आज भोटो जात्रा, साँझ ५ः१५ को साइत

आइतबार, २६ जेठ २०७६, १० : १५ शिवहरि घिमिरे  | @shivsamir

ललितपुर - उपत्यकाको मुख्य र लामो जात्राको रुपमा परिचित रातो मच्छिन्द्रनाथको रथजात्रा अन्तगर्त भोटो जात्रा आज मनाइँदै छ। साझँ ५ः१५ बजे गुठी संस्थान ललितपुर शाखा प्रमुख शैलेन्द्र पौडेलले राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीलगायत राज्यका उच्च पदस्थ व्यक्तिहरूलाई भोटो देखाउने छन्।

भोटो देखाउने सबै तयारी पूरा भएपछि भोटोजात्राको समयतालिका तय गरिएको हो। साझँ ५ बजे जावलाखेलमा राष्ट्रपति भण्डारी उपस्थिति भएपछि उनलाई स्वागत र प्रसाद ग्रहण गराएपछि भोटो देखाइने छ। गुठी संस्थान ललितपुर शाखा प्रमुखले नै भोटो देखाउने परम्परा छ। जेठ २३ गते बिहीबार लगनखेलस्थित थटी टोलबाट रथलाई जावलाखेल पु¥याइएको हो। भोटो देखाएपछि जात्रा समापन हुनेछ। भोटो देखाउन जेठ ९ मा साइत हेरिएको थियो।

संस्कृतिविद् हरिराम जोशीका अनुसार करिब १६ सय वर्षअघि सुरु भएको मच्छिन्द्रनाथ जात्रा खेतीकिसानीसँग सम्बन्धित छ। यो जात्रा वैशाख शुक्ल प्रतिपदादेखि असार शुक्ल चौथीसम्म झन्डै दुई महिना चल्छ। ३२ हात अग्लो रथ बाजागाजा सहित ललितपुरका टोलहरुमा परिक्रमा गराइन्छ। विसं ५४६ देखि सुरु भएको मानिएको मच्छिन्द्रनाथको जात्रालाई सहकालका देवताका रुपमा हिन्दू तथा बौद्ध धर्मावलम्बी मनाउँछन्। १२ वर्षसम्म अनिकाल लागेपछि भक्तपुरका तत्कालीन राजा नरेन्द्रदेवले यो जात्रा सुरुआत गराएको मानिन्छ। हिन्दू धर्मावलम्बी मछिन्द्रनाथलाई ऐतिहासिक सन्त गुरु करुणामयको रूपमा पुज्छन् भने बौद्ध धर्मावलम्बी ‘पद्मपाणि’ पञ्चबुद्धमध्येका चौथो बुद्धका रूपमा पूजा गर्छन्।

जात्राको यसबाहेक अन्य किंवदन्ती पनि छन्। पहिलो किंवदन्ती अनुसार नागराज कर्कोटककी रानी आँखा नदेख्ने रोगले पीडित भइन्। उनको उपचारका लागि वैद्यको खोजीमा कर्कोटक आफैं निस्किए भनिन्छ। दोस्रो किंवदन्ती अनुसार कुनै समय किसान र ती व्यक्तिका बीच भोटोको स्वामित्वका विषयमा विवाद सुरु भएको थियो। तेस्रो किंवदन्ती अनुसार राजा वरदेवको शासनकालमा अनिकाल लागेर रातो मत्स्येन्द्रनाथलाई उपत्यकामा भित्र्याइएको हो।

जावलाखेलमा भोटो देखाएपछि रातो मच्छिन्द्रनाथको रथलाई खटमा राखी बुङमती पु¥याइन्छ। रातो मच्छिन्द्रनाथको रथलाई छ महिना पाटन र छ महिना बुङमतीमा राख्ने गरिन्छ। जात्रा सकिएर बुङमती पु¥याइएको रथ छ महिनासम्म त्यहीँ राखेर साइतअनुसार पाटन मच्छिन्द्रबहालमा ल्याएर राखिन्छ।
 

भोटो कस्को ... !
किंवदन्तीअनुसार नागराजाले ज्यापूलाई उपहारस्वरुप दिएको भोटो राक्षसले चोरेर लगे। जावलाखेलमा रातो मच्छिन्द्रनाथको जात्रामा हेर्न त्यही भोटो लगाएर राक्षस आएपछि ज्यापूसँग उसको झगडा पर्छ। विवाद मिलाउन बहुमूल्य रत्नजडित त्यो भोटो रातो मच्छिन्द्रनाथको जिम्मा लगाइन्छ। भोटो जावलाखेल पुगेको चौथो दिनमा कसको भोटो हो, प्रमाणसहित लिन आऊनू भनेर देखाइएको जनश्रुति छ। त्यही बेलादेखि हरेक वर्ष यो परम्परा चल्दै आएको मच्छिन्द्रनाथका गुठी संस्थान ललितपुर शाखा प्रमुख पौडेलले जानकारी दिए।

संस्कृतिविद् हरिराम जोशीले भोटो जात्राको किंवदन्ती फरक रहेको बताए। उनका अनुसार भोटो जात्रा नागराजासँग सम्बन्धित छ। ‘नाग राजाकी श्रीमतीलाई आँखाको रोग लागेपछि ती नागले ललितपुरका किसानलाई बोलाएका थिए,’ उनले सुनाए, ‘ती किसानले सहजै नागकी श्रीमतीको रोग पत्ता लगाउन सकेनन्। केही सोच्दै हात सुर्ती माड्दै थिए, हत्केलामा माडेको सुर्तीबाट मयल निस्कियो, त्यही मयललाई औषधिको रुपमा सेवन गर्न आग्रह गर्दै नागलाई दिए। त्यो औषधिले नागकी श्रीमतीको रोग निको पा¥यो।’ उनका अनुसार श्रीमतीलाई निको भएको खुशीयालीमा नागराजाले किसानलाई रत्नजडित भोटो दिए। भोटो पाएपछि किसान खुशी भए। उनले सो भोटो लगाएर हिँड्न थाले। एक दिन किसानले भोटो फुकालेर खेतमा काम गरिहेका बेला भूतले भोटो चोरेर लग्यो। पछि एक जात्रामा भूत र किसानको जम्काभेट भयो। उनीहरुबीच भोटोको विषयमा झगडा भयो। आपसी झगडा नमिलेपछि उनीहरु मच्छिन्द्रनाथकहाँ पुगे। मच्छिन्द्रनाथले त्यसको प्रमाण मागे। तर, दुवैले प्रमाण पेस गर्न सकेनन्। त्यसपछि उक्त मोटो मच्छिन्द्रनाथले नै राखे। उक्त समयदेखि भोटो कस्को हो भनेर चारैतिरबाट भोटो देखाउने जात्रा सुरु भएको हो।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

एप्पल आइप्याडमा पनि फोटोशप आउँदै

एप्पल आइप्याडमा पनि फोटोशप आउँदै

“एडोब फोटोशप” अब एप्पलको आइप्याडमा पनि आउने भएको छ ...

कृषि बैंकको साना कर्जा सम्झौता

कृषि बैंकको साना कर्जा सम्झौता

कृषि विकास बैंकले मझौला तथा साना व्यवसाय, परियोजनामा कर्जा लगानीलाई प्रोत्साहन गर्न ग्रामीण प्रविधि केन्द्र र सामुदायिक विधुत उपभोक्ता राष्ट्रिय...

हिमालयन बैंकले सेयर बिक्री गर्ने

हिमालयन बैंकले सेयर बिक्री गर्ने

हिमालयन बैंकले नौ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ बराबरको सेयर बिक्री गर्ने भएको छ । ...

मारुती सिमेन्टमा ‘चाँदीको झिलिमिली’ योजना

मारुती सिमेन्टमा ‘चाँदीको झिलिमिली’ योजना

मारुती सिमेन्टले दिपावली तथा छठ पर्वको अवसर पारेर ‘चाँदीको झिलिमिली’ योजना सार्वजनिक गरेको छ । ...

टेलिकमको ‘डाटा रोमिङ प्याक’

टेलिकमको ‘डाटा रोमिङ प्याक’

नेपाल टेलिकमले अन्तर्राष्ट्रिय रोमिङ सेवा लिई भारत भ्रमणमा जाने कम्पनीका मोबाइल प्रयोगकर्ताका लागि ‘डाटा रोमिङ प्याक’ सञ्चालन गरेको छ ।

सिथोसको एआई सेवा नेपालमा

सिथोसको एआई सेवा नेपालमा

अमेरिकी कम्पनी सिथोसले नेपालमा सेवा विस्तार गर्ने भएको छ । ...

सिटिजन्सको कम्पनी सचिवमा श्रेष्ठ

सिटिजन्सको कम्पनी सचिवमा श्रेष्ठ

सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनलको सञ्चालक समिति बैठकले राजेन्द्रलाल श्रेष्ठलाई कम्पनी सचिवमा नियुक्त गरेको छ । ...

कोकको एक्टिभेसनमा आँचल शर्मा

कोकको एक्टिभेसनमा आँचल शर्मा

कोकको दसैं तिहार अभियानको चौथो संस्करणको ग्राउन्ड एक्टिभेसनमा अझ बढी रौनक थप्न अभिनेत्री आँचल शर्माले २२, २३ र २४ अक्टोबरमा...

Ncell Footer Ad