स्वास्थ्य

सुत्ने कसरी, उठ्ने कसरी ?

शनिबार, २५ फागुन २०७५, १२ : १२ रामदेवी महर्जन

खाना खानेबित्तिकै सुत्नु हुँदैन । खाएको कम्तीमा पनि १ घण्टा फरक र सके दुई घण्टा फरकमा सुत्नु पर्छ । बेलुकी १० बजे सुत्नु र सूर्य उदाउनुअघि उठ्नु लाभदायक हुन्छ । 

निद्रा आरामको अवस्था हो । निद्रालाई अचेत अवस्था पनि भनिन्छ । जुन अवस्थाबाट मानिस सजिलै बिउँझिन सक्छ । स्वस्थ व्यक्तिको मापदण्ड स्वस्थ निद्रा हो । स्वस्थ हुन निद्रा अति आवश्यक पर्छ । मानिसलाई मात्र होइन, सबै जीवजन्तुलाई पनि आराम अर्थात् निद्रा चाहिन्छ । निद्राले दिनभर कामले थाकेको शरीरलाई आराम दिई पुनः ऊर्जा दिन्छ । तनाव, थकान र आलश्य हटाई शरीरलाई स्वस्थ बनाउँछ । स्वस्थ निद्राले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ । दिमागको तेज बढाउँछ, पढाइमा ध्यान केन्द्रित गर्न सहयोग पु¥याउँछ । मानिसलाई फुर्तिलो, हँसिलो र जाँगरिलो बनाउँछ । 

बेलुकी राम्रोसँग निदाउन सकेन भने बिहान अप्ठ्यारो हुन्छ । त्यति मात्र होइन, अनिद्राले शरीरमा आलस्य बढाउँछ । पाचन प्रक्रियामा अवरोध भई कब्जियत हुन्छ । फलस्वरूप मोटोपन भई अरू रोगहरू चिन्ता, तनाव, मुटु रोग, उच्च रक्तचाप जस्ता रोग लाग्न सक्छ । 

सुत्दा जहिले पनि ढाड, गर्धन र टाउको सिधा हुनुपर्छ । बाङ्गो भएर, कुचुक्क परेर सुत्नाले शरीरको रक्तसंचारमा गडबडी हुन जान्छ । ढाड र गर्धनमा नशा च्यापिने सम्भावना हुन्छ । त्यसैले सुत्दा जहिले पनि खुकुलो र सिधा भएर सत्नु पर्छ।

प्रकृतिले हामीलाई काम गर्न ‘दिन’ र आरामका लागि ‘रात’ दिएको हो । त्यसैले रातमै सुत्नु लाभदायक छ । हाल मानिसको व्यस्तताका कारण सुत्ने र उठ्नेको ठेगान हुँदैन । जसले हाम्रो दैनिक क्रियाकलाप र स्वास्थ्यमा असर पारेको हुन्छ । अहिले बालबालिकामा पनि फेसबुक, मोबाइल, ल्यापटप जस्ता कुराले धेरै प्रभाव पारेको छ । यिनीहरूमा धेरै समय दिएर सुत्ने समय कम भएको छ । परिणाम विहान उठ्नेबित्तिकै बालबालिकामा जाँगरको कमी, शरीरमा थकान, चिढचिढाहपन, सानो कुरामा पनि रिसाउने, खानामा अरुचि भएको पाइन्छ । 

मोबाइल, टिभी, ल्यापटपको धेरै प्रयोगले आँखाको समस्या आउने, अनिद्रा हुने, टाउको दुख्ने जस्ता समस्या हुन्छ । बालबालिकाको पढाइसँगै अतिरिक्त क्रियाकलाप बढी हुने भएकाले निद्राको आवश्यकता अझ बढी हुन्छ । 

कम सुत्नाले स्वास्थ्यमा खराब हुन्छ भने धेरै सुत्नाले पनि असर पार्छ । निद्रा र पाचन प्रक्रियाको सिधा सम्बन्ध हुन्छ । सुतेको समयमा शरीर खानेकुरा पचाउनतिर लाग्छ । कम सुत्नाले खाएको खाना पूर्ण रूपमा पाचन हुन पाउँदैन भने धेरै सुत्नाले पाचन भएर बाँकी भएको फोहर निष्कासनमा ढिलो भई समस्या हुन्छ । त्यसैले ठिक समयमा सुत्ने र ठिक समयमा उठ्ने गर्नु पर्छ । 

सामान्यतः मानिसलाई ६ देखि ८ घण्टा निद्रा आवश्यक पर्छ । गहिरो निद्रा लागेमा ५–६ घण्टाको निद्राले पनि पुग्छ । बालबालिका र विद्यार्थीलाई भने ७ देखि ९ घण्टा निद्रा आवश्यक पर्छ । दिउसोमा सुत्नु हुँदैन तर, राति निद्रा पुगेको छैन भने दिउँसो ३० मिनेट जति एक झप्की सुत्नु राम्रो हुन्छ ।  

निद्राको समयावधि उमेर र मानिस अनुसार फरकफरक हुन्छ । त्यसैले निद्रा पुग्यो कि पुगेन भनेर कुनै ल्याबमा परीक्षण गर्नु पर्दैन । हाम्रो शरीर नै सबैभन्दा राम्रो ल्याब हो । बेलुकी सुतेर उठ्दा शरीरमा कुनै अप्ठेरो र असजिलो भएन भने, उठ्नेबित्तिकै शरीर हलुका र मन आनन्दित भयो भने निद्रा पुग्यो भनेर बुझ्नु पर्छ ।  

सुत्नुअघि भारी खाना खानु हुँदैन । एउटा भनाइ छ, ‘बिहानको खाना आफ्नो लागि खानु, दिउँसोको खाना साथीसँग बाँडेर खानु र बेलुकीको खाना शत्रुलाई छोड्नु ।’

बिहान र दिउँसोको तुलनामा बेलुकी हल्का आहार खाँदा शरीरलाई पचाउन सजिलो हुन्छ । जति रात छिप्पिँदै जान्छ उति हाम्रो पाचन प्रक्रिया निस्क्रिय  हुँदै जान्छ । त्यसैले खाना ८ बज्नुअघि खानु राम्रो । ढिलो खाएको खानाले स्वास्थ्यलाई लाभ गर्दैन ।

अचेल अधिकांशको जीवनशैली धेरै काम र थोरै आराममा बितेको छ । स्वस्थ हुन काम र आरामको सन्तुलन मिल्नु पर्छ । व्यस्तताको कारण खानेबित्तिकै सुत्छौ र उठ्नेबित्तिकै हतारहतार काममा लाग्छौ । बेलुकी खाना खानेबित्तिकै सुत्नु हुँदैन । खाना खाएको कम्तीमा १ घण्टा फरक र सके दुई घण्टाको फरकमा सुत्नु पर्छ । बेलुकी १० बजे सुत्नु र सूर्य उदाउनुअघि उठ्नु स्वास्थ्यका हिसाबले निकै स्वस्थकर हुन्छ । खाना खानेबित्तिकै सुतेमा एक छिन खानाले झपक्क निद्रा लाग्ने र पछि बिउँझिने र निद्रा नलाग्ने हुन्छ । निद्राको कमीले शरीर धेरै गल्ने, थकान हुने, तनाव, चिन्ता बढ्ने हुन्छ । यसले गर्दा गर्नु पर्ने काम गर्न सकिँदैन । बालबालिकामा निद्राको कमीले पढाइमा कमी हुने, अतिरिक्त क्रियाकलापमा कमी आउने, दिमाग डल हुने हुन्छ ।

निद्रा नलाग्ने कारण 

मुख्य कारण अनुचित खानपान हो । खानामा सागसब्जी र फलफूलको कमी हुनाले । त्यसैले बालबालिकालाई जंकफुडभन्दा छोक्राबोक्रा भएका खानेकुरा खान प्रेरित गर्ने ।

बढी गरिष्ठ भोजनको प्रयोग गर्नाले । चिया, कफी बढी नुन भएका खानेकुरा, चिल्लो पिरो खानेकुराले निद्रा लाग्दैन । 

शरीरमा पानीको कमी हुनाले ।

तनाव, चिन्ताले पनि निद्रा कम लाग्छ । बढी धपेडीका कारण पनि निद्रामा असर पर्छ । 

बढी कम्प्यूटर खेल्नाले, धेरै टिभी हेर्नाले ।  

बिहान व्यायामको कमीले । 

ध्यान पु¥याउनु पर्ने कुरा 

ड्ड राति १० बजेभित्र सुत्ने र सूर्य उदाउनुअघि उठ्ने । बालबालिकालाई बिहान ५ देखि ६ बजेसम्म उठाउने बानी गर्ने ।

ड्ड खाना खानेबित्तिकै नसुत्ने । खाएको २ घण्टापछि मात्र सुत्ने । 

ड्ड सुत्नुअघि मन तातो पानी आधादेखि १ गिलास पिउने । 

ड्ड सुत्नुअघि दाँत माझ्ने । हात, खुट्टा, मुख सफा गरेर मात्र सुत्ने ।

ड्ड सिरकले मुख छोपेर सुत्नु हुँदैन । यसले गर्दा स्वच्छ अक्सिजनको कमी हुन्छ ।

ड्ड सुत्दा मोबाइल खेल्ने, गीत सुन्ने, टिभी हेर्ने बानी गर्नु हुँदैन । सुत्नुअघि उचित विचार दिने खालका किताब पढ्नाले निद्रा राम्रो लाग्छ र नकारात्मक कुराले असर गर्दैन । 

ड्ड सुत्दा मुखमा केही राखेर सुत्ने, बच्चालाई चकलेट, बिस्कुट जस्ता कुरा राखेर सुत्नु हुँदैन । यसले पाचन प्रणालीमा असर पर्छ । 

ड्ड उठ्दा हस्याङफस्याङ गर्दै उठ्नु हुदैन । बिस्तारै आनन्दसँग उठ्नु पर्छ । उठ्नेबित्तिकै १२ वर्षमुनिका बालबालिकाले २ गिलास र १२ बन्दा माथिकाले ३ देखि ४ गिलास मन तातो पानी खानु पर्छ । यसले आन्द्रामा जमेको फोहोर निष्कासन गर्न सहयोग गर्छ । अरू बेलामा पनि प्रति घण्टा १–१ गिलासका दरले पानी पिउनु पर्छ । स्कुल र घरमा पनि अभिभावक र शिक्षकहरूले पानी पिउने सल्लाह दिनु पर्छ ।

सुत्ने उपयुक्त तरिका

सुत्दा जहिले पनि ढाड, गर्धन र टाउको सिधा हुनुपर्छ । बाङ्गो भएर, कुचुक्क परेर सुत्नाले शरीरको रक्तसंचारमा गडबडी हुन जान्छ । ढाड र गर्धनमा नशा च्यापिने सम्भावना हुन्छ । त्यसैले सुत्दा जहिले पनि खुकुलो र सिधा भएर सत्नु पर्छ ।

सवासन

उत्तानो परेर सुत्ने । खुट्टा हल्का फटाउने र हात सिधा राख्ने । तकिया ३–४ अंगुलभन्दा बाक्लो नराख्ने । यसरी सुत्दा रक्तसंचार राम्रो हुन्छ ।

दायाँबायाँ कोल्टो सुत्ने

दायाँबायाँ कोल्टो सुत्दा खुट्टा र हातलाई बढी खुम्च्याएर सुत्नु हुँदैन । कोल्टो सुत्दा खुट्टा एक माथि अर्को राख्ने र हल्का खुम्च्याउने, हात हिपमाथि राखेर सुत्ने । यसरी सुत्दा केही कुरामा असर पर्दैन । तर ध्यान दिनु पर्ने कुरा दायाँबायाँ दुख्ने समस्या छ भने दुखेको भागबाट नसुत्ने र उत्तानो सुत्नु नै उपयुक्त हुन्छ ।

सुत्ने कोठा 

सुत्ने कोठा हर्दम सफा र हावादार हुनुपर्छ । गुम्सिएको कोठामा सुत्दा अक्सिजनको कमी भई समस्या हुन सक्छ । कोठा उज्यालो पस्ने हुनु पर्छ । राति भने कोठामा बत्ती निभाएर सुत्नु आँखाको लागि लाभदायक हुन्छ । 

लुगा

सुत्दा हलुका र खुकुलो लुगा लगाउनु पर्छ । कस्सिएको लुगाले शरीरमा रक्तसंचारमा अवरोध हुन्छ ।

बिछ्यौना

सुत्ने बिछ्यौना धेरै लचकदार हुनु हुँदैन । बिछ्यौना धेरै खुकुलो र नरम भएमा शरीरको सन्तुलन मिल्दैन । तकिया बाक्लो हुनु हुँदैन । हल्का कडा र सिरानी चार अंगुलभन्दा बाक्लो राख्नु हुँदैन । 

स्वस्थ हुनलाई निद्रा मात्र होइन उचित आहार, उचित विहार र उचित विचार हुन आवश्यक छ । खानामा जहिले पनि सागसब्जी र फलफूल अनिवार्य हुन्छ । उचित विहार भन्नाले हिँड्दाबस्दा र उभिँदा जहिले पनि ढाड, गर्धन र टाउको सिधा खुकुलो हुनु पर्छ । ठिक समयमा सुत्ने र उठ्ने अनि ठिक समयमा खाने गर्नु पर्छ । साथै विचार पनि उचित हुनुपर्छ । अभिभावक र शिक्षकले विद्यार्थीलाई सही खानपानमा प्रोत्साहन गर्नु पर्छ ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।


अन्य समाचार

गोयन्का ग्रुपको सेलो कुलर बजारमा

गोयन्का ग्रुपको सेलो कुलर बजारमा

तीन वर्षयता संचालित गोयन्का ग्रुपले बजारमा ल्याएका प्रोडक्टहरु उपभोक्ताले अत्याधिक रुचाउँदै आइरहेका छन् । स्थापनाकाल देखि नै गुणस्तरयुक्त प्रोडक्ट बिक्रि...

एनसेलले ल्यायो भारत भ्रमणमा ‘अनलिमिटेड रोमिङ्ग डेटा प्याक’  योजना

एनसेलले ल्यायो भारत भ्रमणमा ‘अनलिमिटेड रोमिङ्ग डेटा प्याक’ योजना

एनसेलका ग्राहकले अब भारत भ्रमणमा रहदा बिना कुनै झन्झट अझ सुलभ दरमा डेटा रोमिङ्ग सेवाको मजा लिन सक्नेछन् । ग्राहकले...

कस्तो भ्याक्युम क्लिनर किन्ने ? -  भ्याक्युम क्लिनर खरिद गाइड

कस्तो भ्याक्युम क्लिनर किन्ने ? - भ्याक्युम क्लिनर खरिद गाइड

भ्याक्युम क्लिनर किन्दा के के हेरेर किन्ने ? कस्तो किन्ने ? ...

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता ...

अब कोरियन प्रबिधिको भुकम्प प्रतिरोधी सस्तो घर, ६० बर्ष टिकाउ

अब कोरियन प्रबिधिको भुकम्प प्रतिरोधी सस्तो घर, ६० बर्ष टिकाउ

फेब्रिकेटेड भवन निर्माण सम्बन्धि सामान उत्पादन गर्ने कम्पनीले यसै उत्पादन शुरु गरेको हो ...

ढुङ्गा माटोको घरलाई कसरी भुकम्प प्रतिरोधी बनाउने?

ढुङ्गा माटोको घरलाई कसरी भुकम्प प्रतिरोधी बनाउने?

घरको के को बनाउने भन्दा पनि घर बनाऊँदा के कस्तो कुरामा ध्यान दिनु भन्ने कुरा बढि महत्वपुर्ण हुन्छ । विधि...

डाबर नेपालको  रियल मिक्स्ड फ्रुट मसला

डाबर नेपालको रियल मिक्स्ड फ्रुट मसला

फ्रुट जुसको बजारमा आफ्नो बर्चस्व कायम गर्न सफल रियलले उपभोक्ताहरुलाई अझ बढी छनौट प्रदान गर्न चटपटा र स्पाइसी मसला स्वादका...

इटहरीमा अग्नि ग्रुपको विक्री कक्ष

इटहरीमा अग्नि ग्रुपको विक्री कक्ष

अग्नि ग्रुप अन्तर्गतको बालाजु अटो वक्र्स प्रा.लि.ले इटहरीमा महिन्द्रा गाडीहरुको लागि आधिकारिक सर्भिस सेन्टर स्थापना गरेको छ । नयाँ स्थापना...