ढुंगा अभावसँगै मूर्तिकार अन्योलमा

मङ्गलबार, २४ बैशाख २०७६, ०९ : २८ स्मृति ढुंगाना  | @aesmriti

काठमाडौं - मूर्ति बनाउने उपयुक्त ढुंगाको अभाव भएसँगै व्यावसायिक मूर्तिकारहरूलाई काम गर्न गाह्रो भएको छ। मूर्ति तयार गर्नुपूर्व ढुंगा खोज्ने क्रममा स्तरीय ढुंगा नभेटिँदा धेरैले व्यवसाय परिवर्तन गर्नुपर्ने चुनौती थपिएको मूर्तिकारहरू बताउँछन्।

केही महिनाअघि मूर्तिकार चन्द्रश्याम डंगोलले मूर्ति तयार गर्न फर्पिङको खार्पाबाट ढुंगा ल्याउँदा अनाधिकृत रूपमा ढुंगा निकालेको आरोपमा पाँच ट्रेलर चालकहरू सात दिनसम्म थुनामा परेका थिए। निकालिएको ढुंगाहरू अहिले फर्पिङ चौरमा थन्किएका छन्। मूर्तिकार डंगोलले करिब पाँच महिना अवधिका १५ लाख घाटा लागेको बताए। ‘सरकारले स्पष्ट नियम बनाउन नसक्दा पेसा छाडेर पलायन हुनुपर्ने अवस्था छ।

करिब १५ लाख खर्चिएर ढुंगा निकालेर ल्याउने क्रममा स्थानीयहरूले विरोध गरेपछि अहिलेसम्म ढुंगा त्यसै थन्किएको छ’, उनले भने, ‘सरकारी अवरोधका कारण ढुंगा निकाल्न पाइँदैन। गिटी निकाल्न र ल्याउन ढुंगा सहजै रूपमा आएपनि मूर्ति बनाउने ढुंगा ल्याउँदा अवरोध हुन्छ।’ पछिल्लो पाँच वर्ष अवधिमा ५० प्रतिशत व्यावसायिक कालीगढहरूले काम छाड्न बाध्य भएको उनको दाबी छ। ‘ढुंगा खोज्दैमा धेरै समय खेर जान्छ। मूर्तिकला र मूर्तिकारहरूलाई भनेर नीति बनेको छैन्। यसले गर्दा हामी मारमा परेका छौं’, डंगोलको भनाई छ।

उपत्यका वरपर हात्तीवन, फर्पिङ, मछेगाउँ, कोकना, चन्द्रागिरी र दक्षिणकालीलगायत क्षेत्रबाट मूर्ति बनाउने उपयुक्त ढुंगा निकाल्ने गरिन्छ। त्यसमध्ये हात्तीवन र फर्पिङको खार्पा क्षेत्रमा ढुंगाा निकाल्ने काम बन्द भइसकेको छ। नेपालमा मूर्ति बनाउन कालो ढुंगा र गोदावरी मार्बल प्रयोग हुने गरेको छ।

सरकारी अवरोधका कारण ढुंगा निकाल्न पाइँदैन। गिटी निकाल्न र ल्याउन ढुंगा सहजै रूपमा आएपनि मूर्ति बनाउने ढुंगा ल्याउँदा अवरोध हुन्छ।

कलाकार रामकृष्ण भण्डारीका अनुसार त्यस क्षेत्रमा ढुंगाहरू सकिन थालेपछि निकाल्न गाह«ो भएको छ। उनले स्तरीय ढुंगा नपाउँदा काम चलाउन मूर्ति कुँद्न गरेको जनाए। ‘बजारको माग अनुसार स्तरीय ढुंगामा मूर्ति कुँद्न सकिएको छैन्। मूर्ति बनाउन स्तर नभएको ढुंगामा काम गर्न सहज हुन्न्’, उनले भने, ‘एक पटक ढुंगा निकाल्दा कम्तीमा चार लाख खर्च हुन्छ। सधैं स्तरीय ढुंगा पर्छ भन्ने हुँदैन्।’

उनले पछिल्लो समय ऐतिहासिक मठ–मन्दिरको मूर्तिहरू होटल र रेष्टुरेन्टमा राख्ने प्रचलन बढेपनि बजारमा स्तरीय मूर्तिका माग काम हुने गरेको बताए। ‘नेपाली बजारमा स्तरीय मूर्तिको माग तुलनात्मक रूपमा कम हुने गरेको छ। यसले गर्दा व्यावसायिक मूर्तिकारहरू नाममात्रका लागि मूर्तिहरू बनाउन थालेका छन्’, उनले खुलाए।

कीर्तिपुर नगरपालिकामा ‘युद्ध स्मारक पार्क’को लागि मूर्ति बनाएकी कलाकार इन्दिरा श्रेष्ठका अनुसार त्यहाँ प्रयोग भएको ढुंगा उपयुक्त छैनन्। ‘मूर्तिकलाको लागि उपयुक्त ढुंगा प्रयोग हुन नसक्दा कतिसम्म टिकाउ होला भनेर सोच्नुपर्ने अवस्था थियो। ढुंगा फुट्यो भने के गर्ने भन्ने अन्यौलता थियो’, उनले भनिन्, ‘उपयुक्त ढुंगा भएमात्र राम्रो मूतिहरू बन्ने गर्छन्।’ ढुंगा अभाव भएसँगै राम्रा मूर्ति बन्न नसकेको श्रेष्ठको बुझाई छ।

नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान, मूर्तिकला विभाग प्रमुख लालकाजी लामाका अनुसार नीति नहुँदा ढुंगा अभावको अवस्था छ। ‘मूर्ति बनाउने ढुंगाहरू नभएको भन्न मिल्दैन्। नीति र नियमको कारणले ढुंगा अभाव भएको कुरा सत्य हो। ढुंगा निकाल्दा वातावरण बिग्रिएको छ’, उनले भने, ‘नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानले वन मन्त्रालयसँग यस विषयमा सम्पर्क गर्दैछ। चाँडै मूर्ति बनाउने ढुंगा निकाल्नको लागि क्षेत्र तोकिनेछन्।’








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङले हालै नयाँ डिजाइनको साथ ग्यालेक्सी 'एथर्टी एस' प्रस्तुत गरेको छ । ...

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

पछिल्लो समय आक्रमक ढंगले बैंकिङ एकाइ विस्तार गरिरहेको सिन्धु विकास बैंकले एकैदिन थप दुई शाखा विस्तार गरेको छ । ...

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

नेपाल टेलिकमले कात्तिक १ देखि लागू हुने गरी इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घटाएको छ । ...

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुस्थित अत्याधुनिक सुविधायुक्त सिनेमा हल आइएनआइले प्रदर्शन सुरु गरेको छ । ...

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

चाडपर्वका बेला सिजीले ल्याएको ‘सिजीसँग उत्साह उमंग थाइल्यान्ड जाउँ परिवारसँग’ नामक स्किमको पहिलो चरणको लक्की–ड्र समपन्न भएको छ । ...

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड नेपालका आधिकारिक बिक्रेता हिमालयन मोटराडले ‘बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ’ सम्पन्न गरेको जनाएको छ । ...

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपोले नेपालमा आफ्नो बहुप्रतिक्षित मोडल ओपो रेनोटू एफको अक्टोबर १८देखि पाको, न्यूरोड स्थित आफ्नो आधिकारिक शोरुममा आयोजित फर्स्टसेल कार्यक्रम मार्फत...

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

नेपालका लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गरेकोे छ । ...

Ncell Footer Ad