पाठ्यक्रम उही सिकाइ फरक

बुधबार, १३ चैत २०७५, २२ : २२ शरद अधिकारी

अहिलेका बच्चाहरु टेक्नोलोजीमा निक्कै अगाडि छन् । अभिभावकहरु ‘मेरो बच्चा त पढ्नमा मात्र कमजोर छ । मोबाइल दियो भने त सबै एप्स डाउनलोड गर्नेदेखि अनेक काम गर्छ । त्यसो काममा त मेरो बच्चा स्मार्ट छ,’ भन्ने सुनिन्छ । बढ्दो टेक्नोलोजी र विज्ञान प्रविधिसँगै घुलमिल गरेका बच्चालाई हामीले कसरी हुर्काउने ? कुन शिक्षण विधि अपनाउने ? यी प्रश्न धेरै अभिभावकका मनमा खेलिरहेको छ । निजी विद्यालयले यही कुरालाई ध्यानमा राखेर मल्टिमिडिया प्रेजेन्टेसन, इन्टरनेटको प्रयोगबाट पठनपाठन गराइरहेका काठमाण्डु वल्र्ड स्कुलका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत राजेन्द्र घिसिङले बताउँछन् ।

‘आइपिसी फ्रेमवर्कको प्रयोग गरेर पठनपाठन गराउने र कक्षाकोठाको वनावट मिलाएको छौं’ उनले भने, ‘एक सय ३० भन्दा बढी देहमा प्रयोग भइरहेको छ ।’ आधुनिक शिक्षाको महत्व बुझेर नै सरकारी पाठ्यक्रमलाई नै प्रोजेक्टरबाट दृश्य देखाएर बुझाउने र सिकाउने गरेका उनले बताए । अन्य क्रियाकलापलाई जोड दिएर पढाइसँगै उसको व्यत्तिगत प्रगतिमा साथ दिने गरेका उनले बताए । समाजमा आवश्यक पर्ने शिक्षाको विकास गर्नुपर्छ । क्रिकेट, भलिवल, टेवलटेनिस, बास्केटवल, चेसजस्ता खेलकुद क्रियाकलापले पनि विद्यार्थीको हौसला बढाउनुका साथसाथै राम्रो भए भविष्य निर्धारण गर्छ ।

अचेल विद्यार्थीहरू विदेश भ्रमणमा समेत जाने गरेका छन् । फ्रान्स, हङकङ, चिन, बैंकक, दुबई, मलेसिया, स्पेनलगायतका ठाउँमा विद्यार्थी जाने गरेका छन् । विदेश भ्रमणमा पैसा खर्च भए पनि सिक्ने कुरा धेरै हुने घिसिङले बताए । अन्तर्राष्ट्रिय शैक्षिक प्रर्दशनीमा त्यहाँको संस्कृति, रहनसहन, आर्थिक अवस्था, समयको महत्व, राजनीतिका केही ज्ञान प्राप्त गर्छन् । केही न केही त अवश्य सिक्छन् तर धेरै जसो विद्यार्थीले धेरैकुराको ज्ञान लिने गरेको दाबी गर्छन् । यो महत्वपूर्ण भएको समेत बताउँछन् । सफल हुनलाई पढाइ मात्र नभएर बाहिरी ज्ञानको पनि आवश्यक पर्छ त्यसैले शैक्षिक भ्रमण र अवलोकन गर्न जरुरी छ । अहिलेको भ्रमणबाट हामी नेपालीलाई समयको महत्व छैन तर विदेशमा एकएक सेकेन्डको महत्व हुन्छ भन्ने बुझेर आएको बताए।

बढ्दो प्रविधिसँगै अहिले शिक्षाको विकास पनि जरुरी छ । पूरानो तरिकाबाट पढाउँदा विद्यार्थीले बुझ्न गाह्रो हुन थालेको छ तर दृश्य देखाएर पढाउँदा सिकाउँदा बढी बुझ्ने गरेको शिक्षकहरू बताउँछन् । फिल्महरू याद हुने जस्तै शिक्षालाई पनि सम्झिन सकिने उनीहरुले बताए ।

समयअनुसार चल्नुपर्छ । विद्यालयस्तरबाटै प्राविधिक शिक्षाको विकास गर्ने शिक्षा नीति आवश्यक रहेको रिभेरा इन्टरनेसनल एकडेमीका प्रिन्सिपल प्रजव कोइरालाले बताए । ‘२१ औं शताब्दीमा बढ्दो प्रविधि र प्रविधिप्रतिको लगावलाई मध्यनजर गरी पढाउन र सिकाउन जरुरी छ,’ कोइरालाले भने, ‘विद्यार्थीले किताबको ज्ञान, ज्ञानलाई सीपमा परिणत गर्ने कला र मानवीय मूल्यलाई आत्मसात् गर्ने क्षमता विकास गर्नुपर्छ ।’ विद्यार्थीको चाहनाअनुरुप सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने सिकाइ गनुपर्ने उनले बताए । ‘अहिले किताब पढ्ने बानी कम हुँदैछ, तर प्रविधिको प्रयोगले पढ्ने तरिकाको विकास हुन्छ,’ उनी बताउँछन् ।

सामाजिक तथा मनोवैज्ञानिक विकासका लागि शैक्षिक भ्रमण आवश्यक छ । ‘पाठ्यक्रम त सबै सरकारी मान्यताको नै अध्ययन गराउछौं,’ उनले भने, ‘पढाउने मात्र नभएर सीप सिकाउन अतिरिक्त क्रियाकलाप थप गरेको हो ।’ शैक्षिक र गैरशैक्षिक भए पनि विद्यार्थीको समग्र विकास गर्न मद्दत गर्ने उनको विश्वास छ । 

सरकारले तोकेका पाठ्यक्रम त छन् तर विद्यालय अनुसार अतिरिक्त पाठ्यक्रम तथा प्रोगेस लर्निङका नाममा अन्य पाठ्यक्रम रहेका छन् । भाषा, खेलकूद, विदेश भ्रमण, स्वीमिङ, अवलोकन, मल्टिमिडियाजस्ता अतिरिक्त क्रियाकलाप तथा पठनपाठन हुन्छ । सबैमा एकरुपता भने छैन सबै विद्यालयको आआफ्नै नीति र नियमअनुसार विषय राखेका छन् । तर सबै विषयबाट विद्यार्थीको विकास नै हुने गरेका सञ्चालकहरूको मान्यता छ । 

सरकारले अहिलेको आवश्यकता अनुसार पाठ्यक्रम परिमार्जित गर्नु जरुरी छ । पढेर मात्र विद्यार्थीलाई अब्बल बनाउन नसकिने भएकाले विद्यालय स्तरबाटै त्यसको विकास गर्नुपर्ने देखिएको छ ।

आफ्ना कतिपय विद्यार्थी घरेलू कामदारहरू, गैह्रनेपाली मातृभाषी, अनेक संस्कार संस्कृति, भिन्दाभिन्दै चाल चलनयुक्त पृष्ठभूमीबाट आएकोले सिकाई प्रभावकारी बनाउन नसकेको केहीको तर्क छ ।

सामुदायिक विद्यालयमा पनि गुणस्तरीय शिक्षा सम्भव छ । विद्यालय व्यवस्थापन, शिक्षक र अभिभावक एकैसाथ भए बालबालिकालाई गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्न सकिन्छ । सामुदायिक विद्यालयको शिक्षालाई गुणस्तरीय बनाउन सकियो भने मात्र सर्वसाधारणलाई आफ्ना बालबालिकालाई गुणस्तरीय शिक्षाका नाममा ऋणको भारीबाट बचाउन सकिन्छ ।

सामुदायिक विद्यालयमा दक्ष, तालिमप्राप्त र अनुभवी शिक्षक केही मात्रामा भए पनि आवश्यक भौतिक संरचना भने छैन । निजी विद्यालयमा पर्याप्त मात्रामा भवन र अभ्यासका सामान हुन्छन् भने सरकारी विद्यालयमा त्यसको कमी छ । निजी विद्यालयमा संस्थापकहरू निगरानी गरेर शिक्षकलाई काम लगाउने तथा दबाब दिन्छन् भने सरकारी स्कुलमा दबाब कम छ । नेपालको शिक्षा सुधारको लागि अनुगमन तथा निरीक्षण, स्थानीय पाठ्यक्रम, प्रविधिक शिक्षा, रोजगारीमूलक शिक्षालगायतमा सुधार गर्दै अघि बढ्नुपर्ने देखिएको छ ।







यसमा तपाईको मत


अन्य समाचार

कम्प्युटरमा कति जीबी र्याम ( RAM ) पर्याप्त ?

कम्प्युटरमा कति जीबी र्याम ( RAM ) पर्याप्त ?

तपाईंले कुन प्रायोजनका लागि कम्प्युटर खरिद गर्दै हुनुहुन्छ, सो कुराले नै तपाईंलाई कति जीबी र्याम चाहिन्छ भन्ने कुरा निर्धारण गर्छ...

सामसंगको सबैभन्दा महँगो स्मार्टफोनको डिस्प्ले केहि दिन मै बिग्रन सुरु

सामसंगको सबैभन्दा महँगो स्मार्टफोनको डिस्प्ले केहि दिन मै बिग्रन सुरु

रिभ्युका लागि पठाईएको ग्यालेक्सी स्मार्टफोन १ दिन कै प्रयोगमा बिग्रिएको छ ...

विन्डोज १० को नयाँ अपडेट, यस्ता छन् विशेषता

विन्डोज १० को नयाँ अपडेट, यस्ता छन् विशेषता

यस अपडेटमा माइक्रोसफ्टले थुप्रै नयाँ र आकर्षक फिचरहरु थपेको छ ...

फेसबुक मेसेन्जरमा अब सजिलै डार्क मोड सुचारु गर्न मिल्ने

फेसबुक मेसेन्जरमा अब सजिलै डार्क मोड सुचारु गर्न मिल्ने

फेसबुक मेसेन्जरको डार्क मोडलाई सेटिंगबाटै सोझै सुचारु गर्न मिल्ने ...

PUBG ( पब्जी ) खेलको विकल्पहरू

PUBG ( पब्जी ) खेलको विकल्पहरू

एन्ड्रोइड र आइफोनमा उपलब्ध पब्जी खेलका विकल्पहरू ...

सामसंग जे सिरिजको अन्त्य

सामसंग जे सिरिजको अन्त्य

उक्त जे सिरिजको स्थानमा सामसँगका मिडरेज स्मार्टफोनहरू ए सिरिज भएर रिलिज हुनेछन् । ...

विन्डोज फोनमा फेसबुक र इन्स्टाग्राम एप नचल्ने

विन्डोज फोनमा फेसबुक र इन्स्टाग्राम एप नचल्ने

माइक्रोसफ्टको मोबाइल अपरेटिंग सिस्टम विन्डोज फोनका लागि विश्व कै सबैभन्दा प्रचलित सामाजिक संजालहरू नचल्ने भएको छ । ...

ल्यापटप खरिद गाइड

ल्यापटप खरिद गाइड

ल्यापटप खरिद गर्दा ख्याल गर्नु पर्ने कुराहरू ...

Ncell Footer Ad