आज भोटो जात्रा, साँझ ५ः१५ को साइत

आइतबार, २६ जेठ २०७६, १० : १५ शिवहरि घिमिरे  | @shivsamir

ललितपुर - उपत्यकाको मुख्य र लामो जात्राको रुपमा परिचित रातो मच्छिन्द्रनाथको रथजात्रा अन्तगर्त भोटो जात्रा आज मनाइँदै छ। साझँ ५ः१५ बजे गुठी संस्थान ललितपुर शाखा प्रमुख शैलेन्द्र पौडेलले राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीलगायत राज्यका उच्च पदस्थ व्यक्तिहरूलाई भोटो देखाउने छन्।

भोटो देखाउने सबै तयारी पूरा भएपछि भोटोजात्राको समयतालिका तय गरिएको हो। साझँ ५ बजे जावलाखेलमा राष्ट्रपति भण्डारी उपस्थिति भएपछि उनलाई स्वागत र प्रसाद ग्रहण गराएपछि भोटो देखाइने छ। गुठी संस्थान ललितपुर शाखा प्रमुखले नै भोटो देखाउने परम्परा छ। जेठ २३ गते बिहीबार लगनखेलस्थित थटी टोलबाट रथलाई जावलाखेल पु¥याइएको हो। भोटो देखाएपछि जात्रा समापन हुनेछ। भोटो देखाउन जेठ ९ मा साइत हेरिएको थियो।

संस्कृतिविद् हरिराम जोशीका अनुसार करिब १६ सय वर्षअघि सुरु भएको मच्छिन्द्रनाथ जात्रा खेतीकिसानीसँग सम्बन्धित छ। यो जात्रा वैशाख शुक्ल प्रतिपदादेखि असार शुक्ल चौथीसम्म झन्डै दुई महिना चल्छ। ३२ हात अग्लो रथ बाजागाजा सहित ललितपुरका टोलहरुमा परिक्रमा गराइन्छ। विसं ५४६ देखि सुरु भएको मानिएको मच्छिन्द्रनाथको जात्रालाई सहकालका देवताका रुपमा हिन्दू तथा बौद्ध धर्मावलम्बी मनाउँछन्। १२ वर्षसम्म अनिकाल लागेपछि भक्तपुरका तत्कालीन राजा नरेन्द्रदेवले यो जात्रा सुरुआत गराएको मानिन्छ। हिन्दू धर्मावलम्बी मछिन्द्रनाथलाई ऐतिहासिक सन्त गुरु करुणामयको रूपमा पुज्छन् भने बौद्ध धर्मावलम्बी ‘पद्मपाणि’ पञ्चबुद्धमध्येका चौथो बुद्धका रूपमा पूजा गर्छन्।

जात्राको यसबाहेक अन्य किंवदन्ती पनि छन्। पहिलो किंवदन्ती अनुसार नागराज कर्कोटककी रानी आँखा नदेख्ने रोगले पीडित भइन्। उनको उपचारका लागि वैद्यको खोजीमा कर्कोटक आफैं निस्किए भनिन्छ। दोस्रो किंवदन्ती अनुसार कुनै समय किसान र ती व्यक्तिका बीच भोटोको स्वामित्वका विषयमा विवाद सुरु भएको थियो। तेस्रो किंवदन्ती अनुसार राजा वरदेवको शासनकालमा अनिकाल लागेर रातो मत्स्येन्द्रनाथलाई उपत्यकामा भित्र्याइएको हो।

जावलाखेलमा भोटो देखाएपछि रातो मच्छिन्द्रनाथको रथलाई खटमा राखी बुङमती पु¥याइन्छ। रातो मच्छिन्द्रनाथको रथलाई छ महिना पाटन र छ महिना बुङमतीमा राख्ने गरिन्छ। जात्रा सकिएर बुङमती पु¥याइएको रथ छ महिनासम्म त्यहीँ राखेर साइतअनुसार पाटन मच्छिन्द्रबहालमा ल्याएर राखिन्छ।
 

भोटो कस्को ... !
किंवदन्तीअनुसार नागराजाले ज्यापूलाई उपहारस्वरुप दिएको भोटो राक्षसले चोरेर लगे। जावलाखेलमा रातो मच्छिन्द्रनाथको जात्रामा हेर्न त्यही भोटो लगाएर राक्षस आएपछि ज्यापूसँग उसको झगडा पर्छ। विवाद मिलाउन बहुमूल्य रत्नजडित त्यो भोटो रातो मच्छिन्द्रनाथको जिम्मा लगाइन्छ। भोटो जावलाखेल पुगेको चौथो दिनमा कसको भोटो हो, प्रमाणसहित लिन आऊनू भनेर देखाइएको जनश्रुति छ। त्यही बेलादेखि हरेक वर्ष यो परम्परा चल्दै आएको मच्छिन्द्रनाथका गुठी संस्थान ललितपुर शाखा प्रमुख पौडेलले जानकारी दिए।

संस्कृतिविद् हरिराम जोशीले भोटो जात्राको किंवदन्ती फरक रहेको बताए। उनका अनुसार भोटो जात्रा नागराजासँग सम्बन्धित छ। ‘नाग राजाकी श्रीमतीलाई आँखाको रोग लागेपछि ती नागले ललितपुरका किसानलाई बोलाएका थिए,’ उनले सुनाए, ‘ती किसानले सहजै नागकी श्रीमतीको रोग पत्ता लगाउन सकेनन्। केही सोच्दै हात सुर्ती माड्दै थिए, हत्केलामा माडेको सुर्तीबाट मयल निस्कियो, त्यही मयललाई औषधिको रुपमा सेवन गर्न आग्रह गर्दै नागलाई दिए। त्यो औषधिले नागकी श्रीमतीको रोग निको पा¥यो।’ उनका अनुसार श्रीमतीलाई निको भएको खुशीयालीमा नागराजाले किसानलाई रत्नजडित भोटो दिए। भोटो पाएपछि किसान खुशी भए। उनले सो भोटो लगाएर हिँड्न थाले। एक दिन किसानले भोटो फुकालेर खेतमा काम गरिहेका बेला भूतले भोटो चोरेर लग्यो। पछि एक जात्रामा भूत र किसानको जम्काभेट भयो। उनीहरुबीच भोटोको विषयमा झगडा भयो। आपसी झगडा नमिलेपछि उनीहरु मच्छिन्द्रनाथकहाँ पुगे। मच्छिन्द्रनाथले त्यसको प्रमाण मागे। तर, दुवैले प्रमाण पेस गर्न सकेनन्। त्यसपछि उक्त मोटो मच्छिन्द्रनाथले नै राखे। उक्त समयदेखि भोटो कस्को हो भनेर चारैतिरबाट भोटो देखाउने जात्रा सुरु भएको हो।






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

२० हजार देखि ३० हजारसम्मका उत्कृष्ट एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू

२० हजार देखि ३० हजारसम्मका उत्कृष्ट एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू

यस मूल्यको दायरामा पर्ने र नेपाली बजारमा सजिलै खरिद गर्न सकिने मोडर्न स्मार्टफोनहरूको सूची यहाँ प्रदान गरिएको छ ...

ह्वावेको वाई नाइन प्राइम २०१९ नेपाली बजारमा

ह्वावेको वाई नाइन प्राइम २०१९ नेपाली बजारमा

ह्वावेले पप–अप क्यामरा भएको वाई नाइनप्राइम २०१९ नेपालीबजारमा सार्वजनिक गरेको छ। ...

मेरिएट होटलद्वारा राजस्थानी फुड फेस्टिभल आयोजना

मेरिएट होटलद्वारा राजस्थानी फुड फेस्टिभल आयोजना

काठमाडौं मेरिएट होटल, नक्सालले आफ्नै रेष्टुरेन्ट ठमेल किचनमा प्राचीन रेसिपिहरु इनफिउज गरेर विशेष रुपमा राजपरिवारहरुका लागि बनाइने प्राचीन किचनको स्वादिष्ट...

मेगा बैंक दशौं वर्षमा प्रवेश

मेगा बैंक दशौं वर्षमा प्रवेश

मेगा बैंकले स्थापनाको नवौं वर्ष पूरा गरि दशौं वर्षमा प्रवेश गरेको अवसरमा मंगलबार काठमाडौंको कमलादीस्थित केन्द्रिय कार्यालयमा आयोजित वार्षिकोत्सव कार्यक्रममा...

के हो हाइव्रिड कार ?

के हो हाइव्रिड कार ?

हाइव्रिड कार त्यस्तो कार हो जसमा इलेक्ट्रिक मोटर तथा पेट्रोल वा डिजेलले सञ्चालित हुने इन्जिन जडान गरिएको हुन्छ। यस्ता कारहरुमा...

माछापुच्छ्रे बैंकको ऋणपत्र २०८५

माछापुच्छ्रे बैंकको ऋणपत्र २०८५

माछापुच्छ्रे बैंक लिमिटेडको रु.एक हजार अङ्कित दरका तीस लाख कित्ता ऋणपत्र यहि मिति २०७६/०४/०६ गते सोमबार देखि जारी गरेको छ...

यस्तो हुनेछ फेसबुकको नयाँ डिजाइन

यस्तो हुनेछ फेसबुकको नयाँ डिजाइन

फेसबुकको नयाँ डिजाइनको तस्विरहरू ...

एनएमबि बैंकको नयाँ कर्पोरेट अभियान

एनएमबि बैंकको नयाँ कर्पोरेट अभियान

एनएमबी बैंकले ‘हामी देख्छौ अपार संभावना’ को अवधारणा सहित नयाँ कर्पोरेट अभियान आरम्भ गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad