पाठ्यक्रम उही सिकाइ फरक

बुधबार, १३ चैत २०७५, २२ : १४ शरद अधिकारी

अहिलेका बच्चाहरु टेक्नोलोजीमा निक्कै अगाडि छन् । अभिभावकहरु ‘मेरो बच्चा त पढ्नमा मात्र कमजोर छ । मोबाइल दियो भने त सबै एप्स डाउनलोड गर्नेदेखि अनेक काम गर्छ । त्यसो काममा त मेरो बच्चा स्मार्ट छ,’ भन्ने सुनिन्छ । बढ्दो टेक्नोलोजी र विज्ञान प्रविधिसँगै घुलमिल गरेका बच्चालाई हामीले कसरी हुर्काउने ? कुन शिक्षण विधि अपनाउने ? यी प्रश्न धेरै अभिभावकका मनमा खेलिरहेको छ । निजी विद्यालयले यही कुरालाई ध्यानमा राखेर मल्टिमिडिया प्रेजेन्टेसन, इन्टरनेटको प्रयोगबाट पठनपाठन गराइरहेका काठमाण्डु वल्र्ड स्कुलका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत राजेन्द्र घिसिङले बताउँछन् ।

‘आइपिसी फ्रेमवर्कको प्रयोग गरेर पठनपाठन गराउने र कक्षाकोठाको वनावट मिलाएको छौं’ उनले भने, ‘एक सय ३० भन्दा बढी देहमा प्रयोग भइरहेको छ ।’ आधुनिक शिक्षाको महत्व बुझेर नै सरकारी पाठ्यक्रमलाई नै प्रोजेक्टरबाट दृश्य देखाएर बुझाउने र सिकाउने गरेका उनले बताए । अन्य क्रियाकलापलाई जोड दिएर पढाइसँगै उसको व्यत्तिगत प्रगतिमा साथ दिने गरेका उनले बताए । समाजमा आवश्यक पर्ने शिक्षाको विकास गर्नुपर्छ । क्रिकेट, भलिवल, टेवलटेनिस, बास्केटवल, चेसजस्ता खेलकुद क्रियाकलापले पनि विद्यार्थीको हौसला बढाउनुका साथसाथै राम्रो भए भविष्य निर्धारण गर्छ ।

अचेल विद्यार्थीहरू विदेश भ्रमणमा समेत जाने गरेका छन् । फ्रान्स, हङकङ, चिन, बैंकक, दुबई, मलेसिया, स्पेनलगायतका ठाउँमा विद्यार्थी जाने गरेका छन् । विदेश भ्रमणमा पैसा खर्च भए पनि सिक्ने कुरा धेरै हुने घिसिङले बताए । अन्तर्राष्ट्रिय शैक्षिक प्रर्दशनीमा त्यहाँको संस्कृति, रहनसहन, आर्थिक अवस्था, समयको महत्व, राजनीतिका केही ज्ञान प्राप्त गर्छन् । केही न केही त अवश्य सिक्छन् तर धेरै जसो विद्यार्थीले धेरैकुराको ज्ञान लिने गरेको दाबी गर्छन् । यो महत्वपूर्ण भएको समेत बताउँछन् । सफल हुनलाई पढाइ मात्र नभएर बाहिरी ज्ञानको पनि आवश्यक पर्छ त्यसैले शैक्षिक भ्रमण र अवलोकन गर्न जरुरी छ । अहिलेको भ्रमणबाट हामी नेपालीलाई समयको महत्व छैन तर विदेशमा एकएक सेकेन्डको महत्व हुन्छ भन्ने बुझेर आएको बताए।

बढ्दो प्रविधिसँगै अहिले शिक्षाको विकास पनि जरुरी छ । पूरानो तरिकाबाट पढाउँदा विद्यार्थीले बुझ्न गाह्रो हुन थालेको छ तर दृश्य देखाएर पढाउँदा सिकाउँदा बढी बुझ्ने गरेको शिक्षकहरू बताउँछन् । फिल्महरू याद हुने जस्तै शिक्षालाई पनि सम्झिन सकिने उनीहरुले बताए ।

समयअनुसार चल्नुपर्छ । विद्यालयस्तरबाटै प्राविधिक शिक्षाको विकास गर्ने शिक्षा नीति आवश्यक रहेको रिभेरा इन्टरनेसनल एकडेमीका प्रिन्सिपल प्रजव कोइरालाले बताए । ‘२१ औं शताब्दीमा बढ्दो प्रविधि र प्रविधिप्रतिको लगावलाई मध्यनजर गरी पढाउन र सिकाउन जरुरी छ,’ कोइरालाले भने, ‘विद्यार्थीले किताबको ज्ञान, ज्ञानलाई सीपमा परिणत गर्ने कला र मानवीय मूल्यलाई आत्मसात् गर्ने क्षमता विकास गर्नुपर्छ ।’ विद्यार्थीको चाहनाअनुरुप सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने सिकाइ गनुपर्ने उनले बताए । ‘अहिले किताब पढ्ने बानी कम हुँदैछ, तर प्रविधिको प्रयोगले पढ्ने तरिकाको विकास हुन्छ,’ उनी बताउँछन् ।

सामाजिक तथा मनोवैज्ञानिक विकासका लागि शैक्षिक भ्रमण आवश्यक छ । ‘पाठ्यक्रम त सबै सरकारी मान्यताको नै अध्ययन गराउछौं,’ उनले भने, ‘पढाउने मात्र नभएर सीप सिकाउन अतिरिक्त क्रियाकलाप थप गरेको हो ।’ शैक्षिक र गैरशैक्षिक भए पनि विद्यार्थीको समग्र विकास गर्न मद्दत गर्ने उनको विश्वास छ । 

सरकारले तोकेका पाठ्यक्रम त छन् तर विद्यालय अनुसार अतिरिक्त पाठ्यक्रम तथा प्रोगेस लर्निङका नाममा अन्य पाठ्यक्रम रहेका छन् । भाषा, खेलकूद, विदेश भ्रमण, स्वीमिङ, अवलोकन, मल्टिमिडियाजस्ता अतिरिक्त क्रियाकलाप तथा पठनपाठन हुन्छ । सबैमा एकरुपता भने छैन सबै विद्यालयको आआफ्नै नीति र नियमअनुसार विषय राखेका छन् । तर सबै विषयबाट विद्यार्थीको विकास नै हुने गरेका सञ्चालकहरूको मान्यता छ । 

सरकारले अहिलेको आवश्यकता अनुसार पाठ्यक्रम परिमार्जित गर्नु जरुरी छ । पढेर मात्र विद्यार्थीलाई अब्बल बनाउन नसकिने भएकाले विद्यालय स्तरबाटै त्यसको विकास गर्नुपर्ने देखिएको छ ।

आफ्ना कतिपय विद्यार्थी घरेलू कामदारहरू, गैह्रनेपाली मातृभाषी, अनेक संस्कार संस्कृति, भिन्दाभिन्दै चाल चलनयुक्त पृष्ठभूमीबाट आएकोले सिकाई प्रभावकारी बनाउन नसकेको केहीको तर्क छ ।

सामुदायिक विद्यालयमा पनि गुणस्तरीय शिक्षा सम्भव छ । विद्यालय व्यवस्थापन, शिक्षक र अभिभावक एकैसाथ भए बालबालिकालाई गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्न सकिन्छ । सामुदायिक विद्यालयको शिक्षालाई गुणस्तरीय बनाउन सकियो भने मात्र सर्वसाधारणलाई आफ्ना बालबालिकालाई गुणस्तरीय शिक्षाका नाममा ऋणको भारीबाट बचाउन सकिन्छ ।

सामुदायिक विद्यालयमा दक्ष, तालिमप्राप्त र अनुभवी शिक्षक केही मात्रामा भए पनि आवश्यक भौतिक संरचना भने छैन । निजी विद्यालयमा पर्याप्त मात्रामा भवन र अभ्यासका सामान हुन्छन् भने सरकारी विद्यालयमा त्यसको कमी छ । निजी विद्यालयमा संस्थापकहरू निगरानी गरेर शिक्षकलाई काम लगाउने तथा दबाब दिन्छन् भने सरकारी स्कुलमा दबाब कम छ । नेपालको शिक्षा सुधारको लागि अनुगमन तथा निरीक्षण, स्थानीय पाठ्यक्रम, प्रविधिक शिक्षा, रोजगारीमूलक शिक्षालगायतमा सुधार गर्दै अघि बढ्नुपर्ने देखिएको छ ।






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंकद्वारा जेबिल्स फाइनान्स लि. प्राप्ती

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंकद्वारा जेबिल्स फाइनान्स लि. प्राप्ती

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंक लिमिटेड (NIBL)ले जेबिल्स फाइनान्स लिमिटेडको सफल प्राप्ति पश्चात आफ्नो संयुक्त कारोबार प्रारम्भ गरेको छ। ...

हराएको कुकुर नाकको प्रिन्टबाट भेटाउने एप

हराएको कुकुर नाकको प्रिन्टबाट भेटाउने एप

हरेक मानिसको फिंगरप्रिन्ट बेग्ला बेग्लै भएजस्तै कुकुरको पनि नाकको छाप बेग्ला बेग्लै हुनेगर्दछ । ...

ईक्यानको शैक्षिक मेला ६० हजारद्वारा अवलोकन (भिडियो)

ईक्यानको शैक्षिक मेला ६० हजारद्वारा अवलोकन (भिडियो)

नेपाल शैक्षिक परामर्श संघ (इक्यान) को आयोजनामा शैक्षिक मेला सम्पन्न भएको छ। इक्यान शैक्षिक मेलाको १३ औ संस्करणलाई साठी...

म्याक ल्युब्रिकेन्टस्को डिलर मिट सम्पन्न

म्याक ल्युब्रिकेन्टस्को डिलर मिट सम्पन्न

सिप्रदी ट्रेडिङ्ग प्रा. लि तथा भारत पेट्रोलियमले काठमाडौंको हायात होटलमा म्याक ल्युब्रिकेन्टस्को डिलर मिट २०१९ कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ। ...

तीन वटा देशबाट मेगा बैंकको ‘मेगा रेमीट’ सेवा

तीन वटा देशबाट मेगा बैंकको ‘मेगा रेमीट’ सेवा

हङकङ, युएई र जोर्डनमा मेगा रेमीटको सञ्जाल विस्तार गरिएको हो। ...

ज्योति लाईफ इन्स्योरेन्सको “ज्योति केयर्स”

ज्योति लाईफ इन्स्योरेन्सको “ज्योति केयर्स”

जीवन बीमा सेवाको अतिरिक्त अन्य सेवासुविधा विस्तार गरी ग्राहकसेवा केन्द्रित योजना संचालन गर्ने क्रममा ज्योति लाईफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लि. ले...

सिटी एक्सप्रेस फाउन्डेशनद्वारा मानव सेवा आश्रमलाई रु एक लाख  हस्तान्तरण

सिटी एक्सप्रेस फाउन्डेशनद्वारा मानव सेवा आश्रमलाई रु एक लाख हस्तान्तरण

सिटी एक्सप्रेस मनी ट्रान्सफरको १३ औं वार्षिकोत्सवको उपलक्ष्यमा मानव सेवा आश्रमलाई सिटी एक्सप्रेस फाउन्डेशन द्वारा रु एक लाख हस्तान्तरण। ...

एभरेस्ट एडद्वारा वृद्धाश्रमलाई सहयोग

एभरेस्ट एडद्वारा वृद्धाश्रमलाई सहयोग

एभरेस्ट एड एन्ड इभेन्ट म्यानेजमेन्टले कम्पनीको तेस्रो वार्षिकोत्सवको अवसरमा विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरेको छ। ...