एन्टिवायोटिक औषधि

कीटाणु बलियो भएकाले औषधिको क्षमता घट्यो

शनिबार, १४ असार २०७६, ०८ : २८ नागरिक

मानव स्वास्थ्यमा एन्टिवायोटिक औषधिले कस्तो असर पारिरहेको छ ? यसको नियन्त्रण गर्न के गर्नुपर्छ ? प्रस्तुत छ, स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका प्रमुख विशेषज्ञ डा. सुशीलनाथ प्याकुरेलसित नागरिककर्मी पवित्रा सुनारले गरेको कुराकानीको अंश :

यो सेवामा लाग्नुभएको कति भयो ?
४० वर्ष बितिसक्यो । अब अवकाश लिँदै छु ।

एएमआर भनेको के हो ?
रोगका कीटाणु तथा भाइरसको शक्ति बढ्ने र औषधिको क्षमता घट्ने अवस्थालाई एएमआर (एन्टिमाइक्रोवेयल रेसिस्टेन्स) भनिन्छ । जस्तो कि कुनै पनि रोगका भाइरस, जीवाणुविरुद्ध दिइने औषधिले काम नगर्ने अवस्था हो । जुन समस्या अहिले नेपाललगायत विश्वमै देखिएको छ ।  

 केही भयो भने आफैं औषधि किनेर खाने हामी, चिकित्सकको पे्रसक्रिप्सनबिना औषधि दिइहाल्ने फार्मेसी, केही भइहाल्यो कि बिरामीको शरीरमा व्याक्टेरिया जाँच नगरीकन औषधि लेख्ने चिकित्सक सबै दोषी हुन् ।

कीटाणुको शक्ति बढ्नुको कारणचाहिँ नि ?
सही औषधि, ठीक मात्रामा, ठीक तरिकाले नखाइनु एउटा कारण हो । जस्तो कि पाँच दिन खुवाउनुपर्ने एन्टिवायोटिक तीन दिन मात्रै खाएर छोड्दा एएमआर बन्छ । त्यसैगरी गुणस्तर नभएका औषधिको पटकपटक प्रयोग हुनुले पनि यो समस्या निम्ताउँछ । कतिपय औषधिको म्याद सकिन लागेको बेला औषधि उत्पादन भई प्रयोग भएमा पनि कीटाणुको रेसिस्टेन्स बढ्छ । र, कुनै पनि एन्टिवायोटिकले कीटाणु मार्ने काम गर्छ।  

नेपालमा एन्टिवायोटिक रेसिस्टेन्सको चर्चा हुन थालेको कहिलदेखि हो ?
२०औं वर्ष भइसक्यो । भारतको जयपुरमा विश्व स्वास्थ्य संगठनले सम्मेलन ग¥यो । त्यहीँदेखि यसको चर्चा हुन थालेको हो । सुरुमा मानिसको सोच औषधि नै ठीक नभएर हो कि भन्ने थियो । पछि आएर पशुपक्षी तथा कृषिमा समेत एन्टिवायोटिक प्रयोग हुन थाल्यो । त्यसपछि यसको चर्चा झनै हुन थालेको हो ।

बढ्दै गएको एएमआर (एन्टिब्यारियल रेसिस्टेन्स)ले जनस्वास्थ्यमा कस्तो असर पारेको छ ?
एएमआर भयो भने कुनै पनि एन्टिवायोटिकले काम गर्दैन । तर यी भाइरस तथा कीटाणु मार्न एन्टिवायोटिक चाहिन्छ । जस्तो औाषधि रेसिस्टेन्स क्षयरोगमा बढेको छ । यसले जनस्वास्थ्यमा कुनै पनि रोग छिटो निको नहुने र सामान्य एन्टिवायोटिकले निको नहुने समस्या बढिरहेको छ ।

नेपालमा रेसिस्टेन्स भएका बिरामीको संख्या कति छ ?
नेपालमा यसबारे छुट्टै अध्ययन भएको छैन । मात्र क्षयरोगमा रेसिस्टेन्स भएको प्रमाणित भइसकेको छ ।

औषधि व्यवस्था विभागको संरचना र भूमिका अपुग देखिन्छ । यसको संरचना सातवटै प्रदेशमा चाहिन्छ । अहिले औषधि व्यवस्था विभाग केन्द्रमा मात्र छ ।

निमोनियाँ, झाडापखाला, रुघाखोकीजस्ता सामान्य रोगमा पनि एन्टिवायोटिक रेसिस्टेन्स देखिन्छ ?
यी रोगमा पनि पनि पुराना एन्टिवायोटिक रेसिस्टेन्स भइसकेको देखिन्छ । जस्तो पहिला निमोनियाँमा सल्फाडाजिन नामक एन्टिवायोटिकले निको हुन्थ्यो । अहिले आएर सिफ्लापुरीले पनि निको हुन सकेको छैन । पहिला टेट्रासाइक्लिन झाडापखाला, निमोनियाँमा प्रयोग हुन्थ्यो । अहिले यसले काम गर्न छाडेको छ ।  रेसिस्टेन्स बढेको देखिन्छ । यो आँखामा लाग्ने ट्रकोमा तथा अन्य रोमगा प्रयोग हुन्थ्यो । अब यसको रेसिस्टेन्स भएपछि ट्रकोमालाई पनि निको पार्न सकिँदैन । त्यसकारण औषधिअनुसार बुझ्न आवश्यक छ ।

कीटाणुभन्दा बलियो एन्टिवायोटिक बनाउन मिल्दैन ?
मिल्छ, विभिन्न वैज्ञानिकहरूले नयाँ एन्टिवायोटिकको उत्पादनमा अनुसन्धान गरिरहेका छन् ।

नेपालमा एएमआरको (शूक्ष्म कीटाणु बलियो हुने) समस्या देखिइसकेको छ, यसको नियन्त्रणका लागि सरकारसँग के कस्ता कार्यक्रम छन् ?
अहिले अनावश्यक एन्टिवायोटिकको प्रयोग भएको छ । जस्तो कुखुरा धेरै बाँचोस् र किसानलाई आयवृद्धि पनि होस् भनेर कुखुरामा एन्टिवायोटिक दिइन्छ । तर यसको असरबारे कुनै अध्ययन अनुसन्धान भएको छैन । एन्टिवायोटिक दिएको कति दिनपछि कुखुराको शरीरमा एन्टिवायोटिकको असर सकिन्छ भन्ने जनचेतना नहुँदा समस्या देखिएको हो ।

यसको पछि दोषी को त ?
हामी सबै दोषी छौं । केही भयो भने आफैं औषधि किनेर खाने हामी, चिकित्सकको पे्रसक्रिप्सनबिना औषधि दिइहाल्ने फार्मेसी, केही भइहाल्यो कि बिरामीको शरीरमा व्याक्टेरिया जाँच नगरीकन औषधि लेख्ने चिकित्सक सबै दोषी हुन् । हाम्रो देशमा अहेब, एचएले फार्मेसी चलाएका छन् । उनीहरूले एन्टिबायोटिक दिइहाल्छन् ।

एन्टिबायोटिक रेसिस्टेन्स भएमा बिरामीमा कस्तो लक्षण देखिन्छ ?
कुनै पनि रोग लागिसकेपछि सजिलै निको हुँदैन । जस्तो खोकी लाग्यो, औषधि जति खाँदा पनि निको हुँदैन । त्यसै गरी क्षयरोग, हैजा, रगतमासी, निमोनियाँ आदि पर्छन् । सबै रोग साना घाउ, पिसाबको संक्रमण, एलर्जी सबैमा रेसिस्टेन्स भएको हुन्छ । औषधिले काम नगरेपछि कतिपय संक्रमण भएका बिरामीको सानो रोगकै कारणले मृत्युसमेत हुन सक्छ ।

यसरी जथाभावी औषधि बिक्री गर्दा पनि निगरानी नगर्ने औषधि व्यवस्था विभाग र चिकित्सकलाई नियमन गर्न सकिँदैन ?
अवश्य पनि । औषधि व्यवस्था विभागको संरचना र भूमिका अपुग देखिन्छ । यसको संरचना सातवटै प्रदेशमा चाहिन्छ । अहिले औषधि व्यवस्था विभाग केन्द्रमा मात्र छ । देश संघीयतामा गएपछि प्रदेशमा पनि यसको स्थापना हुन आवश्यक छ । तर एन्टिमाइक्रोवेयल रेसिस्टेन्स बढाउनचाहिँ औषधि मात्र जिम्मेवार छैन । यसमा धेरै पक्षको भूमिका छ । त्यसकारण सबै पक्षको भूमिका आवश्यक हुन्छ ।  जस्तो पशुपक्षीमा हुने एन्टिव्याक्टोरियल रेसिस्टेन्स नियन्त्रण गर्ने जिम्मा पशु चिकित्सकको हुनु पथ्र्यो । तर औषधि व्यवस्था विभागले गर्नपर्ने नियम रहेछ । अब यसको समाधानका लागि एफडिसिए अवधारणामा जान्छौं ।

सबै अवस्थामा एन्टिवायोटिक खानुपर्दैन । जस्तो भाइरल रोग रुघाखोकी, फ्लुजस्ता रोग जुन केही दिनमा आफैं निको हुन्छन् ।

एफडिसिए अवधारणा भनेको के हो ?
फुड (खाना), औषधि(ड्रग), कसमेटिक र एग्रिकल्चर  एउटै स्वायत्त निकायले हेर्ने व्यवस्था हुुनुपर्छ । यो मान्यतामा गयौं भने मात्र नियमन प्रभावकारी हुन्छ । अहिले कुनै स्वास्थ्य संस्थाले तथा पशुव्यवसायीले गल्ती गरे भने कसले कारबाही गर्ने ? कृषकले के के प्रयोग गर्छ यी सबै कसले हेर्ने ? अहिले पूरै स्वास्थ्यको अनियमितता हेर्ने काम औषधि व्यवस्था विभागले मात्र गर्छ । यी सबै क्षेत्र हेर्न औषधि व्यवस्थासित न संरचना पर्याप्त छ न त जनशक्ति नै । विभागका देशभर जम्मा पाँचवटा संरचना मात्र छन् । कसरी सबैतिर हेर्ने ?

त्यसो भए कस्तो संरचना हुनुप¥यो ?
सातै प्रदेशमा औषधि व्यवस्था विभागको संरचना हुनुपर्छ । त्यहाँ जनशक्ति राखेर प्रदेशअन्तर्गत जिल्लाजिल्लामा एउटा समूह बनाइदिने । पशुचिकित्सकदेखि अन्य चिकित्सकसम्मको समूह गठन गर्ने । त्यो समितिले औषधिको जथाभावी प्रयोग कृषि, पशुपक्षी या मानिसमा भएको विषय निगरानी गर्नुपर्छ । यदि कुनै व्यक्तिमा एन्टिवायोटिक रेसिस्टेन्स छ भने नयाँ औषधि लिने दायित्व पनि हो ।

एएमआरमा  अन्तर्राष्ट्रिय तहमा गरिएका प्रतिबद्धता नेपालले पूरा गर्न सक्छ या सक्दैन ?
अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबद्धता पूरा गर्न पहिलो कुरा जनशक्ति आवश्यक छ । नियम अनुगमन पनि प्रभावकारी हुनुपर्छ । यसो भयो भने सम्भव छ ।

कल्चर सेन्सेटिभ नगरी एन्टिवायोटिक सिफारिस गर्न पाइँदैन तर चिकित्सकले किन परीक्षण बिनै दिन्छन् ?
बिरामीको पृष्ठभूमि हेरेर र रगत परीक्षण गरेर मात्र एन्टिवायोटिक चलाउनुपर्ने हो । सबै चिकित्सकमा यस्तो प्रवृत्ति देखिँदैन । सहरमा धेरै चिकित्सक भएकाले बिरामीलाई छिटो निको पार्ने भानमा पनि चिकित्सकले सुरुमै कडा औषधि चलाएको देखिन्छ । यी दुवै प्रवृत्ति गलत हुन् ।

स्वास्थ्य चौकी तहमा रगत जाँचको व्यवस्था छैन होला नि ?
प्रत्येक गाउँपालिकामा १५ शड्ढयाको अस्पताल निर्माण भएपछि ल्याबको व्यवस्था हुन्छ र यो सम्भव हुन्छ ।

एएमआरमा वान टिम भन्ने मान्यता के हो ?
सबै क्षेत्रका सरोकारवाला एउटै समितिबाट जानेगरी  संरचना र कार्यक्रम हुनुप¥यो भन्ने हो ।

आम नागरिकलाई के सन्देश दिन चाहनुहुन्छ ?
सबै अवस्थामा एन्टिवायोटिक खानुपर्दैन । जस्तो भाइरल रोग रुघाखोकी, फ्लुजस्ता रोग जुन केही दिनमा आफैं निको हुन्छन् । यस्तो अवस्थामा केही हुनेबित्तिकै एन्टिवायोटिक नखाइदिनु होला । खानै परे परीक्षण गरेर मात्र खानु राम्रो र कुनै पनि औषधि पूरा डोज खानुपर्छ । संक्रमणबाट बच्न पानी तथा सफाइमा विशेष ध्यान दिन आवश्यक छ । अस्पतालहरूले संक्रमण व्यवस्थापन गर्नुप¥यो । मापदण्ड पूरा गरी अस्पतालजन्य फोहोरको उचित व्यवस्थापन हुनुप¥यो । पशुपक्षी व्यवसायीले औषधि प्रयोगबारे तालिम लिनुप¥यो ।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङले हालै नयाँ डिजाइनको साथ ग्यालेक्सी 'एथर्टी एस' प्रस्तुत गरेको छ । ...

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

पछिल्लो समय आक्रमक ढंगले बैंकिङ एकाइ विस्तार गरिरहेको सिन्धु विकास बैंकले एकैदिन थप दुई शाखा विस्तार गरेको छ । ...

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

नेपाल टेलिकमले कात्तिक १ देखि लागू हुने गरी इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घटाएको छ । ...

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुस्थित अत्याधुनिक सुविधायुक्त सिनेमा हल आइएनआइले प्रदर्शन सुरु गरेको छ । ...

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

चाडपर्वका बेला सिजीले ल्याएको ‘सिजीसँग उत्साह उमंग थाइल्यान्ड जाउँ परिवारसँग’ नामक स्किमको पहिलो चरणको लक्की–ड्र समपन्न भएको छ । ...

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड नेपालका आधिकारिक बिक्रेता हिमालयन मोटराडले ‘बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ’ सम्पन्न गरेको जनाएको छ । ...

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपोले नेपालमा आफ्नो बहुप्रतिक्षित मोडल ओपो रेनोटू एफको अक्टोबर १८देखि पाको, न्यूरोड स्थित आफ्नो आधिकारिक शोरुममा आयोजित फर्स्टसेल कार्यक्रम मार्फत...

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

नेपालका लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गरेकोे छ । ...

Ncell Footer Ad