रगतका नसामा लाग्ने रोग र उपचार

शनिबार, १४ बैशाख २०७६, ०९ : ५३ नागरिक

मुटुबाट शरीरका विभिन्न भागमा रगत जाने र फर्केर आउने नसामालाग्ने रोगबारे नागरिककर्मी पवित्रा सुनारले मनमोहन कार्डियोभास्कुलर, थोरासिक एन्ड ट्रान्सपलान्ट सेन्टरका भास्कुलर सर्जन डा. दिनेश गुरुङसित गरेको कुराकानीको अंश:

यो सेवामा कहिलेदेखि लाग्नुभयो ?
– सन् २०११ मा एमबीबीएस उत्तीर्ण गरेलगत्तै स्वास्थ्य सेवामा लागेको हुँ । भास्कुलर सर्जनकै रूपमा भने दुई वर्ष मात्र भयो । बंगलादेशमा भास्कुलरसम्बन्धी पाँच वर्षे कोर्स अध्ययन सकेपछि यही काम गरिरहेको छु ।

रक्तनलीले  के के काम गर्छन् ?
– रगतको नलीको काम मुटुबाट निस्केको रगत शरीरमा सञ्चालन गर्नु हो । यसका लागि मुटुबाट निस्केको रगत धमनी हुँदै शरीरको अन्य भागमा जान्छ भने सिराबाट गएको रगत फर्किन्छ । मुटुबाट धमनी हुँदै अंगअंगमा पुगेपछि शरीरमा रगतसञ्चार हुन्छ । एउटा ७० केजीको मानिसमा १ मिनेटमा पाँच लिटर रगत सञ्चार हुन्छ । त्यो रगतबाट अक्सिजन, खाने पोषण, कीटाणुसित लड्ने शक्तिसमेत सञ्चार हुन्छ ।

धमनीमा कस्ता रोगहरू लाग्छन् ?
–धमनीमा नसा खुम्चिएर राम्रोसित रक्तसञ्चार नहुने अवस्था अर्थात् लिमेस्किमी रोग लाग्छ । यो रोग पनि दुई प्रकारको हुन्छ, एउटा क्रोनिक लिमेस्किमी (विस्तारै खुम्चिँदै जाने) र अर्को एक्युट लिमेस्किमी (एक्कासि खुम्चिने अवस्था) । चुरोट प्रयोगकर्ता, शरीरमा बोसो धेरै भएका, पुरुष मान्छेलगायतलाई क्रोनिक लिमेस्किमी हुन्छ । कुनै चोटपटकको कारण या मुटुबाट रगतको डल्लो रगतको नलीमा पुगेर अवरोध आउने अवस्थालाई एक्युट लिमेस्किमियाँ भनिन्छ । एक्कासि चोटपटकको कारण कहिलेकाहीँ धमनी नै च्यातिएर रगत सञ्चालन बन्द हुन्छ ।

धमनीमा लाग्ने अर्को रोग के हो ?
– धमनीमा बाथरोग पनि लाग्छ । यस्तोमा धमनी सुन्निएर विस्तारै रगत सञ्चालन कम हुन्छ । यो रोगलाई भास्कुलाइटिस पनि भनिन्छ । यो रोग महिलामा बढी देखिन्छ । यो रोग लागेमा जाडोमा हात नीलो हुने, चिसो हुने जस्ता समस्या हुन्छन् । यो भनेको साना नलीहरूको बाथरोग हो । त्यसैगरी मुटुबाट निस्कने ठूलो नलीमा पनि बाथरोग हुन्छ । धमनीमा लाग्ने तेस्रो रोग भनेको धमनी विस्तारै फुलेर आउने । यो रोग लागेमा पहिलाको तुलनामा १ सय ५० प्रतिशत फुलेर आउँछ । यो रोग लागेमा मुटु तीन सेमिभन्दा ठूलो हुन्छ ।

धमनी सुन्निनुको कारण ?
– यसको खास कारण थाहा छैन । कतिपयको धमनीवरपरको कोषहरूमा रोग लागे पनि धमनी सुन्निने हुन्छ । यसलाई कनेक्टिभ डिस्अर्डर भनिन्छ ।

धमनीमा सबैभन्दा बढी कुन रोग लाग्ने गरेको छ ?
– क्रोनिक लिमेस्किमियाँ बढी लागेको देखिन्छ । उमेर ढल्किँदै जाँदा, सुर्तीसेवन गर्नेलाई, उच्च रक्तचाप, मधुमेह र वंशाणुगत समस्या भएकालाई यो रोग लाग्छ ।

–    धमनीमा बाथरोगका कारण धमनी सुन्निएर विस्तारै रगत सञ्चालन कम हुन्छ ।
–    क्रोनिक लिमेस्किमियाँ बढ्नुको कारण गलत जीवनशैली हो ।
–    १ सय जना बिरामीमध्ये ३५ देखि ४० जना भेरिकोज भेन (नसा फुल्ने) समस्याका भेटिन्छन् ।
–    धमनी र सिराको शल्यक्रिया गर्ने डा. नेपालभरमा चार÷पाँचजना मात्र छन् ।
–    चुरोट खाने र शरीरमा बोसो धेरै भएका पुरुषलाई क्रोनिक लिमेस्किमी हुन्छ ।
–    रगतको ठूलो नसामा अवरोध आएको छ भने बाइपास सर्जरी गरिन्छ तर घुँडादेखि तलका साना नसा छन् भने वाइपास सर्जरी गर्न मिल्दैन ।

क्रोनिक लिमेस्किमियाँ भएमा के समस्या हुन्छ ?
– खुट्टा दुख्ने, हात गल्ने, दुख्ने औंलाको टुप्पो कालो हुने, औंलाको नङ झर्ने, घाउ हुनेजस्ता समस्या हुन्छन् । हातको छ भने हातमा हुन्छ, खुट्टामा समस्या छ भने खुट्टाका औंलामा घाउ हुन्छ । जुन ठाउँको रगतको नसामा अवरोध आएको हुन्छ त्यो देखि तलको भागमा समस्या आउँछ । जस्तो कि पेटको नसा बन्द भएको छ भने खुट्टा दुख्न थाल्छन् । यो समस्या बढ्दै गएमा हात तथा खुट्टाका औंला काट्नुपर्ने अवस्था आउँछ । कतिपयको घाउको संक्रमण फैलिएर सेप्सिसमा गएर बिरामीको मृत्युसमेत हुन सक्छ । समयमै उपचार गर्नसके यी समस्याबाट बच्न सकिन्छ ।

क्रोनिक लिमेस्किमियाँ बढ्नुको कारण ?
– गलत जीवनशैलीको कारणले हो । बढी चिल्लो खाने, चुरोट सेवन गर्ने मानिस र उच्च रक्तचापको कारणले यस्तो समस्या आउँछ । उच्च रक्तचाप र मधुमेह बढेकाले यो रोग बढेको हो ।

यो रोगको उपचार के त ?
– रोगको अवस्था हेरी औषधि या शल्यक्रिया पद्धति अपनाउनुपर्छ । रगतको ठूलो नसामा अवरोध आएको छ भने बाइपास सर्जरी गरिन्छ । जुन घुँडादेखि तलका साना नसा छन् भने वाइपास सर्जरी गर्न मिल्दैन । यस्तो अवस्थामा बिरामीलाई रगत पातलो बनाउने औषधि दिने र उनीहरूको जीवनशैलीमा परिवर्तन गर्ने  गरिन्छ । जीवनशैलीमा परिवर्तन नभएमा उपचार या शल्यक्रियापछि पनि रोग दोहोरिन सक्छ ।

रक्तनलीमा रोग लाग्न नदिन कस्तो जीवनशैली हुनुपर्छ ?
–दैनिक व्यायाम गर्ने, कम चिल्लो भएका खाना खाने, चुरोट, रक्सीजस्ता पदार्थ सेवन नगर्ने र मधुमेह तथा उच्च रक्तचापलाई नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ । दैनिक कम्तीमा आधा घण्टा हिँडेमा रक्तसञ्चार राम्रो हुन्छ ।

यो रोग लागेका बिरामी कत्तिको आउँछन् ?
– उपचार गर्न आएका १ सय जनामध्येमा १५÷१६ जना यो रोग लागेका आउँछन् । 

रगतका सिरामा कस्ता रोग लाग्छन् ?
– शरीरमा गएको रगत फर्किने दुई प्रकारका सिरा हुन्छन् । एउटा सतही सर्फेस भेन, अर्को डिप भेन (गहिरो सिरा) । एउटा सतही सिरा खुम्चिने रोग भेरिकोज भेन । अर्को खुट्टाको भित्री नसा खुम्चिने रोग डिप भेन थम्ब्रोसिस हो । क्यान्सरका बिरामी, धेरै समय प्यारालाइसिस भएका बिरामी र हिप तथा घुँडाका जोर्नी प्रतिस्थापन गरेका बिरामीमा यस्तो रोग लाग्छ । अर्को सुईबाट लागुपदार्थ प्रयोग गर्ने क्रममा नसामा चोट लागे पनि भित्री नसामा रोग लाग्छ ।

भेरिकोज भेन भनेको के हो ?
– छालामुनि रहेको सतही नसा फुलेर आउने अवस्थालाई भेरिकोज भेन (सिरा फुल्ने अवस्था) भनिन्छ । नसा फुल्नुका सबै कारण थाहा हुँदैन । धेरै समय उभिएर काम गर्ने कुक, प्रहरी, आर्मी, सुरक्षा गार्डलगायतमा यो समस्या बढी देखिन्छ । दोस्रो कुरा गर्भवती महिलामा हर्मोनको असन्तुलन र पेट ठूलो भएर तलको नसा च्याप्पिँदा पनि सिरा फुन्छन् ।

भेरिकोज भेनका बिरामी यो अस्पतालमा कत्तिको आउँछन् ?
– साताको दुईपटक बहिरंग विभागमा उपचार हुन्छ । १ सय जना बिरामीमध्ये ३५ देखि ४० जना भेरिकोज भेन (नसा फुल्ने) समस्याका भेटिन्छन् ।

उनीहरू कुन समूहका हुन्छन् ?
– उनीहरू कुनकुन समूहका भनेर विभाजन गरिएको छैनौ । धेरैजसो प्रहरी, सेना र विदेशमा गएर उभिएर काम गरेर फर्केकाहरू छन् । त्यसैगरी गर्भवती महिलामा देखिएको भेरिकोजको समस्या लिएर पनि आउँछन् ।

यो रोगका बिरामी कुन अवस्थामा आइपुग्छन् ?
– यो समस्या सुरु भएको १० देखि १५ वर्षपछि र ३५ देखि ४० वर्षपछि मात्र आइपुग्छन् । ग्रामीण भेकका बिरामी  झट्ट आउँदैनन् । यो रोग लाग्दा सुरुमा नदु्ख्ने भएकाले समयमै उपचारका लागि आउँदैनन् । कतिपय खुट्टामा घाउ, दुखाइ र दाग देखिएपछि आउँछन् ।

यो रोगको लक्षण के के हुन् ?
–बाहिरी नसा खुम्चेको जस्तो देखिने, ख्ुट्टा पानी भरिएजस्तो गरी टन्किने, धेरै हिँड्दा दुख्ने, खुट्टा सुन्निए जस्तो हुने जस्ता लक्षण हुन्छन् ।

भेरिकोज भेनको जटिल रूप कस्तो हुन्छ ?  
– कतिपयको नसा फुलेको हुन्छ, कतिपयको खुट्टा असामान्य देखिन्छ, बेलुकी खुट्टा भारी हुने, खुट्टा सुन्निने, खुट्टा सुन्निएजस्तो लाग्ने र दुख्ने गर्छ । यो बढेर चौथो चरणमा पुगेपछि खुट्टा कालो हुने, दुख्ने, घाउ निको नहुने जस्ता समस्या देखिन्छन् । गोलीगाँठोको वरिपरि घाउ हुन्छ । खुट्टाको छाला कालो हुने र घाउ हुने समस्या भएपछि कतिपय बिरामी झुक्किएर छालाको चिकित्सककोमा जान्छन् । पछि मात्र हामीकहाँ आइपुग्छन्, जुन रगतको सिरामा आउने रोगले भएको हुन्छ ।

घाउ हुन कति समय लाग्छ ?  
– यति अवधि भनेर भन्न सकिँदैन । कतिपयको ३५÷४० वर्षसम्म घाउ भएको हुँदैन । कतिपयको दुई÷चार वर्षमै घाउ बनेको हुन्छ । भित्री र बाहिरी दुवै नसामा समस्या भएमा घाउ छिटो बन्छ ।

जीवनशैलीसित यो रोगको सम्बन्ध कस्तो छ ?
– यसको जीवनशैलीसित सिधै सम्बन्ध छैन । उभिएर गरिने कामसँग यसको  सम्बन्ध छ । हिँड्दा मांसपेशीले सिरालाई थिच्छ र रगत फर्केर आउँछ । तर उभिरहेको अवस्थामा तल गएको रगत त्यहीं जम्मा भएको हुन्छ ।

शल्यक्रिया गरेपछि पनि बल्झिन्छ रे हो ?
– खुट्टामा हजारौं नसा हुन्छन् । शल्यक्रिया गर्दा बिग्रेको नसाको मात्र शल्यक्रिया गर्छौं । त्यो ठाउँमा बल्झिँदैन । दोस्रो कुरा जुन ठाउँमा शल्यक्रियाको क्रममा लेजर गरिएको हुन्छ, त्यही ठाउँमा पलाउन सक्ने सम्भावना हुन्छ । अर्को भनेको समस्या सुरु भएका तर नदेखिएका नसामा पछि गएर फुल्लिने समस्या आउन सक्छ ।

नेपालमा यस रोगको उपचारको अवस्था कस्तो छ ?
– काठमाडौंबाहिर  आधुनिक उपकरण छैनन् । अथवा लेजर सर्जरी र रेडियफिकेन्सी सर्जरी पद्धति छैनन् । लेजर पद्धति धुलिखेल अस्पताल, अन्नपूर्ण न्युरो अस्पताल र मनमोहन कार्डियोक, भास्कुलर, थोरासिक एन्ड ट्रान्सपलान्ट सेन्टरमा छ । अन्य अस्पतालमा भने चिरेर शल्यक्रिया हुन्छ ।

यो उपचार कत्तिको महँगो छ ?
– चिरेर गर्दा ४० हजार पर्छ भने लेजर गर्ने हो भने ७० हजार रुपैयाँ जति पर्न आउँछ ।

यो उपचारमा आवश्यक जनशक्ति छन् त ?
– यो उपचारमा आवश्यक जनशक्ति एकदमै कम छन् । धमनी र सिराको शल्यक्रिया गर्ने डा. नेपालभरमा चार÷पाँचजना मात्र छन् । भेरिकोज भेनको शल्यक्रिया भने जनरल तथा सिटिभिअसको सर्जनले पनि गर्दै आएका छन् । नेपालभरमा जम्मा पाँच÷छ जना मात्र छन् ।







यसमा तपाईको मत


अन्य समाचार

यस्ता छन् सबैभन्दा कमजोर पासवर्डहरू

यस्ता छन् सबैभन्दा कमजोर पासवर्डहरू

यदि तपाईंले प्रयोग गर्ने पासवर्ड पनि यही सूचीमा भेटाउनु भयो भने चाडैं नै आफ्नो पासवर्ड परिवर्तन गर्नुहोस् ...

टिभिएसले ५ दिवसीय “सुपर सिजन फाइनान्स फेयर“ आयोजना गर्ने

टिभिएसले ५ दिवसीय “सुपर सिजन फाइनान्स फेयर“ आयोजना गर्ने

यही असार ४ गतेदेखि ८ गतेसम्म ५ दिनको लागि भृकुटीमण्डप, काठमाडौंमा संचालन हुने यो अत्यन्त आकर्षक मेलामा ग्राहकहरुले उत्कृष्ट फाइनान्स...

बर्जरको वेदरकोट लङ्गलाइफ

बर्जरको वेदरकोट लङ्गलाइफ

पियू र सिलिकन प्रविधि प्रयोग गरिएको यसले घामपानी छेक्ने १० वर्ष टिक्ने कम्पनीको दाबी रहेको छ । ...

मोबाइल मेलामा १ लाखको जीवन बीमा अफर

मोबाइल मेलामा १ लाखको जीवन बीमा अफर

हरेक मोबाइलको खरिदमा १ लाख रुपैंयासम्मको जीवन बीमा ...

Nepal Lok Star को मुख्य प्रायोजकमा IME

Nepal Lok Star को मुख्य प्रायोजकमा IME

विश्वव्यापीकरणको यस युगमा लोक संगीत युवा पुस्ताको समेत रुची भइरहेको आभास लोक संगीतका स्रष्टा आफैले गर्ने गरेका छन् । ...

टिभीमा पनि भाइरस ?

टिभीमा पनि भाइरस ?

सामसंगले हालै आफ्नो ट्वीटर अकाउन्टमा सामसंग टिभीमा भाइरस लाग्न नदिन के के गर्ने भन्ने कुराको जानकारी प्रदान गरेपछि टिभीमा पनि...

हुण्डाई मनसुन योजना

हुण्डाई मनसुन योजना

हुण्डाई मोटर्सकालागि नेपालको आधिकारिक विक्रेतालक्ष्मी इन्टरकन्टिनेन्टल प्रा.लि.ले मनसुन लक्षित आकर्षक योजनाहुण्डाई मनसुन डिलाइट सार्वजनिक गरेको छ । ...

प्रतिबन्धका कारण हुवावेलाई अर्बौ डलर घाटा

प्रतिबन्धका कारण हुवावेलाई अर्बौ डलर घाटा

प्रतिबन्ध पछि हुवावेको आम्दानी ३० अर्ब अमेरिकी डलर कम हुने ...