चार वर्षमा २८ प्रतिशत पुनर्निर्माण

शुक्रबार, १५ चैत २०७५, ११ : ०३ हिमाल लम्साल  | @mtlamsal

भूकम्प गएको चार वर्ष बित्नै लाग्दा दुई सय २० वटा मात्रै ऐतिहासिक सम्पदा पुनर्निर्माण भएका छन्। राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरण र पुरातत्व विभागको ढिलासुस्तीकै कारणले  उपत्यकामा सम्पदा पुनर्निर्माणले गति लिन नसकेको हो। भूकम्पबाट २० जिल्लामा १ हजार ५ सय ९५ सम्पदा भत्किएका थिए। तर, भूकम्प गएको  चार वर्ष पुग्नै लाग्दा हालसम्म  दुई सय २० अर्थात २८ प्रतिशत मात्रै सम्पदा पुनर्निर्माण सम्पन्न भएका छन्।

भूकम्पले ढालेका सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक सम्पदाको पुनर्निर्माण पाँच वर्षभित्रै सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिए पनि अपेक्षाकृत ढंगले पुनर्निर्माणको काम हुन हुन सकेको छैन। पुरातत्व विभागका पूर्व महानिर्देशक कोशराज आचार्यले भूकम्पले भत्किएको ऐतिहासिक सम्पदा मात्रै नभएर अन्य पूर्वाधार निर्माण पनि अपेक्षाकृत हुन नसकेको बताउँछन्। ‘भूकम्पले भत्किएका सम्पदा तथा अन्य पूर्वाधार द्रुत गतिमा पुनर्निर्माण हुने जुन अपेक्षा गरिएको थियो। तर, अपेक्षाकृत ढंगले पुनर्निर्माण हुन नसकेको हो सत्य हो,’ उनले भने, ‘जसरी निर्माण गर्ने टार्गेट राखेका थियौं। सो अनुसार काम नभएको देखिन्छ।’

सरकारले भूकम्पले क्षति भएका ऐतिहासिक सम्पदा पाँचवर्षभित्रै सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखेको थियो। भूकम्प गएको चार वर्ष बित्न लागिसक्यो तर अहिलेसम्म २८ प्रतिशत अर्थात दुई सय २० वटा मात्रै सम्पदा पुनर्निर्माण सम्पन्न भएका छन्।

उनका अनुसार लक्ष्य निर्धारण गर्दा व्यवहारिक पक्षलाई ध्यान नदिँदा निर्धारित समयमा उपलब्धि हात पार्न नसकेको हो। पूर्व महानिर्देशक आचार्यले राष्ट्रिय  पुनर्निर्माण प्राधिकरण र पुरातत्व विभागले जुन रफ्तारमा योजना बनाएर काम गर्नुपथ्र्याे  सो अनुरुप गर्न नसकेको देखिन्छ।

उनका अनुसार समयमा नै ऐतिहासिक सम्पदा पुनर्निर्माण नहुनुमा  सार्वजनिक खरिद ऐनको प्रावधान बाधक देखिनु, सम्पदा पुनर्निर्माणमा संवेदनशीलता नअपनाउनु, दुवै निकायसँग पर्याप्त जनशक्ति र स्रोतसाधन नहुनुलगायतका कारणले पुनर्निर्माण समयमा हुन नसकेको हो।

पुरातत्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवर सम्पदा पुनर्निर्माण ऐतिहासिक र संवेदनशील विषय भएकाले खर्चिलो र झन्झटिलो  भएकाले अपेक्षाकृत गति लिन नसकेको बताउँछन्। ‘सम्पदा निर्माण जनताको घर निर्माण  गरे जस्तो हुँदैन,’ उनले भने, ‘ऐतिहासिक कलाकृति र  धार्मिक पक्षलाई ख्याल गर्दै पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने हुन्छ। त्यसैले  अरु काम जस्तो सहजै ढंगले गर्न मिल्दैन। त्यसैले धेरै समय लाग्ने गर्छ।’ उनका अनुसार पुनर्निर्माणको कार्य नै ढिला सुरु भएकाले सम्पदा पुननिर्माणले गति लिन नसकेको हो। प्राधिकरणका अनुसार हालसम्म २८ प्रतिशत सम्पदा पुनर्निर्माण सम्पन्न भइसकेका छन्।

भर्खरै धरहरा, काष्ठमण्डप, रानीपोखरीलगायतका सम्पदा पुनर्निर्माण थालिएको छ।

करिब ३० देखी ३२ प्रतिशत सम्पदा निर्माणाधीन अवस्थामा रहेका छन्। ४० प्रतिशत सम्पदा पुनर्निर्माणको ठेक्काको प्रस्ताव गर्ने क्रममा छन्। पुरातत्व विभागका अनुसार सम्पदा पुनर्निर्माणमा एक अर्ब रुपैयाँभन्दा धेरै खर्च भइसकेको छ। हाल ३० देखि ३२ प्रतिशत सम्पदा निर्माणमा एक अर्ब ७५ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेर धमाधम काम भइरहेको छ। प्रवक्ता कुँवरले चालुआवको असार मसान्तसम्म करिब ५० प्रतिशत सम्पदा पुनर्निर्माण सम्पन्न हुने दाबी गरे। ‘भर्खरै उपत्यकाका धरहरा, काष्ठमण्डप, रानीपोखरीलगायतका सम्पदा पुनर्निर्माण थालिएको छ,’ उनले भने, ‘आगमी तीन वर्षभित्रै सम्पूर्ण सम्पदा पुनर्निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखेका छौं।’ ‘पुरातात्विक सम्पदा पुनर्निर्माणमा दक्ष कालीगढदेखि मौलिक कलाकृति, काठ, माटो, इँटाजस्ता निर्माण सामग्रीको अभावले निर्माणमा समस्या देखिएको छ,’ उनले भने, ‘सम्पदा संरक्षणका सम्बन्धमा सार्वजनिक खरिद ऐन तथा नियमावलीलाई हालसम्म पनि उपयुक्त रुपमा सम्बोधन हुने गरी संशोधन नहुँदा अप्ठेरो भइरहेको छ।’ उनका अनुसार सम्पदा निर्माणमा पिक्यु सिस्टम लागू नहुँदा सम्पदा संरक्षणमा जो कोही ठेकेदार कम्पनीको प्रवेशले सम्पदा निर्माणमा असर परेको, परम्परागत निर्माण सामग्री सहज रुपमा उपलब्ध हुन नसक्दा संरक्षण तथा पुनर्निर्माण कार्यमा ढिलाइ भएको, सम्पदा संरक्षणका लागि आउने जोकोही इच्छुक संस्था, दातृनिकायलाई सहज प्रकृयाको निर्देशिका गर्न नसकेको लगायतका कारणले पुनर्निर्माण कार्यले अपेक्षाकृत लक्ष्य हात पार्न नसकेको हो। पुरातत्व विभाग, दातृनिकाय, स्थानीय तहलगायतका विभिन्न निकायको सहकार्यमा सम्पदा पुनर्निर्माण भइरहेको छ। विभागलगायत अन्य वैदेशिक तथा सरोकारवाला संघसंस्थाबाट ४ सय ९४  वटा सम्पदा संरक्षण कार्य सञ्चालन भइरहेको विभागले जनाएको छ।
 

 

काष्ठमण्डप र धरहराको निर्माण अघि बढ्यो
भूकम्पले लडेका काठमाडौं जिल्लाका ऐतिहासिक सम्पदा धमाधम निर्माण हुन थालेको छ। लामो समय विवादमा परेको धरहरा र काष्ठमण्डप र रानीपोखरी लगायतका सम्पदा पुनर्निर्माण हुन थालेका छन्। भूकम्प गएको झन्डै साढे तीन वर्षसम्म विवादको भूमरीमा परेका सम्पदा पछिल्लो समय पुनर्निर्माणले गति लिन थालेको छ। प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पुस १२ गते धरहराको जगको पूजा गरेर धरहरा पुनर्निर्माणको शुभारम्भ गरेका थिए। अहिले धरहरा पुनर्निर्माणको काम धमाधम भइरहेको छ। धरहरा पुनर्निर्माणको ठेक्का रमण कन्सट्रक्सन  प्रालि (जिआइटिसी) पाएको हो। ठेकेदार कम्पनीले दुई वर्षभित्रै निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्यसहित धरहराको निर्माण अघि बढाएको छ। तीन अर्ब ४८ करोडको लागतमा धरहरा पुनर्निर्माण गर्न लागिएको हो। बाहिरबाट हेर्दा धरहरा ११ तलाको देखिनेछ। उक्त धरहराको भित्री संरचना भने २२ तला हुने निर्माण कम्पनीले जनाएको छ। धरहराको उचाइ ७५ फिटको हुनेछ। ४२ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएकोे धरहराको वरिपरि म्युजियम, आकर्षक बगैंचा, थिएटर, वाटर फाउन्टेन, रेष्टुराँ, पार्किङलगायतका पूर्वाधार निर्माण गरिनेछ। त्यस्तै गरी  पछिल्लो समय काष्ठमण्डपका निर्माण कार्य पनि तीव्र गतिमा अघि बढेको छ। रानीपोखरीको पुननिर्माणको ठेक्का अघि बढिसकेको छ।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

लिखु–एको भूमिगत काम सम्पन्न

लिखु–एको भूमिगत काम सम्पन्न

एमभी दुगड ग्रुपद्वारा सोलुखुम्बुमा निर्माणाधीन २९.४ मेगावाट क्षमताको लिखु–ए जलविद्युत् आयोजनाको २.५ किलोमिटरको सुरुङ तथा सबै भूमिगत संरचनाको निर्माण सकिएको...

तिनाउ मिसनको एकीकृत कारोवार शुरु

तिनाउ मिसनको एकीकृत कारोवार शुरु

तिनाउ मिसन डेभलपमेन्ट बैंकले नेपाल कम्युनिटी डेभलपमेन्ट बैंकलाई प्राप्त गरी एकीकृत कारोबार सुरु गरेको छ। ...

मेडिकल एन्ड ल्याब एक्सपो हुने

मेडिकल एन्ड ल्याब एक्सपो हुने

इन्जिनियरिङ एक्सपोर्ट प्रमोसन काउन्सिल भारतको सहकार्यमा मेडिकल र डायग्नोस्टिक प्रदर्शनी ‘नेपाल मेडिकल सो’ हुने भएको छ । ...

डिसहोम क्रेडिट सर्भिस अब पांच दिन सम्म पाइने

डिसहोम क्रेडिट सर्भिस अब पांच दिन सम्म पाइने

डिस होमले आफ्ना ग्राहकहरुलाई सदस्यता शुल्क समाप्त भइसके पछि पनि ३ दिन सम्म थप म्याद दिदै आएकोमा अब उक्त सेवाको...

मकवानपुरगढी घुम्न आउने दैनिक एक हजार

मकवानपुरगढी घुम्न आउने दैनिक एक हजार

केही वर्षअघिसम्म १–२ जना आन्तरिक पर्यटक मात्र आउने मकवानपुरगढी क्षेत्रमा अहिले दैनिक हजारभन्दा बढी आउन थालेका छन् । ...

सन नेपालको अन्तरक्रिया

सन नेपालको अन्तरक्रिया

सन नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सले अभिकर्ता अन्तरक्रिया तथा सम्मान कार्यक्रम गरेको छ । ...

मनमैजुमा कामना सेवा बैंक

मनमैजुमा कामना सेवा बैंक

कामना सेवा विकास बैंकले काठमाडौंको तारकेश्वर नगरपालिका वडा नम्बर १० स्थित मनमैजुमा शाखा विस्तार गरेको छ । ...

स्कुल भ्यान सहयोग

स्कुल भ्यान सहयोग

एभरेस्ट बैंकले ललितपुरको धापाखेलस्थित सेल्फ–हेल्प ग्रुप फर सेरेब्रल पल्सी, नेपाल (एसजिसिपी) लाई एक थान स्कुल भ्यान हस्तान्तरण गरेको छ ।

Ncell Footer Ad