब आउँछन् तब तिनले हाम्रा मनलाई बिथोल्छन् । आफ्नै उमेर पलप्रतिपल कसरी घर्किंदै जान्छ त्यसको हेक्का हामीलाई हुँदैन । केश एकैपटक सेताम्य हुँदैनन् । अनुहार एकै दिन चाउरी पर्दैन । आँखा धमिला पनि एक्कासि हुँदैनन् । मन मस्तिष्कमा थकान अकस्मात महसुस हुँदैन । तर, ती भइरहेका हुन्छन् । जब तिनले परिणाम ल्याउँछन् तब हामी झस्कन्छौं ।

हाम्रा सुनौला बाल्यकाल एकएक गर्दै सकिन्छन् । कुत्कुत्याउने यौवन कति चाँडो हामीलाई थाहै नदिई चिप्लिन्छ । शरीरभित्र तातो रगत उमाल्ने युवावय पत्तै नपाई हाम्रो हातबाट फुत्किन्छ । दिनदिनै ऐना हेर्दा स्वाभाविक लाग्ने आफ्नै अनुहार कुनै दिन गहिरिएर हेर्दा त्यही हामीलाई अस्वाभाविक लाग्न थाल्छ । कताकता के–के नमिलेजस्तो, कस्तोकस्तो अनौठो, अनौठो । आफ्नै नाक, मुख, आँखा, कान हेर्दैजाँदा ती बिल्कुल भिन्न लाग्छन् । बाल्यकालको आफ्नै तस्बिर र वर्तमानको आफूबीच तुलना नै गर्न सकिँदैन । हामीले बाँचेको समय र जीवनमा हामीसँग के–के कुरा जोडिए, एकपटक जीवनको रेकर्ड रिवाइन्ड गरौं त ! त्यहाँ बहुरंगी चित्र उपस्थित हुनेछन् ।

कुनै कुराले हामीलाई पश्चात्ताप हुनेछ । कुनै कुरामा गर्वले छाती फुल्नेछ । ती कति कुरा हामीलाई हाँसोउठ्दो लाग्नेछन् । कति कुराले मन कहालिनेछ । सबै किसिमका चित्र त्यहाँ उपस्थित हुनेछन् । त्यहाँ भावहरूको कोलाज भेटिनेछ । कतिपय स्थानमा हामी संयोगले बाँचेका भेटिनेछौं । घना जंगलभित्र एक्लाएक्लै हिँडिरहँदा पनि हामीलाई चितुवाले भेटेन र हामी बाँच्यौं । खेतबारी, वनजंगल र झाडीहरूमा भौंतारिँदा पनि हामीलाई विषालु सर्पहरूले डसेनन् र हामी जोगियौं । हिउँद–बर्खा नभनी खोला नालामा हेलिँदा पनि हामीलाई कुनै भूमरीले भेट्टाएन र हामी सकुशल रह्यौं । के हाम्रा लागि यी संयोग होइनन् ?

यस्ता अनगिन्ती संयोगहरूले हामीलाई बचाएका छन् । छायाजस्तै आफूसँगै हिँडिरहेको मृत्युसँग हामी बारम्बार लुकामारी खेलिरहेका छौं । तर, कहिलेसम्म ? सायद यो पनि संयोगमै निर्भर हुनेछ । हामीले बेहोरेका कतिपय कुरा छुटेका छन् । कल्पना नगरेका कतिपय कुरा हामीले पाइरहेका छौं । ‘सुका माना घ्यू’का कथा आश्चर्य मानेर सुन्ने हामी आज त्यस्तै कथा हाल्ने समयमा छौं ।
‘फुत्केको माछो ठूलो’ भनेझैं बाँचिसकेको जीवन हामीलाई निकै रमाइलो लाग्छ, सप्ल्याँटो बिप्ल्याँटो दुवैतिरबाट । चाहे त्यहाँ कष्टले भरिएको कथा होस् वा सुख सयलले गुज्रेको समय ।

आफ्ना सन्तान र आफ्नो विगतको बयान गरेर थाक्दैन मान्छे । उसलाई आफूले बाँचेर आएको समय सुनौलो लाग्छ । अझ बाल्यकालका स्मृति त उसलाई झनै प्रिय लाग्छन् । हामीले दिल खोलेर सुन्ने र सुनाउने कथा हो आफ्नो विगत । आफ्ना सन्तान र आफ्नो विगतको बयान गरेर थाक्दैन मान्छे । उसलाई आफूले बाँचेर आएको समय सुनौलो लाग्छ । अझ बाल्यकालका स्मृतिहरू त हामीलाई झनै प्रिय छन् । अभिभावक वा गुरुका पिटाइ पनि पीडादायक हुँदैनन् । अनुभूतिमा ती प्रेममय बनेर आउँछन् । दोषी आफैंलाई करार गर्न मन लाग्छ ।

काखमा बस्दा अनुभूत हुन नसकेको बाआमाको लाडप्यार वर्षौंपछि उनीहरूसँग छुट्टिएर देश÷विदेशमा रहँदा महसुस हुन्छ । साथीभाइसँगका कुस्ती, दाजुभाइबीचका भिडन्त र छिमेकीसँगका कटुता सबै सकिन्छन् ।

बाआमासँगको घुर्की, रनवनका संगीसाथी, खोलानाला, उट्पट्याङ कर्म सबै एकएक गरेर चित्रमय बन्दै अगाडि आउँछन् । विगतका सबै रिसराग, घृणा, द्वेष, कटुता, द्वन्द्व सबै हराउँछन् । स्मृतिमा रहन्छन् त केवल प्रेम, सदाशय र रोमाञ्चकता । तर, हरेकको वर्तमान यसको ठीक उल्टो हुन्छ । वर्तमानमा हार्न चाहँदैनौं हामी । द्वन्द्व व्यक्तिदेखि विश्वसम्म चलेकै छ । बहाना अनेक् छन् । धनले कसैलाई पुगेको छैन ! धनी र गरिबको मापदण्ड के हो ? जवाफ कोसँग छ ? हामीलाई सधैं हतारो छ, नजाने कहाँ पुग्न हो !

सुखद् नै भए पनि वर्तमानलाई चटक्कै छाडेर आफ्नै विगततिर दौडिने चाह हुन्छ । सम्भव हुँदो हो त टक्क अड्याएर राख्न खोजिन्थ्यो बालापन । भविष्य के होला भविष्यकै गर्भमा छ । आफन्तहरू एक–एक गर्दै छोड्दै जान्छन् । छुटेका आफन्त र साथीभाइ झन् बढी सम्झनामा बस्न आउँछन् । कोही हुँदाको महŒव नहुँदा बुझ्छौं हामी । जिउँदो हुँदा मुटुको शूल बनेका उनीहरूका सबै खतबात माफ गरिन्छन् । मानौं उनीहरू यो युगकै महामानव थिए ।

हामीलाई सधैं हतार छ, खहरेजस्तो । हामीलाई सधैं अपुग छ, बालुवालाई पानीजस्तो । हाम्रा पाइला सधैं अग्रगामी छन् । तर, मन सधैं किन पश्चगामी ? ‘ग्लोबलाइजेसन’मा बाँचिरहेका हामी फेरि किन आफ्ना मनहरूलाई ‘ग्लोबलाइज’ गर्न सकिरहेका छैनौं ? स्मृतिमा यति धेरै रमाउने र खुसी हुने मन वर्तमानमा यति बेचैन किन ? आखिर व्यक्तिको जीवन पनि तोप चराको गुँडजस्तै त रहेछ ! हिजो थियो, आज छैन, भोलि कहाँ हुनेछ । पत्तो छैन ।





यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

इन्स्टाग्रामले अब फोटोमा आएको लाइक संख्यालाई लुकाउने

इन्स्टाग्रामले अब फोटोमा आएको लाइक संख्यालाई लुकाउने

यस फिचर हालका लागि ७ वटा देशमा लागू गरिएको छ ! ...

“एन्ड्रोइडको विकल्प होइन होङमेङ्ग” - हुवावे

“एन्ड्रोइडको विकल्प होइन होङमेङ्ग” - हुवावे

एन्ड्रोइडको विकल्प मानिएको होङमेङ्ग स्मार्टफोनको लागि बनेको अपरेटिंग सिस्टम नै होइन ! ...

सर्टिफिकेट अफ ओरिजिन अब अनलाईनबाटै

सर्टिफिकेट अफ ओरिजिन अब अनलाईनबाटै

नेपाल चेम्बर अफ कमर्शले जारी गर्ने उत्पत्तिको प्रमाणपत्र (सर्टिफिकेट अफ ओरिजिन ) अब अनलाईन प्रणालीबाटै जारी हुने भएको छ ।

इन्डस्ट्रियल थर्मल प्रिन्टर बजारमा

इन्डस्ट्रियल थर्मल प्रिन्टर बजारमा

नेपालका लागि साटो कर्पोरेसन जापानको अधिकृत बिक्रेता बार कोड नेपाल इंकले सिएल फोर एनएक्स सिरिजको इन्डस्ट्रियल थर्मल प्रिन्टर नेपाली बजारमा...

अजोडको सभा सम्पन्न

अजोडको सभा सम्पन्न

निर्जीवन बिमा कम्पनी अजोड इन्स्योरेन्सको प्रथम वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

व्यावसायिक परामर्श सेवासम्बन्धी सम्झौता

व्यावसायिक परामर्श सेवासम्बन्धी सम्झौता

सांग्रिला डेभलपमेन्ट बैंक र उपाय सर्भिसेजबीच व्यावसायिक परामर्श सेवासम्बन्धी सम्झौता भएको छ । ...

एनसिसी बैंकको सहयोग

एनसिसी बैंकको सहयोग

एनसीसी बैंकले भक्तपुरस्थित सानोठिमी प्राविधिक शिक्षालयलाई ५ लाख रुपैयाँ आर्थिक सहयोग गरेको छ । ...

काठमाडौं मेरिएट होटल सञ्चालन

काठमाडौं मेरिएट होटल सञ्चालन

मेरिएट होटलको फ्ल्यागसिप ब्रान्डको डेब्युसँगै राजधानीमा ‘काठमाडौं मेरिएट होटल’ सञ्चालनमा आएको छ । ...

Ncell Footer Ad